Sayfa yükleniyor...Lütfen Bekleyin
İndir

Download butonuna tıklayarak DÖNER SERMAYELİ İŞLETMELER BÜTÇE VE MUHASEBE YÖNETMELİĞİ (TASLAK) - 02.02.2015 'ni bilgisayarınıza indirebilirsiniz.



Ana Başlıklar
Yönetmelik (Taslak) - 02.02.2015
DÖNER SERMAYELİ İŞLETMELER BÜTÇE VE MUHASEBE YÖNETMELİĞİ(TASLAK) - 02.02.2015

BİRİNCİ KISIM
Genel Hükümler

BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç ve Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Amaç ve kapsam
MADDE 1 - (1) Bu Yönetmeliğin amacı; genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özel bütçeli idarelere bağlı döner sermayeli işletmelerin iş ve işlemleri ile bütçelerinin hazırlanması, uygulanması, sonuçlandırılması, muhasebesi, kontrol ve denetimine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
Dayanak
MADDE 2 - (1) Bu Yönetmelik, 13/12/1983 tarihli ve 178 sayılı Maliye Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 11 inci maddesi hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 3 - (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Bakanlık: Maliye Bakanlığını,
b) Basit ortalama yöntem: Gelir tablosu kalemleri ile stoklar hesap grubunda yer alan kalemlerin düzeltmede esas alınacak tarihlere bağlı kalınmaksızın dönem ortalama düzeltme katsayısı ile çarpılmasını,
c) Bütçe geliri: İşletmelerin bütçelerinde gösterilen ve ilgili mevzuatına göre tarh ve tahakkuk ettirilerek, bunlardan nakden ve mahsuben yapılan her türlü tahsilatı,
ç) Bütçe gideri: İşletmelerin mevzuatı ve bütçelerinin verdiği yetkiye dayanılarak, işletme bütçesinden nakden veya mahsuben yapılan her türlü harcamayı,
d) Dönem ortalama düzeltme katsayısı: Mali tablonun ait olduğu aya ait fiyat endeksinin, bu endeks ile bir önceki hesap döneminin sonundaki fiyat endeksi toplamının ikiye bölünmesi sonucu bulunan endekse bölünmesiyle elde edilen katsayıyı,
e) Döner sermaye: Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özel bütçeli idarelerin görevleri ile ilgili olarak ortaya çıkan ve hizmetin özelliği gereği merkezi yönetim bütçesi kapsamında yürütülmesi mümkün veya uygun olmayan mal ve hizmet üretimi ile satışını gerçekleştirmek üzere kurulan döner sermayeli işletmelere tahsis edilen sermayeyi
f) Düzeltme katsayısı: Mali tabloların ait olduğu aya ilişkin fiyat endeksinin, düzeltmeye esas alınan tarihi içeren aya ait fiyat endeksine bölünmesiyle elde edilen katsayıyı,
g) Enflasyon düzeltmesi: Parasal olmayan kalemlerin enflasyon düzeltmesinde dikkate alınacak tutarlarının düzeltme katsayısı ile çarpılması suretiyle, mali tablonun ait olduğu tarihteki satın alma gücü cinsinden hesaplanmasını,
ğ) Faaliyet dönemi: Bakanlıkça aksi kararlaştırılmadıkça malî yılı,
h) Fiyat endeksi: Türkiye İstatistik Kurumunca Türkiye geneli için hesaplanan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksini,
ı) Gelir: Öz kaynakta artışa neden olan her türlü işlemi,
i) Gerçeğe uygun değer: Piyasa koşullarında muvazaasız bir işlemde bilgili ve istekli taraflar arasında bir varlığın el değiştirmesi veya bir borcun ödenmesi için belirlenen tutarı,
j) Gider: Öz kaynakta azalışa neden olan her türlü işlemi,
k) Harcama birimi: Bütçe ile ödenek verilen her bir işletme veya işletme birimini,
l) Harcama yetkilisi: Bütçe ile ödenek tahsis edilen her bir işletme veya işletme biriminin en üst yöneticisini veya anılan görevi yürütmekle görevlendirilen kişiyi,
m) Hesap dönemi: Bakanlıkça aksi kararlaştırılmadıkça malî yılı,
n) İlgili idare: Döner sermayeli işletmelerin bağlı oldukları, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özel bütçeli idareleri,
o) İşletme: İdarelerin görevleri ile ilgili olarak ortaya çıkan ve hizmetin özelliği gereği genel ve özel bütçe kapsamında yürütülmesi mümkün veya uygun olmayan mal ve hizmet üretimi ile satışını gerçekleştirmek üzere kurulan döner sermayeli işletmeyi,
ö) Kanun: 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununu,
p) Malî yıl: Takvim yılını,
r) Maliyet bedeli: Bir varlığın satın alınması, üretilmesi veya değerinin artırılması için yapılan harcamalar veya verilen kıymetlerin toplamını,
s) Maliyet dönemi: İşletmelerin hesap dönemini geçmemek üzere kabul edecekleri maliyet çıkarma dönemlerini,
ş) Muhasebe birimi: Gelir ve alacakların tahsili, giderlerin ve borçların hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm malî işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemlerini yürüten birimi,
t) Muhasebe yetkilisi: Muhasebe hizmetlerinin yürütülmesinden ve muhasebe biriminin yönetiminden sorumlu, usulüne göre atanmış yöneticiyi,
u) Muhasebe yetkilisi mutemedi: Muhasebe yetkilisi adına ve hesabına para ve parayla ifade edilebilen değerleri geçici olarak almaya, muhafaza etmeye, vermeye, göndermeye etkili ve bu işlemlerle ilgili olarak doğrudan muhasebe yetkilisine karşı sorumlu olan görevlileri,
ü) Muhasebe yetkilisi yardımcısı: Muhasebe yetkililerinin yardımcılarını,
v) Ödenek: İşletme faaliyetlerine ilişkin harcama yapılabilmesi için, her yılın bütçesiyle harcama yetkilisine verilen harcama iznini,
y) Ön malî kontrol: İşletmelerin gelir, gider, varlık ve yükümlülüklerine ilişkin malî karar ve işlemlerinin; işletme bütçesine, kullanılabilir ödenek tutarına ve mevzuat hükümlerine uygunluğu ve kaynakların etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde kullanılması yönlerinden yapılan kontrolünü,
z) Ön ödeme: İlgili mevzuatında öngörülen hâllerde kesin ödeme öncesi avans verilmesi veya kredi açılması şeklinde yapılan ödemeyi,
aa) Öz kaynak: İşletmelerin varlıkları ile yabancı kaynakları arasındaki farkı,
bb) Parasal kalemler: Ulusal para değerindeki değişmeler karşısında nominal değerleri aynı kalan ancak satın alma güçleri fiyat hareketlerine göre ters yönde değişen kalemleri, (yabancı paralar da parasal kalemlere dâhildir.)
cc) Parasal olmayan kalemler: Parasal kalemler dışındaki kalemleri,
çç) Taşıma işlemi: Taşıma katsayısı kullanılarak ilgili dönemin sonundaki yeni değerlerinin hesaplanması işlemini,
dd) Taşıma katsayısı: Mali tabloların ait olduğu tarihe ilişkin fiyat endeksinin, bir önceki dönemin sonundaki fiyat endeksine bölünmesiyle elde edilen katsayıyı,
ee) Üst yönetici: 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 11 inci maddesinde tanımlanan üst yöneticiyi,
ifade eder.
İKİNCİ KISIM
Bütçenin Hazırlanması, Uygulanması ve Sonuçlandırılması
BİRİNCİ BÖLÜM
Bütçe ve Kesin Hesap
Bütçe
MADDE 4 - (1) Bütçe; işletmelerin belirli bir dönemdeki gelir ve gider tahminleri ile bunların uygulanmasına ilişkin hususları gösteren ve usulüne uygun olarak yürürlüğe konulan belgedir.
(2) Bütçenin hazırlanması ve uygulanmasında aşağıdaki ilkelere uyulur:
a) Bütçeler, idarelerin stratejik plan ile performans ölçütlerine, fayda-maliyet analizlerine ve Bakanlıkça belirlenen sınıflandırmaya uygun olarak hazırlanır, uygulanır ve kontrol edilir.
b) Bütçeler, yılı ve izleyen iki yılın gelir ve gider tahminlerini gösterecek şekilde hazırlanır.
c) Bütçeyle verilen harcama yetkisi, işletme faaliyetlerinin yerine getirilmesi amacıyla kullanılır.
ç) İşletme bütçeleri, metin kısmı ile ekli cetvellerden oluşur.
d) Tüm gelir ve giderler gayrisafi olarak gösterilir.
e) İşletme bütçeleri açık vermeyecek şekilde hazırlanır. Giderler, önceki yıldan gelen ve finansman cetvelinde gösterilen tutar ile yılı gelirlerinin toplamını aşamaz. İşletme bütçeleri hazırlanırken önceki yıllardan devreden borçlar öncelikle dikkate alınır.
f) Bütçe gelir ve gider tahminleri ile uygulama sonuçlarının raporlanmasında açıklık, doğruluk ve mali saydamlık esastır.
Bütçenin hazırlanması ve onaylanması
MADDE 5 - (1) Bütçe yıllık olarak Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde belirtilen esaslara göre hazırlanır. Bütçenin hazırlanmasına ilgili idare birimleri tarafından yapılacak bütçe çağrısı ile başlanılır.
(2) İşletme bütçeleri, gerekçesiyle birlikte yetkili kişi veya organlar tarafından hazırlanır.
(3) İşletmelerce merkezi yönetim bütçe hazırlık takvimine paralel olarak hazırlanan bütçe taslakları, idare bütçesinin Bakanlıkta görüşülmesi sırasında değerlendirilmek üzere idare bütçe teklifleriyle birlikte Bakanlığa gönderilir.
(4) Bütçe hazırlanırken aşağıdaki esaslara uyulur.
a) Bütçelerin hazırlanmasında gider ile gelir tahminleri ayrıntılı ve somut verilere dayandırılmalı, her bir birimin yürütmekte olduğu hizmetler gözden geçirilerek ihtiyaç duyulmayan, öncelik taşımayan veya mükerrerlik arz eden hizmetler için gider öngörülmemeli, devamına ihtiyaç duyulan hizmetler için önceki yıl verileri de ortaya konularak bütçeleme yapılmalıdır.
b) İşletme bütçelerinde giderlerin gelirleri aşmaması esasına uyulacaktır.
c) İşletme bütçeleri hazırlanırken önceki yıldan gelen ve finansman cetvelinde gösterilen tutar ile önceki yıllardan devreden borçlar da dikkate alınacaktır.
(5) Hazırlanan bütçeler, mali yıl başlamadan önce ilgili idareye incelenmek ve onaylanmak üzere gönderilir.
(6) İlgili idare tarafından bütçeler incelendikten ve gerektiğinde işletmelerle görüşülerek gerekli düzeltmeler yapıldıktan sonra onaylanarak, uygulanmak üzere mali yılın başlamasından önce işletmelere, bir örneği de ilgili muhasebe birimine gönderilir.
(7) İlgili idare tarafından bütçeler konsolide edilerek, bir örneği Bakanlığa gönderilir.
(8) Düzenlenecek bütçe formları aşağıda gösterilmiştir.
a) Döner Sermayeli İşletme Gider Bütçesi (Örnek: 1/A): Kurumsal sınıflandırmanın dört düzeyini, fonksiyonel ve ekonomik sınıflandırmanın iki düzeyini gösterecek şekilde, bütçesi hazırlanan yılı ve takip eden iki yılı kapsamak üzere üç yıllık hazırlanır.
b) Döner Sermayeli İşletme Gelir Bütçesi (Örnek: 1/B): Kurumsal sınıflandırmanın dört düzeyini, ekonomik sınıflandırmanın üç düzeyini gösterecek şekilde, bütçesi hazırlanan yılı ve takip eden iki yılı kapsamak üzere üç yıllık hazırlanır.
c) Konsolide Bütçe (Örnek: 1/C): Bütçe gider ve gelirlerinin ekonomik sınıflandırmasının iki düzeyini gösterecek şekilde, bütçesi hazırlanan yılı ve takip eden iki yılı kapsamak üzere üç yıllık hazırlanır.
(9) Bütçe hazırlanmasına ilişkin usul ve esaslar ile bu yönetmelikte belirtilen bütçe formlarına ilaveten yeni formları belirlemeye Bakanlık yetkilidir
Ödenek aktarma
MADDE 6 - (1) Bütçe sınıflandırmasının bütün düzeyleri arasında aktarma yapmaya harcama yetkilisi yetkilidir. Aktarılacak ödenek tutarları, aktarma yapılacak tertibin başlangıç ödeneği toplamının %25’ini geçemez, bu oranın üzerindeki aktarmalarda üst yönetici onayı aranır.
Ek bütçe
MADDE 7 - (1) Bütçede öngörülen ödeneklerin yetersiz kalması veya iş programında öngörülmeyen işlerin yapılmasının gerektiği hâllerde, süre şartları hariç olmak üzere ek bütçe yapılabilir. Ek bütçe taleplerinde kaynağın gösterilmesi zorunludur.
Kesin hesap cetvellerinin hazırlanması ve gönderilmesi
MADDE 8 - (1) İşletmelerin bütçe uygulama sonuçları, işletme tarafından hazırlanan kesin hesap cetvellerinde gösterilir.
(2) Kesin hesap cetvelleri, muhasebe kayıtları dikkate alınarak hazırlanır. Bu cetveller, bir yıllık uygulama sonuçlarını karşılaştırmalı olarak gösteren değerlendirmeleri içerir.
(3) Kesin hesap cetvelleri gerekçesiyle birlikte izleyen mali yılın Mayıs ayı sonuna kadar, ilgili idareye gönderilir.
(4) Kesin hesap cetvellerinin onaylanması, bütçenin onaylanmasındaki usule göre yapılır.
(5) Ayrıca ilgili idare bünyesinde birden fazla işletmenin bulunması halinde, kesin hesapları konsolide edilerek, izleyen mali yılın Mayıs ayı sonuna kadar Bakanlığa gönderilir.
(6) Bakanlıkça tüm işletmelerin kesin hesabı konsolide edilir.
(7) İşletmelerin kesin hesaplarının Bakanlığa ve Sayıştaya elektronik ortamda verilmesine ilişkin düzenlemeler Bakanlıkça yapılır.
Düzenlenecek kesin hesap cetvelleri
MADDE 9 - (1) Düzenlenecek kesin hesap cetvelleri aşağıda gösterilmiştir.
a) Bütçe Giderleri Kesin Hesap Cetveli (Örnek:2/A): Kurumsal ve ekonomik sınıflandırmanın dört düzeyini, fonksiyonel sınıflandırmanın iki düzeyini gösterecek şekilde düzenlenir.
b) Bütçe Giderleri ve Gelirleri Konsolide Kesin Hesap Cetveli (Örnek:2/B ): Kurumsal sınıflandırmanın dört düzeyini, ekonomik sınıflandırmanın iki düzeyini gösterecek şekilde düzenlenir.
c) Bütçe Gelirleri Kesin Hesap Cetveli (Örnek:2/C): Kurumsal sınıflandırmanın dördüncü düzeyine, ekonomik sınıflandırmanın üçüncü düzeyine göre düzenlenir.
ç) Döner Sermayeli İşletmeler Konsolide Kesin Hesap Cetveli (Örnek:2/Ç): Kurumsal sınıflandırmanın dört düzeyini ve gelir ve giderin ekonomik sınıflandırmasının iki düzeyini gösterecek şekilde Bakanlıkça düzenlenir.
2) Kesin hesaplara eklenmesi gerekli görülen diğer belge ve cetveller ile bu Yönetmelik eki cetvellerde yılı bütçe kanunlarına paralel olarak yapılacak değişiklikleri belirlemeye Bakanlık yetkilidir.
İKİNCİ BÖLÜM
Gelirlerin Tahakkuku, Takibi ve Tahsili, Harcama Yetkilisinin Yetki ve Sorumluluğu, Gerçekleştirme Görevlileri ve Sorumluluğu
Gelirlerin tahakkuku, takibi ve tahsili
MADDE 10 - (1) Özel mevzuatındaki hükümler saklı kalmak üzere, döner sermaye hesaplarında kayıtlı olup;
a) Zarurî veya mücbir sebeplerle takip ve tahsil imkânı kalmayan,
b) Tahsili için yapılacak takibat giderlerinin asıl alacak tutarından fazla olacağı anlaşılan,
döner sermaye alacaklarından merkezî yönetim bütçe kanununda gösterilen tutarlara kadar olanların kayıtlardan çıkarılmasına üst yöneticiler yetkilidir. (a) bendine göre belirlenen tutarı aşan döner sermaye alacaklarından silinmesi öngörülenler merkezî yönetim bütçe kanununda ayrıca gösterilir.
Harcama yetkilisinin yetki ve sorumluluğu
MADDE 11 - (1) İşletme bütçelerinden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında; hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.
(2) Harcama yetkilileri harcama yetkisini; yardımcılarına veya alt kademe yöneticilerine, kısmen veya tamamen devredebilirler.
(3) Harcama yetkisi aşağıdaki şartlara uygun olarak devredilir:
a) Yetki devri yazılı olmak zorundadır.
b) Devredilen yetkinin sınırları açıkça belirlenmiş olmalıdır.
c) Muhasebe yetkilisine yazılı olarak bildirilmelidir.
(4) Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve ilgili mevzuata göre yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.
(5) Kanunların verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, komisyon ve benzeri kurul veya komisyon kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul veya komisyona ait olur.
(6) Harcama yetkilisinin kanunî izin, hastalık, geçici görev, disiplin cezası uygulaması, görevden uzaklaştırma ve benzeri nedenlerle geçici olarak görevinden ayrılması hâlinde, ilgili harcama biriminin harcama yetkilisi, anılan görevi yürütmekle görevlendirilen kişidir.
Gerçekleştirme görevlileri ve sorumluluğu
MADDE 12 - (1) Gider gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.
(2) Giderler, gider gerçekleştirme görevlileri tarafından gerçekleştirilir ve harcama yetkilisinin onayı ile tamamlanır.
(3) Gelir gerçekleştirme görevlileri; gelirleri tahakkuk ettirerek tahsil edilebilir duruma getiren görevlilerdir.
(4) Gider ve gelir gerçekleştirme görevlileri, kendilerine verilen görevlerin mevzuatına ve usulüne uygun olarak yürütülmesinden, düzenledikleri belgelerin doğruluğundan ve diğer gerçekleştirme görevlileri tarafından düzenlenen belgeler üzerinde yapmaları gereken kontrollerden sorumludurlar.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Kontrol ve Denetim
Kontrol ve denetimin amacı
MADDE 13 - (1) İşletmelerde kontrol ve denetimin amacı;
a) Gelir, gider, varlık ve yükümlülüklerin, etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde yönetilmesini,
b) İlgili mevzuata uygun olarak faaliyet gösterilmesini,
c) Her türlü malî karar ve işlemlerde usulsüzlük ve yolsuzluğun önlenmesini,
ç) Varlıkların kötüye kullanılması ve israfını önlemek ve kayıplara karşı korunmasını,
d) Karar oluşturmak ve izlemek için düzenli, zamanında ve güvenilir rapor ve bilgi edinilmesini,
sağlamaktır.
Ön malî kontrol
MADDE 14 - (1) Ön malî kontrol, harcama birimlerinde işlemlerin gerçekleştirilmesi aşamasında yapılan kontrolleri kapsar. Ön malî kontrol görevi, idarelerin yönetim sorumluluğu çerçevesinde, harcama birimleri tarafından yerine getirilir.
(2) Ön malî kontrol süreci, malî karar ve işlemlerin hazırlanması, yüklenmeye girişilmesi, iş ve işlemlerin gerçekleştirilmesi ve belgelendirilmesinden oluşur.
(3) Gelir, gider, varlık ve yükümlülüklere ilişkin malî karar ve işlemler, harcama birimleri tarafından işletmenin bütçesi, kullanılabilir ödenek tutarı ve mevzuat hükümlerine uygunluğu yönlerinden kontrol edilir.
(4) Harcama yetkilileri; yardımcıları veya daha alt kademe yöneticileri arasından bir veya daha fazla sayıda gerçekleştirme görevlisini ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirir. Ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön malî kontrol yaparlar. Bu gerçekleştirme görevlileri tarafından yapılan kontrol sonucunda, ödeme emri belgesi üzerine şerh düşülerek imzalanır.
(5) Malî karar ve işlemlerin ön malî kontrole tabi tutulmuş olması, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
(6) Malî karar ve işlemin uygun görülmemesi hâlinde ise nedenleri açıkça belirtilen bir görüş yazısı yazılarak kontrole tabi karar ve işlem belgeleri eklenmek suretiyle ilgili birimine gönderilir. Mevzuatına uygun olarak giderilebilecek nitelikte eksiklikleri bulunan malî karar ve işlemlerde, bu eksiklikler ve nasıl düzeltilebileceği hususları belirtilmek ve bunların düzeltilmesi kaydıyla işlemin uygun görüldüğü şeklinde yazılı görüş düzenlenebilir.
Denetim
MADDE 15 - (1) İşletmeler, ilgili idarenin denetim elemanları, Bakanlık ve Sayıştay tarafından denetlenir.
(2) İşletmeler, ilgili idarelerin iç denetim kapsamında sayılırlar. Kanunun iç denetime ilişkin hükümleri ve ilgili mevzuat çerçevesinde ilgili idarelerin iç denetçileri tarafından iç denetime tabi tutulurlar.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Muhasebe Yetkilisinin Görev ve Yetkileri ile Sorumlulukları
Muhasebe yetkilisinin görev ve yetkileri
MADDE 16 - (1) Muhasebe yetkilisinin görev ve yetkileri aşağıda belirtilmiştir:
a) Gelirleri ve alacakları ilgili mevzuatına göre tahsil etmek, yersiz ve fazla tahsil edilenleri ilgililerine iade etmek.
b) Giderleri ve borçları hak sahiplerine ödemek.
c) Para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetleri almak, saklamak ve ilgililere vermek veya göndermek.
ç) Yukarıdaki bentlerde sayılan işlemlere ve diğer malî işlemlere ilişkin kayıtları usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutmak, belge ve bilgileri her türlü müdahaleden bağımsız olarak düzenlemek.
d) Yönetmelik gereğince düzenlenmesi gereken belge ve bilgileri, belirtilen sürelerde ilgili yerlere düzenli olarak vermek.
e) Veznenin kontrolünü ilgili mevzuatında öngörülen sürelerde yapmak.
f) Muhasebe hizmetlerine ilişkin defter, kayıt ve belgeleri ilgili mevzuatında belirtilen sürelerde muhafaza etmek ve denetime hazır bulundurmak.
g) Muhasebe yetkilisi mutemetlerinin hesap, belge ve işlemlerini ilgili mevzuatında öngörülen zamanlarda denetlemek veya muhasebe biriminden uzak yerlerde görev yapan muhasebe yetkilisi mutemedinin bulunduğu yerdeki birim yöneticisinden kontrol edilmesini istemek.
ğ) Hesabını kendinden sonra gelen muhasebe yetkilisine devretmek, devredilen hesabı devralmak.
h) Muhasebe birimini yönetmek.
ı) Diğer mevzuatla verilen görevleri yapmak.
Muhasebe yetkilisinin sorumlulukları
MADDE 17 - (1) Muhasebe yetkilileri;
a) Bu Yönetmeliğin 16 ncı maddesinde sayılan hizmetlerin zamanında yapılmasından ve muhasebe kayıtlarının usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasından,
b) Mutemetleri aracılığıyla aldıkları ve elden çıkardıkları para ve parayla ifade edilen değerler ile bunlarda meydana gelen kayıplardan,
c) Ön ödeme ile kesin ödemelerin yapılması ve ön ödemelerin mahsubu aşamalarında ödeme emri belgesi ve eki belgelerin usulünce incelenmesi ve kontrolünden,
ç) Yersiz ve fazla tahsil edilen tutarların ilgililerine geri verilmesinde, geri verilecek tutarın, düzenlenen belgelerde öngörülen tutara uygun olmasından,
d) Ödemelerin, ilgili mevzuatın öngördüğü öncelik sırası da göz önünde bulundurularak, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre yapılmasından,
e) Rücu hakkı saklı kalmak kaydıyla, kendinden önceki muhasebe yetkilisinden hesabı devralırken göstermediği noksanlıklardan,
f) Muhasebe yetkilisi mutemetlerinin hesap, belge ve işlemlerini ilgili mevzuata göre kontrol etmekten,
g) Yetkili mercilere hesap vermekten,
sorumludurlar.
(2) Muhasebe yetkililerinin Kanuna göre yapacakları kontrollere ilişkin sorumlulukları, görevleri gereği incelemeleri gereken belgelerle sınırlıdır.
(3) Muhasebe yetkililerinin ret ve iadeler ile ayrılıp gönderilmesi gereken paylara ilişkin fazla ve yersiz ödemelerde sorumluluğu, bu Yönetmeliğin 22 nci maddesi uyarınca yapması gereken kontrollerle sınırlıdır.
Muhasebe yetkilisi olarak atanacakların nitelikleri
MADDE 18 - (1) Muhasebe yetkilisi görevini yürütmek üzere atanacakların, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48 inci maddesinde belirtilenler ile aşağıdaki şartları taşıması gerekir.
a) En az dört yıllık yüksek öğrenim görmüş olmak.
b) Kamu idarelerinin muhasebe hizmetlerinde en az dört yıl çalışmış olmak.
c) Aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezası almamış olmak.
ç) Görevin gerektirdiği bilgi ve temsil yeteneğine sahip olmak.
d) 5018 sayılı Kanunun 62 nci maddesi hükümlerine göre muhasebe yetkilisi sertifikası almış olmak.
(2) Muhasebe yetkilisi olarak atananlar bir ay içinde Bakanlığa ve Sayıştay Başkanlığına bildirilir.
(3) Bakanlıkça sertifika almış muhasebe yetkilisi atama zorunluluğu getirilinceye kadar, idarelerin üst yöneticileri tarafından belirlenen kişiler, muhasebe hizmetlerini yapmak üzere görevlendirilir.
Yetkisiz tahsil ve ödeme yapılamayacak hâller ile birleşemeyecek görevler
MADDE 19 - (1) Kanunların öngördüğü şekilde yetkili kılınmamış hiçbir gerçek veya tüzel kişi işletme adına tahsilat ve ödeme yapamayacağı gibi muhasebe hizmeti de veremez.
(2) Usulüne göre atanmadığı hâlde muhasebe hizmetlerinden bir kısmını veya tamamını kendiliğinden yapanlar ile yapılması konusunda emir veren yöneticiler hakkında, Sayıştay tarafından belirlenecek malî sorumlulukları saklı kalmak üzere, adlî ve idarî yönden de ayrıca işlem yapılır.
(3) Harcama yetkilisi ile muhasebe yetkilisi görevi aynı kişide birleşemez.
Görev ve yetkiler ile sorumlulukların devri
MADDE 20 - (1) Muhasebe yetkilileri, kanunlarla kendilerine verilen görev ve yetkilerinden bir kısmını Bakanlıkça genel yönetim kapsamındaki idareler için yapılan düzenlemelere göre yardımcılarına devredebilirler.
(2) Muhasebe yetkilileri hakkındaki sorumluluk, devredilen işlerle ilgili olarak görev ve yetki devri yapılanlar ile muhasebe biriminden uzak yerlerde görev yapan muhasebe yetkilisi mutemedinin bulunduğu yerdeki birim yöneticisi hakkında da uygulanır.
(3) Muhasebe yetkilileri devrettikleri görev ve sorumlulukların, yardımcılar tarafından usulüne uygun olarak yerine getirilip getirilmediğini gözetmekle yükümlüdür.
(4) Devredilen görev ve yetki sınırları içerisinde olmakla birlikte, yardımcılar tarafından tereddüde düşülen konulardaki işlemler, uygun bulunması hâlinde muhasebe yetkilileri tarafından sonuçlandırılır.
Muhasebe yetkilisi mutemetleri
MADDE 21 - (1) Muhasebe yetkilisi adına ve hesabına para ve parayla ifade edilebilen değerleri geçici olarak almaya, vermeye ve göndermeye yetkili olanlar muhasebe yetkilisi mutemedidir. Muhasebe yetkilisi mutemetleri, bu işlemlerle ilgili olarak doğrudan muhasebe yetkilisine karşı sorumludur. Muhasebe yetkilisinin muvafakatı alınarak seçilecek personel, harcama yetkilisi tarafından muhasebe yetkilisi mutemedi olarak görevlendirilir. Muhasebe yetkilisi mutemetleri hakkında, 31/12/2005 tarihli ve 26040 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri, Denetimi ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümleri uygulanır.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Ödeme Öncesi Belgelerin Kontrolü, Ödemelerde Öncelik,
Alacakların İzlenmesi ve Muhafaza Sorumluluğu
Muhasebe yetkililerince ödeme emri belgesi ve ekleri üzerinde yapılacak kontroller
MADDE 22 - (1) Muhasebe yetkilileri ödeme emri belgesi ve ekleri üzerinde;
a) Yetkililerin imzasını,
b) Ödemenin çeşidine göre ilgili mevzuatında belirlenen belgelerin tamam olmasını,
c) Maddi hata bulunup bulunmadığını,
ç) Hak sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri,
kontrol etmekle yükümlüdürler.
(2) Muhasebe yetkilileri, yukarıda belirtilen kontroller dışında kontrol ve inceleme yapamaz; ödemelerde ilgili mevzuatında düzenlenmiş belgeler dışında belge arayamaz. Yukarıda sayılan konulara ilişkin hata veya eksiklik bulunması hâlinde ödeme yapamaz ve ödemeye zorlanamaz.
(3) Muhasebe yetkilileri, ödeme emri belgesi eki belgelerin, ödemesi yapılacak giderin çeşidine ve alım şekline göre Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliğinde ve özel mevzuatında öngörülen belgelerden olmasını ve bu belgelerin eksiksiz olarak ödeme emri belgesi ekine bağlanmasını kontrol etmekle sorumlu olup, belgelerin alınan mal veya hizmet ya da yapılan iş bazında miktar veya ara toplam olarak bütçedeki tertiplerine uygunluğunun kontrolünden ve doğruluğundan sorumlu değildir.
(4) Muhasebe yetkililerinin maddi hataya ilişkin sorumlulukları; bir malî işlemin muhasebeleştirilmesine dayanak teşkil eden karar, onay, sözleşme, hakediş raporu, bordro, fatura, alındı ve benzeri belgelerde; gelir, alacak, gider ya da borç tutarının tespit edilmesine esas rakamların hiçbir farklı yoruma yer vermeyecek biçimde, bilerek veya bilmeyerek yanlış seçilmesi, oranların yanlış uygulanması, aritmetik işlemlerin yanlış yapılması ve muhasebeleştirmeye esas toplamlarının muhasebeleştirme belgesinde ilgili hesaplara noksan veya fazla kaydedilmek suretiyle yapılan yersiz ve fazla alma, verme, ödeme ve gönderilmesiyle sınırlıdır. Teknik nitelikteki belgelerde, bu niteliğe ilişkin olarak yapılmış maddi hatalardan bu belgeleri düzenleyen ve onaylayan gerçekleştirme görevlileri sorumlu olup, muhasebe yetkililerinin bu belgelere ilişkin sorumlulukları aritmetik işlemlerdeki yanlışlıklarla sınırlıdır.
(5) Muhasebe yetkilileri, ön ödemeler ile geri verilecek para ve para ile ifade edilen değerlere ilişkin olarak düzenlenen muhasebeleştirme belgeleri ve ekleri üzerinde de birinci fıkradaki hususları kontrol etmekle yükümlüdürler.
Ödeme öncesi kontrol süresi
MADDE 23 - (1) Ödeme emri belgeleri, muhasebe birimine geliş tarihinden itibaren, en geç dört iş günü içinde incelenir, uygun bulunanlar muhasebeleştirilerek işletmenin nakit mevcudu dikkate alınmak suretiyle tutarları hak sahiplerine nakden veya çek düzenlenmek ya da banka hesabına aktarılmak suretiyle ödenir. Eksik veya hatalı olan ödeme emri belgesi ve eki belgeler, düzeltilmek veya tamamlanmak üzere en geç, hata veya eksikliğin tespit edildiği günü izleyen iş günü içinde gerekçeleriyle birlikte harcama yetkilisine yazılı olarak gönderilir. Hata veya eksiklikleri tamamlanarak tekrar muhasebe birimine verilenler, en geç iki iş günü sonuna kadar incelenerek muhasebeleştirme ve ödeme işlemi gerçekleştirilir.
(2) Hak sahiplerinin banka hesaplarına aktarılmaksızın kasadan veya çek düzenlenmek suretiyle bankadan yapılabilecek ödeme tür ve tutarları ile kontrol, muhasebeleştirme ve ödeme süresini yeniden belirlemeye Bakanlık yetkilidir.
Giderlerin tahakkuku ve ödemelerde öncelik sırası
MADDE 24 - (1) Giderler, hak sahipleri tarafından verilmesi gereken kanıtlayıcı belgelerin tesliminden itibaren en geç beş iş günü içerisinde tahakkuk ettirilir ve ödeme emri belgesi ile eki belgeler aynı süre içerisinde muhasebe birimine verilir. Muayene ve kabule tabi olan işlemlerde ise bu süre muayene ve kabulün tamamlanmasından itibaren başlar. Muhasebe birimi de evrakları geliş sırasına göre inceleyerek en geç dört iş günü içinde muhasebe kaydına alır.
(2) Ödemeler, işlemlerin muhasebe kaydına alınış sırasına göre gerçekleştirilir. Ancak, işletmelerin nakit mevcudunun tüm ödemeleri karşılayamaması hâlinde ödemeler aşağıdaki sıra gözetilerek yapılır.
a) Katkı payları hariç olmak üzere özlük haklarına ilişkin ödemeler,
b) Kanunları gereğince diğer kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, prim, fon kesintisi, pay ve benzeri tutarlar,
c) Çeşidine bakılmaksızın Bakanlıkça belirlenen tutarın altındaki giderlere ilişkin ödemeler,
ç) Mevzuatları gereği döner sermaye gelirlerinden; personele yapılacak ek ödeme, katkı payı gibi ödemeler,
d) Hastane işletmelerinde tedavi hizmetleri, diğerlerinde ana hizmet faaliyetlerinden kesintisiz ve ertelenemez nitelikte olduğuna idarelerce karar verilen mal ve hizmet alımları,
(3) İşletmelerin nakit mevcudunun yeterli olması durumunda ödemeler, ödeme emri belgelerinin muhasebe biriminin kayıtlarına giriş sırasına göre yapılır. Ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde Yönetmeliğin 22 nci maddesine göre yapılan kontroller sonucunda noksanlığı tespit edilerek tamamlanmak üzere işletmelerin ilgili birimine iade edilen ödeme emri belgelerindeki tutar, noksanlık tamamlanarak muhasebe birimi kayıtlarına alınır ve yeni giriş sırasına göre ödenir.
Alacakların takip ve tahsil sorumluluğu
MADDE 25 - (1) Alacakların takip edilerek tahsil edilebilir hâle getirilmesi idarenin görev ve sorumluluğundadır.
(2) Muhasebe yetkilisi, alacakların takibi için gerekli bilgileri ve belgeleri düzenli olarak işletmeye vermekle yükümlüdür.
(3) Muhasebe yetkilisi, idarelerce ilgili mevzuatına göre tahakkuk ettirilerek tahsil edilebilir hâle gelmiş gelir ve alacakları ilgili hesaplara kaydederek, nakden veya mahsuben tahsil edilmesinden sorumludurlar.
Para ve para ile ifade edilen değerlerin muhafazasında sorumluluk
MADDE 26 - (1) Muhasebe yetkilileri; muhasebe birimlerine teslim edilen para ve parayla ifade edilen değerlerin ilgili mevzuatında öngörüldüğü şekilde alınmasını, muhafaza edilmesini ve gerekli güvenlik tedbirlerinin alınmasını sağlamakla yükümlüdürler. Muhasebe yetkilileri; ilgili mevzuatında öngörülen süreler içinde ve belirsiz günlerde vezneyi kontrol ederek kayıp ve noksanlık olmaması için gerekli önlemleri almakla yükümlüdürler. Bu görevin gereği gibi yerine getirilmemesi nedeniyle meydana gelecek kayıp ve noksanlıklardan genel hükümlere göre sorumludurlar.
(2) Yangın, sel, deprem, yer kayması, çığ düşmesi gibi afet hâlleri ile savaş veya askerî ve idarî sebeplerle tahliye ya da hırsızlık gibi nedenlerle veznede kayıp veya noksanlık meydana gelmesi hâlinde, muhasebe yetkililerince durum derhal en yakın amire yazılı olarak bildirilir. Ayrıca, olaya ilişkin delillerin kaybolmaması için gerekli tedbirleri alınır. Sorumluluğun ibrası için, muhasebe yetkilileri olayı öğrendikleri günden itibaren en geç 15 gün içinde, bağlı oldukları idareye başvurur. Bu durumda muhasebe yetkilisinin sorumluluğu, bağlı olunan idarenin üst yöneticisinin görüşleri alınarak Sayıştay tarafından hükme bağlanır.
Giderlerin ödenmesine ilişkin belgeler
MADDE 27 - (1) İşletme bütçelerinden yapılacak harcamalarda ödeme belgesine bağlanacak kanıtlayıcı belgeler hakkında, 31/12/2005 tarihli ve 26040 mükerrer sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği hükümleri uygulanır.
Ön ödeme işlemleri
MADDE 28 - (1) İşletmelerce yapılacak ön ödemelerin şekli, devir ve mahsup işlemleri, idareler ve gider türleri itibarıyla tutar ve oranlarının tespiti ile mutemetlerin görevlendirilmesi ve diğer işlemler hakkında, 31/12/2005 tarihli ve 2005/9913 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre işlem yapılır. Ancak, yılları merkezi yönetim bütçe kanununda gider türleri itibarıyla belirlenen avans üst sınırları, işletmeler için beş katına kadar uygulanabilir.
(2) Ancak, işletmelerce yürütülecek proje niteliğindeki işlerle ilgili olarak avans limiti, üst yöneticinin onayıyla on katına kadar artırılabilir.
(3) Açılacak krediler ile yurt dışından yapılacak alımlar için açtırılacak akreditif karşılığı kredilerde, Bakanlıktan ayrıca izin alınmaz.
Taşınır işlemleri
MADDE 29 - (1) İşletmelerin taşınır işlemlerinde; 28/12/2006 tarihli ve 2006/11545 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Taşınır Mal Yönetmeliğinin “Kamu İdareleri Arasında Taşınır Devri ve Tahsisi” başlıklı beşinci bölümü, “Taşınır Yönetim Hesabı ve Taşınır Kesin Hesabı” başlıklı Yedinci Bölümü, “Taşınır Konsolide Görevlileri” başlıklı 7 nci maddesi, “Muhasebe Yetkililerinin Taşınır Hesabına İlişkin Görev ve Sorumlulukları” başlıklı 8 inci maddesi, “Belge ve Cetveller” başlıklı 10 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (ı), (i), (j), (k) bentleri ve “Taşınır Giriş ve Çıkış İşlemlerinin Muhasebe Birimlerine Bildirilmesi” başlıklı 30 uncu maddesinin sürelerle ilgili hükümleri dışındaki hükümleri uygulanır.
(2) Türk Silahlı Kuvvetleri ve Emniyet Genel Müdürlüğüne bağlı işletmelerde taşınırların yönetim ve denetiminde 21/06/2010 tarihli ve 2010/616 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Türk Silahlı Kuvvetleri, Milli İstihbarat Teşkilatı ve Emniyet Genel Müdürlüğü Taşınır Mal Yönetmeliği hükümleri uygulanır.
(3) İşletmelerin yarı mamuller - üretim, mamuller ve ticari mallara ilişkin taşınır işlemleri, birinci fıkrada yer alan Yönetmeliğin ilk madde ve malzemeler için belirlenen esas ve usullerine göre yapılır.
(4) 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı, 151 Yarı Mamuller - Üretim Hesabı, 152 Mamuller Hesabı ve 153 Ticari Mallar Hesabında yer alan taşınırların satışı ve üretime verilmesinde düzenlenecek belgeler ile bu hesapların detaylarını gösteren taşınır kod listesi Bakanlıkça belirlenir.
(5) Taşınırların devir sürelerine ilişkin olarak aşağıdaki hükümler uygulanır.
a) İşletmeler, kayıtlara alınış tarihi itibarıyla beş yılını tamamlamış olan ihtiyaç fazlası taşınırlarını bağlı oldukları idarelere devredebilirler.
b) Aynı idareye bağlı işletmelerin birbirleri arasında bedelsiz veya tespit edilecek bedel üzerinden taşınır devredilmesinde, işletmelerce yürütülen veya desteklenen projelerin gerçekleştirilmesi için edinilen araştırma ve geliştirme amaçlı taşınırlar ile uluslararası antlaşmalar için alınan taşınırların devredilmesinde, devredilmediği takdirde kullanım imkanı kalmayacak taşınırların diğer işletmelere devrinde, beş yıl şartı aranmaz.
İhale işlemleri
MADDE 30 - (1) Mal ve hizmet alımları ile yapım işleri, 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ile 5/1/2002 tarihli ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu, satış işleri ise 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 1 inci maddesinin ikinci fıkrasına dayanılarak 15/06/1984 tarihli ve 84/8213 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmeliği hükümlerine göre yapılır.
(2) İşletmelerce 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu hükümlerine göre yapılacak ihalelere, işletmelerin muhasebe birimlerinden komisyon üyesinin katılmaması esas olmakla birlikte, 4734 sayılı Kanunun 6 ncı maddesi hükmüne istinaden, idarelerde yeterli sayı veya nitelikte personel bulunmaması halinde muhasebe birimlerinden en az bir personel görevlendirilir.
ÜÇÜNCÜ KISIM
Muhasebe İşlemleri
BİRİNCİ BÖLÜM
Temel Muhasebe Kavramları ve İlkeleri
Temel muhasebe kavramları
MADDE 31 - (1) Döner sermayeli işletmelerin muhasebesi, muhasebe ilke ve kurallarının dayanağını oluşturan ve aşağıda belirtilen kavramlara göre yürütülür:
a) Sosyal sorumluluk kavramı: Muhasebe sisteminin yapısında, muhasebe uygulamalarının yürütülmesinde, mali tabloların düzenlenmesinde, sunulmasında, toplumun çıkarlarının gözetilmesi ve bilgi üretiminde gerçeğe uygun, tarafsız ve dürüst davranılması esastır.
b) Süreklilik: İşletmelerin faaliyetleri, herhangi bir zaman sınırlamasına tabi olmaksızın sürdürülür.
c) Dönemsellik: İşletmelerin faaliyetleri, belirli dönemlerde raporlanır ve her dönemin faaliyet sonuçları diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanır.
ç) Parayla ölçülme: Parayla ölçülebilen ekonomik olay ve işlemlere ilişkin muhasebe kayıtları, ortak ölçü olarak ulusal para birimi ile yapılır.
d) Maliyet esası: Para mevcudu, alacaklar ve maliyetinin belirlenmesi mümkün veya uygun olmayan kalemler hariç, edinilen varlık ve hizmetler, bunların elde edilme maliyet bedelleriyle muhasebeleştirilir. Maliyet bedeli tespit edilemeyen varlık ve kaynakların değerlemesine ilişkin hükümler saklıdır.
e) Belgelendirme: Muhasebe kayıtları, gerçek durumu yansıtan ve usulüne uygun olarak düzenlenmiş belgelere dayandırılır.
f) Tutarlılık: Muhasebe uygulamalarının, faaliyet ve bütçe uygulama sonuçlarının ve bunlara ilişkin yorumların birbirini izleyen dönemlerde tutarlı bir şekilde karşılaştırılabilirliğinin sağlanması esastır. Uygulanan muhasebe politikalarının değişmesi durumunda, değişikliklerin ve malî etkilerinin malî tablo dipnotlarında açıklanması zorunludur.
g) Tam açıklama: Malî tablolar, bu tablolardan yararlanacak olanların doğru karar vermelerine yardımcı olacak ölçüde yeterli, açık ve anlaşılır şekilde düzenlenir.
ğ) Önemlilik: Bir hesap kalemi veya mali bir olayın nispî ağırlık ve değerinin, mali tablolara dayanılarak yapılacak değerlendirmeleri veya alınacak kararları etkileyebilecek düzeyde olmasını ifade eder. Önemli hesap kalemleri, mali olaylar ve diğer hususların mali tablolarda yer alması zorunludur.
h) İhtiyatlılık: Muhasebe uygulamasında muhtemel risklere ve olaylara karşı bu Yönetmelikte belirtilen durumlarda karşılık ayrılır. Faaliyet sonucunu değiştirmeye yönelik olarak gizli yedekler ya da gereğinden fazla karşılık ayrılamaz.
ı) Özün önceliği: İşlemlerin muhasebeye yansıtılmasında ve onlara ilişkin değerlendirmelerin yapılmasında biçimlerinden çok özlerinin esas alınmasıdır.
i) Tarafsızlık: Muhasebe kayıtlarının oluşturulmasında esas alınacak yöntemlerin seçilmesinde tarafsız ve ön yargısız hareket edilmesi esastır.
Gelir tablosu ilkeleri
MADDE 32 - (1) Gelir tablosu ilkelerinin amacı, satışlar, gelirler, giderler, maliyetler, kâr ve zararlara ait hesapların belli dönemlere ait faaliyet sonuçlarını doğru olarak göstermelerini sağlamaktır.
(2) Bu amaç doğrultusunda benimsenen gelir tablosu ilkeleri şunlardır:
a) Gerçekleşmemiş gelirler ve satışlar gerçekleşmiş gibi ya da gerçekleşenler gerçek tutarından fazla ya da az gösterilemez. Belli bir dönem ya da dönemlerin gerçeğe uygun faaliyet sonuçlarını göstermek için, dönem ya da dönemlerin başında ve sonunda doğru hesap kesimi işlemleri yapılır.
b) Belli bir dönemin gelirleri ve satışları bunları elde etmek için yapılan maliyet ve giderler ile karşılaştırılır. Belli bir dönem ya da dönemlerin başında ve sonunda maliyet ve giderleri gerçeğe uygun olarak gösterebilmek için stoklarda, alacak ve borçlarda doğru hesap kesimi işlemleri yapılır.
c) Maddi ve maddi olmayan duran varlıklar ile özel tükenmeye tabi varlıklar için uygun amortisman ve tükenme payı ayrılır.
ç) Maliyetler; maddi duran varlıklar, stoklar, onarım ve bakım ile diğer gider grupları arasında uygun bir şekilde dağıtılır. Bunlardan direkt olanları doğrudan doğruya, birden fazla faaliyeti ilgilendirenler zaman ve kullanma faktörü dikkate alınmak ve tahakkuk ettirilmek suretiyle dağıtılır.
d) Arızi ve olağanüstü niteliğe sahip gelir ve giderler meydana geldikleri dönemde tahakkuk ettirilir, ancak normal faaliyet sonuçlarından ayrı olarak gösterilir.
e) Karşılıklar, işletmenin kârını keyfi şekilde azaltmak ya da bir döneme ait kârı diğer döneme aktarmak amacıyla kullanılamaz.
f) Dönem sonuçlarının tespiti ile ilgili olarak uygulana gelen değerleme esasları ve maliyet yöntemlerinde bir değişiklik yapıldığı takdirde, bu değişikliğin etkileri açıkça belirtilir.
g) Bilanço tarihinde var olan ve sonucu belirsiz bir ya da birkaç olayın gelecekte ortaya çıkıp çıkmamasına bağlı durumları ifade eden, şarta bağlı olaylardan kaynaklanan, makul bir şekilde gerçeğe yakın olarak, tahmin edilebilen gider ve zararlar tahakkuk ettirilerek gelir tablosuna yansıtılır. Şarta bağlı gelir ve kârlar için ise gerçekleşme ihtimali yüksek de olsa herhangi bir tahakkuk işlemi yapılmaz, dipnotlarda açıklama yapılır.
Bütçe uygulama sonuçları tablosu ilkeleri
MADDE 33 - (1) Bütçe uygulama sonuçları tablosu ilkelerinin uygulaması aşağıda açıklanmıştır.
a) İşletmelerin bütçe gelir ve bütçe gider hesapları, yılı bütçe düzenlemesi ve diğer mevzuatla bütçe geliri ve bütçe gideri olarak tanımlanan ve kesin hesabın çıkarılmasına esas teşkil eden işlemlerinin kaydına mahsustur.
b) İşlemlerin nakit esasında kayıt ve raporlanmasında, gelir tablosu hesapları veya bilanço hesaplarına kaydedilen tutarların, ilgisine göre bütçe gelir hesapları veya bütçe gider hesaplarıyla ilişkilendirilmesinde yansıtma hesapları kullanılır.
Bilanço ilkeleri
MADDE 34 - (1) Bilanço ilkelerinin amacı, sermaye koyan veya sonradan kârı işletmede bırakanların işletmeye sağladıkları kaynaklar ve bunlarla elde edilen varlıkların muhasebe kayıt, hesap ve tablolarında tespit edilmesi ve gösterilmesi yoluyla belli bir tarihte işletmenin malî durumunu açıklıkla ve ilgililer için gerçeğe uygun olarak yansıtmaktır.
(2) Bilanço ilkeleri; varlıklar, yabancı kaynaklar ve öz kaynaklar itibarıyla üç grupta toplanmaktadır.
Varlıklara ilişkin ilkeler
MADDE 35 - (1) Varlıklara ilişkin ilkeler şunlardır:
a) İşletmenin bir yıl ya da normal faaliyet dönemi içinde paraya dönüştürülebilecek varlıkları, bilançoda dönen varlıklar grubu içinde gösterilir.
b) İşletmenin bir yıl ya da normal faaliyet dönemi içinde paraya dönüşemeyen hizmetlerinden bir hesap döneminden daha uzun süre yararlanılan uzun vadeli varlıkları, bilançoda duran varlıklar grubu içinde gösterilir. Dönem sonu bilanço gününde, bu grupta yer alan hesaplardan vadeleri bir yılın altında kalanlar dönen varlıklar grubunda ilgili hesaplara aktarılır.
c) Bilançodaki varlıkların, bilanço tarihindeki gerçeğe uygun değerleriyle gösterilebilmesi için, varlıklardaki değer düşüklüklerini göstererek karşılıkların ayrılması zorunludur. Dönen varlıklar grubu içinde yer alan menkul kıymetler, alacaklar, stoklar ve diğer dönen varlıklar içindeki ilgili kalemler için, yapılacak değerleme sonucu, gerekli durumlarda uygun karşılıklar ayrılır. Bu ilke, duran varlıklar grubunda yer alan alacaklar, bağlı menkul kıymetler, iştirakler ve diğer duran varlıklardaki ilgili kalemler için de geçerlidir.
ç) Gelecek dönemlere ait olarak önceden ödenen giderler ile cari dönemde tahakkuk eden ancak gelecek dönemlerde tahsil edilecek olan gelirler, kayıt ve tespit edilir ve bilançoda ayrıca gösterilir.
d) Bilançoda duran varlıklar grubunda yer alan maddi duran varlıklar ile maddi olmayan duran varlıkların maliyetini çeşitli dönem maliyetlerine yüklemek amacıyla, her dönem ayrılan amortismanların birikmiş tutarları ayrıca bilançoda gösterilir.
e) Duran varlıklar grubu içinde yer alan özel tükenmeye tabi varlıkların maliyetini çeşitli dönem maliyetlerine yüklemek amacıyla, her dönem ayrılan tükenme paylarının birikmiş tutarları ayrıca bilançoda gösterilir.
f) Tutarları kesinlikle saptanamayan alacaklar için herhangi bir tahakkuk işlemi yapılmaz. Bu tür alacaklar bilanço dipnot ya da eklerinde gösterilir.
g) Verilen rehin, ipotek ve bilanço kapsamında yer almayan diğer teminatların özellikleri ve kapsamları bilanço dipnot ya da eklerinde açıkça belirtilir. Bu ilke, alınan rehin, ipotek ve bilanço kapsamında yer almayan diğer teminatlar için de geçerlidir. Ayrıca, işletmenin varlıkları ile ilgili toplam sigorta tutarlarının bilanço dipnot ya da eklerinde açıkça gösterilmesi gerekir.
ğ) İşletmelerce; üretim veya tüketimde kullanmak ya da satmak amacıyla edinilen ilk madde ve malzeme, yarı mamul veya mamul mal, ticari mal, yan ürün, artık ve hurda gibi stoklar maliyet bedelleriyle dönen varlıklar içindeki ilgili hesaplara kaydedilir ve raporlanır. Bunlardan yapılan satışlar, tüketimler veya kullanımlar stok hesaplarından düşülerek karşılıkları duruma göre ilgili varlık veya gider hesaplarına kaydedilir.
Yabancı kaynaklara ilişkin ilkeler
MADDE 36 - (1) Yabancı kaynaklara ilişkin ilkeler şunlardır:
a) İşletmenin bir yıl ya da normal faaliyet dönemi içinde vadesi gelen borçları, bilançoda kısa vadeli yabancı kaynaklar grubu içinde gösterilir.
b) İşletmenin bir yıl ya da normal faaliyet dönemi içinde vadesi gelmemiş borçları, bilançoda uzun vadeli yabancı kaynaklar grubu içinde gösterilir. Dönem sonu bilanço gününde bu grupta yer alan hesaplardan vadeleri bir yılın altında kalanlar, kısa vadeli yabancı kaynaklar grubundaki ilgili hesaplara aktarılır.
c) Tutarları kesinlikle saptanamayanları veya durumları tartışmalı olanları da içermek üzere, işletmenin bilinen ve tutarları uygun olarak tahmin edilebilen bütün yabancı kaynakları kayıt ve tespit edilerek bilançoda gösterilir. İşletmenin bilinen ancak tutarları uygun olarak tahmin edilemeyen durumları da bilançonun dipnotlarında açık olarak belirtilir.
ç) Gelecek dönemlere ait olarak önceden tahsil edilen hasılat ile cari dönemde tahakkuk eden ancak, gelecek dönemlerde ödenecek olan giderler kayıt ve tespit edilerek bilançoda ayrıca gösterilir.
d) Bilançonun kısa ve uzun vadeli yabancı kaynaklar gruplarında yer alan borçlar, alınan avanslar ve diğer ilgili hesaplardan işletmenin sermaye ve yönetim bakımından ilişkili bulunduğu iktisadi işletmelere ve personele ait olan tutarlarının ayrı gösterilmesi temel ilkedir.
Öz kaynaklara ilişkin ilkeler
MADDE 37 - (1) Öz kaynaklara ilişkin ilkeler şunlardır:
a) Öz kaynaklar; ödenmiş sermaye, sermaye yedekleri, kâr yedekleri, geçmiş yıl kârları (zararları) ve dönem net kârı (zararı) ndan oluşur. Sermaye yedekleri, gelir unsuru olarak gelir tablosuna aktarılamaz.
b) İşletme tarafından öz kaynakların devam ettirilmesi ve korunması gerekir. İşletmede herhangi bir zararın ortaya çıkması, herhangi bir nedenle öz kaynaklarda meydana gelen azalmalar, hem dönemsel hem de kümülatif olarak izlenir ve kaydedilir.
c) Öz kaynakların bilançoda net olarak gösterilmesi için geçmiş yıllar zararları ile dönem zararları, öz kaynaklar grubunda indirim kalemleri olarak yer alır.
Nazım hesaplara ilişkin ilkeler
MADDE 38 - (1) Nazım hesaplara ilişkin ilkeler şunlardır:
a) İşletmelerin varlık, kaynak, gelir ve gider hesaplarının dışında, muhasebenin bilgi verme ve izleme görevi yüklediği işlemleri, muhasebe disiplini altında toplanması istenen işlemleri ile gelecekte doğması muhtemel hak ve yükümlülüklerine ilişkin işlemlerini izlemek üzere nazım hesaplar kullanılır.
b) Nazım hesaplar, yalnızca ilgili olduğu diğer nazım hesaplarla karşılıklı olarak borç ve alacak çalışan hesaplardan oluşur. Bu hesaplar mizanda ve bilançonun dipnotunda gösterilir.
İKİNCİ BÖLÜM
Muhasebe Kuralları ve Uygulanması
Muhasebe işlemi
MADDE 39 - (1) Bir işletmenin bir kamu idaresi veya diğer üçüncü kişilerle olan karşılıklı ekonomik ilişkileri veya işletmenin kendi içinde muhasebe işlemi olarak değerlendirilmesi ve raporlanması gereken ve para cinsinden ifade edilebilen her türlü işlemi muhasebe işlemidir. Muhasebe işlemi; karşılıklı yükümlülük doğuran mübadele ilişkisi, bir mal veya hizmetin karşılıksız olarak başka bir kuruma veya diğer üçüncü kişilere devri, işletmenin kendi içinde muhasebe işlemi olarak değerlendirilmesi gereken ve para cinsinden ifade edilebilen amortisman hesaplanması­, enflasyon düzeltmesi yapılması, stokların kullanılması ve benzeri şekillerde gerçekleşir.
İşlemlerin belgeye dayanması ve belge düzeni
MADDE 40 - (1) Bütün muhasebeleştirme işlemlerinin kanıtlayıcı belgelere dayandırılması zorunludur. Kanıtlayıcı belgeler, muhasebeleştirme belgesinin hazırlanmasını gerektiren ve/veya ilgili mevzuatında belirtilen belgelerden oluşur.
Kayıt zamanı, gelir ve giderlerin yılı
MADDE 41 - (1) Bir ekonomik değer yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirilir.
(2) Hesaplar malî yıl esasına göre tutulur.
(3) Gelir ve giderler tahakkuk ettirildikleri malî yılın hesaplarında gösterilir.
Çift taraflı kayıt sistemi
MADDE 42 - (1) İşletmelerin her türlü muhasebe işlemi çift taraflı kayıt sistemine göre kaydedilir. Bir hesaba borç veya alacak kaydedilen tutar, başka hesap ya da hesaplara alacak veya borç kaydedilir.
Kayıt düzeni ve kayıt düzeltmesi
MADDE 43 - (1) İşletmelerin muhasebe birimleri, muhasebe işlemlerini, gerçekleşme sırasına göre düzenli olarak hesap dönemi başında “1”den başlamak üzere hesap döneminin sonuna kadar numaralandırarak kaydederler. Muhasebe kayıtları ancak yeni bir muhasebe kaydı ile düzeltilir. Muhasebe belgesinde düzeltme işleminin gerekçesine yer verilir.
Yabancı para cinsinden yapılan işlemler ve kur değişiklikleri
MADDE 44 - (1) Yabancı para cinsinden yapılan işlemler; yabancı para cinsinden mal ve hizmetlerin alım ve satımları, bir anlaşmaya taraf olunması, bir varlığın elde edilmesi veya elden çıkarılması ve bir yükümlülüğün oluşması veya yerine getirilmesi gibi işlemlerdir.
(2) Yabancı para cinsinden yapılan işlemler ve faaliyetler ulusal para birimi cinsinden kaydedilir. Ulusal para dışında yabancı bir para cinsinden raporlama yapılması hâlinde yabancı paranın cinsi ve yabancı para cinsinden raporlama yapılmasının nedenlerinin dipnotlarda belirtilmesi gerekir. Yabancı para cinsinden yapılan bir işlem ve faaliyet, işlem ve faaliyetin gerçekleştiği tarihteki alış kuru üzerinden kaydedilir.
(3) Yabancı paralar ve yabancı para cinsinden izlenen varlıklar ve yabancı kaynaklar, raporlama tarihinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca belirlenen döviz alış kuru üzerinden değerlemeye tabi tutulur ve değerleme günündeki kur üzerinden muhasebe kayıtlarında gösterilir.
(4) Yabancı para cinsinden yapılan parasal bir işlemin ilk kayda alındığı gün ile değerleme günü ya da ödeme günü veya tahsilat yoluyla kayıtlardan çıkarıldığı gün arasındaki kurlarda değişme olduğunda ortaya çıkan kur farkları oluştukları dönemlerde gelir veya gider olarak kaydedilir.
İç imkânlarla üretilen maddi duran varlıklar
MADDE 45 - (1) İşletmelerin bizzat kendi imkânlarıyla ürettikleri maddi duran varlıkların üretimi için yapılan giderler, işlem tarihindeki maliyet bedeli üzerinden ilgili varlık hesaplarına kaydedilir.
Yatırım amaçlı varlık edinimleri
MADDE 46 - (1) Kira veya sermaye geliri veya bunların her ikisini elde etmek amacıyla edinilen ve kısa dönemde satış veya diğer işlemlere konu edilmesi düşünülmeyen yatırım amaçlı varlıklar, maliyet bedeliyle kaydedilir.
Malî varlıklar ve sınıflandırılması
MADDE 47 - (1) Malî varlıklar; kasadaki nakit, banka hesaplarındaki mevcutlar, verilen borçlardan doğan alacaklar, senet, tahvil ve benzeri menkul varlıklar, sermaye payları, malî türevler, bir sözleşmeden doğan alacağı ifade eden haklar ve hesaplarda kayıtlı alacaklar gibi maddi ve maddi olmayan varlıklar dışındaki her türlü değerleri kapsar. Malî varlıklar, kaynaklarına ve türlerine göre sınıflara ayrılarak kaydedilir.
Malî olmayan varlıklar ve sınıflandırılması
MADDE 48 - (1) Malî olmayan varlıklar; bir üretim süreci sonunda ortaya çıkan ve zaman içinde tekrarlanarak bir yıldan fazla kullanılabilen binalar ve yapılar, yeraltı ve yerüstü düzenleri, makine ve teçhizatlar, taşıtlar, demirbaşlar ve diğer maddi duran varlıkları kapsayan maddi duran varlıkları; üretim veya yönetim hizmetlerinde kullanılmak veya satış amacıyla edinilen stoklar ile madde ve malzemeler, üretim aşamasında veya üretim aşamaları tamamlanmış olan ve satılmak veya tüketilmek üzere elde bulundurulan mallar gibi diğer varlıkları kapsayan stokları; değerli taşlar ve metaller, sanat eserleri, antikalar ve mücevherat gibi öncelikli amacı üretim sürecinde kullanılmak veya tüketilmek olmayan taşınır varlıkları; arsa, arazi, yeraltı varlıkları, diğer doğal olarak ortaya çıkan üretilmemiş maddi duran varlıklar ile patent hakkı gibi üretilmemiş maddi olmayan duran varlıkları ifade eder.
(2) Stoklar, maliyet bedeliyle ilgili stok hesaplarına kaydedilir. Maliyet bedeli, stokların depolanacağı yere kadar getirilmesi için yapılan bütün giderleri kapsar. Kullanıldıklarında veya tüketildiklerinde gider hesabına, satıldıklarında ise ilgili varlık hesaplarına kaydedilerek stok hesaplarından düşülür.
Maddi duran varlıkların kayıt değerleri
MADDE 49 - (1) Gerek yatırım ve gerekse kullanım amacıyla edinilen maddi duran varlıklar maliyet bedeliyle muhasebeleştirilir. Maddi duran varlıkların maliyet bedeli, alış bedeline, vergi, resim ve harçlar ile diğer doğrudan giderlerin ilave edilmesi suretiyle bulunur. Ancak, katma değer vergisi mükellefi olan işletmelerin, edindikleri maddi duran varlıklar için ödedikleri katma değer vergisi tutarları, maliyet bedeline dâhil edilmez. Alım işlemlerinde yapılan indirimler veya herhangi bir nedenle alış bedeli üzerinden yapılan iadeler, alış bedelinden düşülür. Genel yönetim giderleri ve varlığın elde edilmesi veya kullanılabilir duruma getirilmesiyle doğrudan ilişkilendirilmeyen giderler, maliyet bedeline ilave edilmez.
(2) Maddi duran varlıkların bütünleyici parçaları ve eklentileri, ilgili maddi duran varlıkla birlikte değerlendirilir.
(3) Herhangi bir maliyet yüklenilmeksizin edinilen maddi duran varlıklar, gerçeğe uygun değeriyle muhasebeleştirilir. Varlığın gerçeğe uygun değeri bilinemiyorsa idarece tespit edilen değeri esas alınır.
(4) Sanat eserlerinden hesaplara alınmasına karar verilenler, sigorta değerleri veya takdir edilen değerleriyle, sigortalanmamaları veya değer takdir edilememesi durumunda ise iz bedeliyle muhasebeleştirilir.
(5) Kullanım değeri kalmayan ve kullanımı veya satışından herhangi bir ekonomik fayda beklenilmeyen maddi duran varlıklar, kayıtlı bulundukları maddi duran varlık hesabından çıkarılarak, elden çıkarılacak stoklar ve maddi duran varlıklar hesabına alınır.
Maddi duran varlıklar için yapılan değer artırıcı harcamalar
MADDE 50 - (1) Maddi duran varlıklar için sonradan yapılan ve o varlığın değerini, kullanım süresini, ürün ve hizmet kalitesini, sağlanan faydayı artıran veya üretilen mal veya hizmetlerin üretim maliyetini azaltan her türlü maliyet, ilgili maddi duran varlığın kayıtlı değerine ilave edilir ve amortisman hesaplamasında dikkate alınır. Bunların dışında maddi duran varlıklar için yapılan her türlü normal bakım ve onarım harcamaları gider olarak kaydedilir.
Maddi olmayan duran varlıklar ve kayıt değerleri
MADDE 51 - (1) Maddi olmayan duran varlık, mal veya hizmet üretiminde veya ediniminde kullanılmak, üçüncü kişilere kiraya verilmek veya idarî amaçlar için kullanılmak üzere elde tutulan marka, isim, bilgisayar yazılımı, telif, patent, sınai ve işletme hakları gibi kalemlerdir. Maddi olmayan bir duran varlığın maliyeti, o varlığın satın alındığı veya üretildiği sırada yapılan nakit veya nakit benzeri harcama veya varlığın elde edilmesi için verilen kıymetlerin gerçeğe uygun değeridir. Maddi olmayan bir duran varlık elden çıkarıldığı, kullanımı veya satışından hiçbir ekonomik fayda beklenmediği zaman hesaplardan çıkarılır.
Amortisman ve tükenme payı uygulaması
MADDE 52 - (1) Muhasebe sistemine dâhil edilen duran varlıklardan; arazi ve arsalar, yapım aşamasındaki sabit varlıklar, varlıkların elde edilmesi için verilen avans ve krediler ile sanat eserleri dışındakilerden hangilerinin amortisman ve tükenme payına tabi tutulacağı, uygulanacak amortisman ve tükenme payının süresi, yöntem ve oranları 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre belirlenir.
(2) Bir duran varlığın amortisman ve tükenme payına tabi değeri, varlığın yararlanma ya da itfa süresine sistemli bir biçimde dağıtılır. Amortisman ve tükenme payı tutarı gider olarak muhasebeleştirilir. Duran varlıkların ilk defa amortisman ve tükenme payı hesaplanmasında esas alınacak değeri maliyet bedelidir. Bir varlık için yapılan harcamaların, varlığın iyileştirilmesi, ömrünün uzatılması veya veriminin arttırılması sonucunu doğurması durumunda, amortisman ve tükenme payı hesaplaması varlığın yeni değeri üzerinden yapılır.
(3) Bir varlığın kullanımından elde edilebilecek ekonomik fayda tüketildikçe, bu tüketimi yansıtabilmek amacıyla ayrılan amortismanların birikmiş tutarı ile tükenme paylarının birikmiş tutarı, varlığın defter değeri altında eksi değer olarak gösterilir.
Enflasyon düzeltmesi ilkeleri
MADDE 53 - (1) İşletmelerin, mali tablolarında yer alan parasal olmayan kalemleri 213 sayılı Kanun hükümlerine göre enflasyon düzeltmesine tabi tutulur. Enflasyon düzeltmesinde aşağıda belirlenen ilkelere göre işlem yapılır.
a) İşletmelerce içinde bulunulan hesap dönemi dâhil son üç hesap döneminde fiyat endeksindeki artışın %100'den ve içinde bulunulan hesap döneminde %10'dan fazla olması halinde mali tablolarda yer alan parasal olmayan kalemler enflasyon düzeltmesine tabi tutulurlar. Enflasyon düzeltmesi uygulaması, her iki şartın birlikte gerçekleşmemesi halinde sona erer.
b) Enflasyon düzeltmesi işlemi, işletmelerin mali tablolarında yer alan parasal olmayan kalemlerin düzeltme katsayısı ile çarpılması suretiyle gerçekleştirilir.
c) Stoklar hesap grubunda yer alan değerler, basit ortalama yöntem kullanılmak suretiyle hesaplanan dönem ortalama düzeltme katsayısı kullanılarak düzeltme işlemine tabi tutulur.
ç) Daha önce düzeltme işlemine tabi tutulan bir mali tabloda yer alan ve düzeltmeye esas tarihleri düzeltme yapılmış tarihten öncesi olan kalemler taşıma işlemine tabi tutulur ve düzeltme işlemi, daha önce düzeltilmiş tutarların taşıma katsayısı ile çarpılması suretiyle yapılır. Düzeltmeye tabi tutulan mali tabloda düzeltme tarihinden sonra envantere giren kalemler varsa, bunların düzeltmeye esas tarihlerine kadar inilir ve bulunan düzeltme katsayısıyla düzeltmeye esas değer çarpılmak suretiyle düzeltme işlemi yapılır. Parasal kalemler için taşıma katsayısı bir olarak uygulanır.
d) Enflasyon düzeltmesi işlemi mali yıl sonu itibarıyla yapılır.
e) Enflasyon düzeltmesi sonucu ortaya çıkan artış tutarları parasal olmayan kalemin ilgili olduğu hesaba, karşılıkları enflasyon düzeltme hesabına kaydedilir.
f) İz bedeliyle takip edilen değerler ile tamamen amorti edilmiş varlıklar enflasyon düzeltmesine tabi tutulmazlar.
g) Parasal ve parasal olmayan kalemleri belirlemeye ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Bakanlık yetkilidir.
Amortismana tabi varlıkların kullanım sürelerinin değişmesi
MADDE 54 - (1) Amortismana tabi varlıkların ekonomik ömürleri belli aralıklarla yeniden gözden geçirilir ve eğer kullanım süreleri başlangıçta yapılan tahminden kayda değer şekilde farklı ise, amortisman hesaplama süresi mevcut ve gelecek dönemleri içerecek şekilde yeniden belirlenir.
Değer ve miktar değişimleri
MADDE 55 - (1) Varlık ve yabancı kaynakların değerlemeye tabi tutulmaları sonucunda, fiyat değişmelerinden dolayı ortaya çıkan artış ve azalışlar değer değişimi; borçların, alacakların veya varlıkların hacim, sayı gibi miktarlarında meydana gelen ve işletmelerin inisiyatifi dışında ortaya çıkan artış ve azalışlar ise miktar değişimidir. Bu şekilde ortaya çıkan kazanç ve kayıplar ilgisine göre öz kaynaklar ana hesap grubunda açılan hesaplara veya gelir ve gider hesaplarına kaydedilir.
Mübadele işlemlerinden sağlanan gelirler
MADDE 56 - (1) Mal ve hizmetlerin takas yoluyla satışı işlemlerinden sağlanan tutarlar, işlem günündeki gerçeğe uygun değerleriyle kaydedilir. Bu işlemler sırasında mübadeleye konu mal ve hizmetler arasında parayla ölçülebilen farklılıklardan doğan kazanç ve kayıplar da işlem günündeki gerçeğe uygun değerleriyle kaydedilir.
Gayrisafilik ilkesi
MADDE 57 - (1) Gelir ve giderler, herhangi bir düzenleme veya standart ile aksi kararlaştırılmadıkça gayrisafi olarak kaydedilir.
Şartlı bağış ve yardımlar
MADDE 58 - (1) Şartlı bağış ve yardımlar alındıklarında, tahsis amacına uygun olarak kullanılmak üzere ilgili hesaplara kaydedilir. Bunların kullanılması sonucu işletme adına kaydı gereken bir varlık üretilmiş ise söz konusu varlık maliyet bedeliyle muhasebeleştirilir.
(2) Şartlı bağış ve yardımlar, kullanılmadığı veya amaç dışı kullanıldığı için geri istenildiği takdirde, ilgili gider hesabına kaydedilerek ilgilisine geri verilir ve vergilendirme yönünden değerlendirilmek üzere durum ilgilinin bağlı bulunduğu vergi dairesine bildirilir.
Hesap verme sorumluluğu
MADDE 59 - (1) Her türlü işletme kaynağının elde edilmesi, muhafazası ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Yevmiye Sistemi ve Kullanılacak Defterler
Yevmiye sistemi, muhasebeleştirme belgeleri ve açılış kayıtları
MADDE 60 - (1) Muhasebe işlemleri, yevmiye tarihi ve müteselsil sıra numarasına göre maddeler hâlinde önce yevmiye defterine kaydedilir; buradan da usulüne göre büyük defter ve yardımcı hesap defterlerine sistemli bir şekilde dağıtılır.
(2) Muhasebeleştirme belgelerinin yevmiye tarih ve numarası sütunlarına, gerçekleşen işlemlerin kayda geçirildikleri tarih ile hesap döneminin başında “1”den başlayıp, hesap döneminin sonuna kadar devam eden birer numara verilir. Yevmiye defteri, büyük defter ve yardımcı hesap defterleri kayıtlarında bu yevmiye tarih ve numaraları esas alınır.
(3) Gerçekleşen işlemler muhasebeleştirme belgeleriyle kaydedilir. Belge olmadan kayıt yapılmaz. Gerçekleşen işlemler, “Hesabın İşleyişi” bölümlerinde belirtildiği şekilde hesaplara kaydedilir. Hesabın işleyişi bölümlerinde yer almayan işlemler ise bu Yönetmelikte belirtilen hesapların niteliğine uygun bir biçimde kaydedilmekle birlikte Bakanlığa bilgi verilir. Bir hesabın borcuna kaydedilen tutar mutlaka başka bir hesap ya da hesapların alacağına kaydedilir. Yevmiye defterinde her zaman borç-alacak eşitliği bulunur.
(4) Nakden veya mahsuben yapılan harcamalar “Ödeme Emri Belgesi” (Örnek:3), diğer işlemler ise “Muhasebe İşlem Fişi” (Örnek:4) ile muhasebeleştirilir.
(5) Malî yılın başında, bir önceki hesap dönemi kapanış bilançosu ve dipnotları esas alınarak açılış bilançosu düzenlenir. Açılış bilançosuna dayanılarak, açılış yevmiyesinin kayıtlarını sağlamak üzere bilançodaki tutarlar, düzenlenecek “1” yevmiye numaralı muhasebe işlem fişiyle ilgili hesaplara borç ve alacak kaydedilir. Açılış kaydına ilişkin muhasebe işlem fişine, açılış bilançosunun bir nüshası eklenir. Açılış kaydına esas tutarlar, ilgili hesaplar için açılacak büyük defter ve yardımcı hesap defterlerine aktarıldıktan sonra yılı işlemlerinin kaydına başlanır.
Kullanılacak defterler
MADDE 61 - (1) Bu Yönetmeliğin uygulanmasında muhasebe birimlerinde aşağıdaki defterler kullanılır:
a) Yevmiye defteri (Örnek:5); kayda geçirilmesi gereken işlemlerin yevmiye tarihi ve müteselsil numara sırasıyla ve maddeler hâlinde düzenli olarak yazıldığı defterdir. Yevmiye defterine açılış kaydı yapıldıktan sonra, günlük işlemler muhasebeleştirme belgelerine dayanılarak kaydedilir.
b) Büyük defter (Örnek:6); yevmiye defterinde kayda geçirilmiş olan işlemleri usulüne göre hesaplara dağıtan ve tasnifli olarak bu hesaplarda toplayan defterdir. İşlemler yevmiye tarih ve numara sırasına göre yevmiye defterine kaydedildikten sonra, aynı yevmiye tarih ve numarası ile her bir hesap için açılan büyük defterin ilgili sayfalarına tasnifli olarak kaydedilir.
c) Envanter defteri (Örnek:7); işletmenin kuruluş tarihindeki ve her hesap döneminin sonundaki mevcut varlıklar ile kaynakların kaydedildiği defterdir. Kuruluş tarihinde çıkarılan açılış envanterleri ve açılış bilançosu, bu deftere ilk kayıt olarak yazılır. Dönem sonu envanteri çıkarılırken, işletmenin bilanço günündeki mevcut varlıkları, alacakları ve borçlarının sayımı, ölçülmesi, tartılması ve değerlemesi yapılmak suretiyle varlıklar ve kaynaklar kesin bir şekilde tespit edilir. Kuruluş ve her hesap döneminin sonunda geçici mizan düzenledikten sonra envanter çıkarılır. Bunun dışında devir, birleşme ve kapanma gibi durumlarda da envanter çıkarılması gerekir. Envanter sonuçları, ayrıntılı olarak envanter defterine işlenir.
ç) Kasa defteri (Örnek:8); işletmenin kasa ile ilgili işlemlerinin günü gününe kaydedildiği defterdir. Bu defter, diğer defterlerde yer alan bilgilere ilaveten, günlük kasa sayımına ilişkin bilgiler ile muhasebe yetkilisi ve veznedar tarafından durumun tespitine ilişkin açıklamaları ihtiva edecek şekilde düzenlenir.
d) Yardımcı hesap defterleri: Yardımcı hesap defterleri, hesap planını oluşturan hesaplara ait bilgilerin ayrıntı bazında kaydına mahsus olarak tutulan defterlerdir.
Defterlerin onayı
MADDE 62 - (1) Kurumlar vergisi mükellefi olmayan işletmelerin muhasebe birimlerince bu Yönetmelik hükümlerine göre tutulması gereken tüm defterler muhasebe yetkilileri tarafından onaylandıktan sonra kullanılır. Ancak, Bakanlıkça belirlenecek işlem hacmini aşan muhasebe birimlerinde tutulacak defterlerin noterlere veya noterlik görevini yürütmekle mükellef olanlara onaylattırılması konusunda Bakanlık yetkilidir.
(2) Hesap döneminin başında, muhasebe yetkilileri tarafından defterlerin sayfa sıra numaralarının birbirini takip edip etmediğine bakılmak ve bu sayfalar teker teker mühürlenmek suretiyle onaylanır. Ancak, kurumlar vergisi mükellefi olan işletmelerde tutulan yevmiye defteri, envanter defteri ve kasa defteri, işletmenin bulunduğu yerdeki noter veya noterlik görevini yürütmekle mükellef olanlar tarafından onaylanır.
(3) Çift nüshalı veya bilgisayar aracılığı ile tutulan defterlerin, bir hesap döneminde kullanılması tahmin edilen yaprak sayısı da yukarıdaki esaslara göre onaylanır.
(4) Hesap dönemi içinde onaylı yaprakların bitmesi hâlinde, ilave yeni yapraklar onaylandıktan sonra kullanılır. İlave yeni yapraklara, hesap döneminin başında verilen onaylı yaprakların son sayfa numarasını takip eden sayfa numarası verilmek suretiyle devam ettirilir. Onay makamı, ilave yaprakların sayısını ilk onay şerhinin altına yazarak bu kaydı usulüne göre onaylar.
Defterlerin kullanılma ve saklanma süreleri
MADDE 63 - (1) Bu yönetmelik hükümlerine göre tutulması gereken defterler, hesap dönemi itibarıyla yıllık olarak kullanılır. Ancak, ertesi hesap döneminde de kullanılması mümkün olan defterler, gerekli devir ve açılış işlemleri yapılmak ve Yönetmeliğin 62 nci maddesinde belirtilen esaslar çerçevesinde yetkililerce onaylanmak suretiyle kullanılabilir.
(2) Defterler, vergi kanunlarındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, kullanıldıkları yıl dâhil 5 yılın sonunda “Arşiv Defteri”ne (Örnek:9) kaydedilerek arşive kaldırılır. Arşive kaldırılan defterler hakkında ilgili yönetmelik hükümleri uygulanır.
Defterlerde kayıt düzeni
MADDE 64 - (1) İşletmelerce kayda geçirilmesi gereken işlemler, düzenli ve okunaklı bir şekilde defterlere yazılır.
(2) Gerçekleşen işlemlerin kullanılan defterlere kaydı sırasında aşağıdaki hükümler göz önünde bulundurulur.
a) Defter kayıtları; kazımak, çizmek ve silmek yoluyla okunamaz hâle getirilemez.
b) Defterlerdeki kayıtlar arasındaki satırlar çizilmeden boş bırakılamaz ve atlanamaz.
c) Defter sayfaları koparılamaz, onaylı ve çift nüshalı yaprakların sırası bozulamaz ve bunlar yırtılamaz.
Defterlerde kayıt süresi
MADDE 65 - (1) İşletmelerce yürütülen faaliyetlerin özelliğine uygun olarak gerçekleştirilen işlemlerin, muhasebe sistemindeki düzeni bozmayacak bir süre içinde defterlere kaydedilmesi esastır. Ancak gerçekleşen işlemlerin defterlere kaydı, izinsiz ve geçerli bir nedene dayanmaksızın on günden fazla geciktirilemez.
(2) İşlemler, kasa defteri ile yevmiye defterine günlük olarak kaydedilir. İşlemlerin bu defterlere kaydı hiç bir sebeple geciktirilemez.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Çerçeve Hesap Planı
Hesap planının genel yapısı
MADDE 66 - (1) Hesap planı; bilanço hesapları, gelir tablosu hesapları, bütçe hesapları ve nazım hesaplar ana bölümlerine ayrılır. Bilanço hesapları bölümü, 1 numaradan 5 numaraya kadar olan ana hesap gruplarından; gelir tablosu hesapları bölümü, 6 numaralı ana hesap grubundan; bütçe hesapları bölümü, 8 numaralı ana hesap grubundan; nazım hesaplar bölümü ise, 9 numaralı ana hesap grubundan oluşur.
(2) 7 numaralı ana hesap grubu Yönetmelikte yer alan muhasebe ilke ve standartlarına aykırı olmamak şartıyla, işletmelerin yönetim ve maliyet muhasebesi ihtiyaçları için kullanılır.
(3) Ana hesap grupları aşağıda gösterildiği gibi isimlendirilir.
1 Dönen Varlıklar
2 Duran Varlıklar
3 Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
4 Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar
5 Öz Kaynaklar
6 Gelir Tablosu Hesapları
7 Maliyet Hesapları
8 Bütçe Hesapları
9 Nazım Hesaplar
(4) Ana hesap gruplarından bilanço hesapları, kendi içinde aşağıdaki maddelerde gösterildiği gibi hesap gruplarına ayrılır ve her bir ana hesap grubunu ilgilendiren işlemler ait oldukları hesap grubu içinde açılacak ilgili bilanço hesaplarına kaydedilir. Her bilanço hesabı ayrıca ihtiyaca göre yeteri kadar yardımcı hesaplara ayrılabilir.
(5) Gelir tablosu hesapları ana hesap grubu, hesap gruplarına; hesap grupları, hesaplara; hesaplar da yardımcı hesaplara ayrılır.
(6) Maliyet hesapları ana hesap grubu, hesap gruplarına; hesap grupları, hesaplara; hesaplar da yardımcı hesaplara ayrılır.
(7) Bütçe hesapları ana hesap grubu, hesap gruplarına; hesap grupları, hesaplara; hesaplar da yardımcı hesaplara ayrılır.
(8) Nazım hesaplar ana hesap grubu, işletmelerin ihtiyaçlarına göre sınıflandırılır.
(9) Hesap planı aşağıdaki ana hesap grupları, hesap grupları ve hesaplardan oluşur:
Aktif Hesaplar
1 Dönen Varlıklar
10 Hazır Değerler
100 Kasa Hesabı
101 Alınan Çekler Hesabı
102 Bankalar Hesabı
103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı (-)
105 Döviz Hesabı
106 Döviz Gönderme Emirleri Hesabı (-)
108 Diğer Hazır Değerler Hesabı
11 Menkul Kıymetler
112 Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve Bonoları Hesabı
118 Diğer Menkul Kıymetler Hesabı
119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı (-)
12 Ticari Alacaklar
120 Alıcılar Hesabı
121 Alacak Senetleri Hesabı
122 Alacak Senetleri Reeskontu Hesabı (-)
123 Banka Kredi Kartlarından Alacaklar Hesabı
126 Verilen Depozito ve Teminatlar Hesabı
127 Diğer Ticari Alacaklar Hesabı
128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabı
129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı Hesabı (-)
13 Diğer Alacaklar
134 İşletmeler Arası Malî Borçlardan Alacaklar Hesabı
135 Personelden Alacaklar Hesabı
136 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabı
138 Şüpheli Diğer Alacaklar Hesabı
139 Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı Hesabı (-)
15 Stoklar
150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı
151 Yarı Mamuller - Üretim Hesabı
152 Mamuller Hesabı
153 Ticari Mallar Hesabı
157 Diğer Stoklar Hesabı
158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı (-)
159 Verilen Sipariş Avansları Hesabı
17 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri
170-178 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri Hesabı
179 Taşeronlara Verilen Avanslar Hesabı
18 Gelecek Aylara Ait Giderler ve Gelir Tahakkukları
180 Gelecek Aylara Ait Giderler Hesabı
181 Gelir Tahakkukları Hesabı
19 Diğer Dönen Varlıklar
190 Devreden Katma Değer Vergisi Hesabı
191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabı
193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabı
195 İş Avansları Hesabı
196 Personel Avansları Hesabı
197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabı
198 Diğer Çeşitli Dönen Varlıklar Hesabı
199 Diğer Dönen Varlıklar Karşılığı Hesabı (-)
2 Duran Varlıklar
22 Ticari Alacaklar
220 Alıcılar Hesabı
221 Alacak Senetleri Hesabı
222 Alacak Senetleri Reeskontu Hesabı (-)
226 Verilen Depozito ve Teminatlar Hesabı
227 Diğer Ticari Alacaklar Hesabı
229 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı Hesabı (-)
23 Diğer Alacaklar
234 İşletmeler Arası Malî Borçlardan Alacaklar Hesabı
235 Personelden Alacaklar Hesabı
236 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabı
239 Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı Hesabı (-)
24 Malî Duran Varlıklar
242 İştirakler Hesabı
243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri Hesabı (-)
248 Diğer Malî Duran Varlıklar Hesabı
249 Diğer Malî Duran Varlıklar Karşılığı Hesabı (-)
25 Maddi Duran Varlıklar
250 Arazi ve Arsalar Hesabı
251 Yer Altı ve Yer Üstü Düzenleri Hesabı
252 Binalar Hesabı
253 Tesis, Makine ve Cihazlar Hesabı
254 Taşıtlar Hesabı
255 Demirbaşlar Hesabı
256 Diğer Maddi Duran Varlıklar Hesabı
257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı (-)
258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı
259 Verilen Avanslar Hesabı
26 Maddi Olmayan Duran Varlıklar
260 Haklar Hesabı
264 Özel Maliyetler Hesabı
267 Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar Hesabı
268 Birikmiş Amortismanlar Hesabı (-)
269 Verilen Avanslar Hesabı
27 Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar
271 Arama Giderleri Hesabı
272 Hazırlık ve Geliştirme Giderleri Hesabı
278 Birikmiş Tükenme Payları Hesabı (-)
279 Verilen Avanslar Hesabı
28 Gelecek Yıllara Ait Giderler ve Gelir Tahakkukları
280 Gelecek Yıllara Ait Giderler Hesabı
281 Gelir Tahakkukları Hesabı
29 Diğer Duran Varlıklar
293 Gelecek Yıllar İhtiyacı Stoklar Hesabı
294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı
295 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabı
297 Diğer Çeşitli Duran Varlıklar Hesabı
298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı (-)
299 Birikmiş Amortismanlar Hesabı (-)
Pasif Hesaplar
3 Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
32 Ticari Borçlar
320 Satıcılar Hesabı
326 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabı
329 Diğer Ticari Borçlar Hesabı
33 Diğer Borçlar
334 İşletmeler Arası Mali Borçlar Hesabı
335 Personele Borçlar Hesabı
336 Diğer Çeşitli Borçlar Hesabı
34 Alınan Avanslar
340 Alınan Sipariş Avansları Hesabı
349 Alınan Diğer Avanslar Hesabı
35 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakedişleri
350-358 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakediş Bedelleri Hesabı
36 Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabı
361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hesabı
362 Ödenecek Döner Sermaye Yükümlülükleri Hesabı
363 Ödenecek Döner Sermaye Ek Ödemeler Hesabı
366 Merkez Hissesi Hesabı
368 Vadesi Geçmiş, Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabı
369 Ödenecek Diğer Yükümlülükler Hesabı
37 Borç ve Gider Karşılıkları
370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabı
371 Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabı (-)
372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı
373 Maliyet Giderleri Karşılığı Hesabı
379 Diğer Borç ve Gider Karşılıkları Hesabı
38 Gelecek Aylara Ait Gelirler ve Gider Tahakkukları
380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabı
381 Gider Tahakkukları Hesabı
39 Diğer Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabı
393 Merkez ve Şubeler Cari Hesabı
397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabı
399 Diğer Çeşitli Yabancı Kaynaklar Hesabı
4 Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar
42 Ticari Borçlar
420 Satıcılar Hesabı
426 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabı
429 Diğer Ticari Borçlar Hesabı
43 Diğer Borçlar
434 İşletmeler Arası Malî Borçlar Hesabı
436 Diğer Çeşitli Borçlar Hesabı
438 Kamuya Olan Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Borçlar Hesabı
44 Alınan Avanslar
440 Alınan Sipariş Avansları Hesabı
449 Alınan Diğer Avanslar Hesabı
47 Borç ve Gider Karşılıkları
472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı
48 Gelecek Yıllara Ait Gelirler ve Gider Tahakkukları
480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabı
481 Gider Tahakkukları Hesabı
49 Diğer Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar
499 Diğer Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar
5 Öz kaynaklar
50 Ödenmiş Sermaye
500 Sermaye Hesabı
501 Ödenmemiş Sermaye Hesabı (-)
502 Sermaye Düzeltmesi Olumlu Farkları Hesabı
503 Sermaye Düzeltmesi Olumsuz Farkları Hesabı (-)
54 Kâr Yedekleri
549 Özel Fonlar Hesabı
57 Geçmiş Yıllar Kârları
570 Geçmiş Yıllar Kârları Hesabı
58 Geçmiş Yıllar Zararları
580 Geçmiş Yıllar Zararları Hesabı (-)
59 Dönem Net Kârı (Zararı)
590 Dönem Net Kârı Hesabı
591 Dönem Net Zararı Hesabı (-)
6 Gelir Tablosu Hesapları
60 Brüt Satışlar
600 Yurtiçi Satışlar Hesabı
601 Yurtdışı Satışlar Hesabı
602 Diğer Gelirler Hesabı
61 Satış İndirimleri (-)
610 Satıştan İadeler Hesabı (-)
611 Satış İskontoları Hesabı (-)
612 Diğer İndirimler Hesabı (-)
62 Satışların Maliyeti (-)
620 Satılan Mamuller Maliyeti Hesabı (-)
621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hesabı (-)
622 Satılan Hizmet Maliyeti Hesabı (-)
623 Diğer Satışların Maliyeti Hesabı (-)
63 Faaliyet Giderleri (-)
630 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabı (-)
631 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabı (-)
632 Genel Yönetim Giderleri Hesabı (-)
64 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar
640 İştiraklerden Temettü Gelirleri Hesabı
642 Faiz Gelirleri Hesabı
644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabı
645 Menkul Kıymet Satış Kârları Hesabı
646 Kambiyo Kârları Hesabı
647 Reeskont Faiz Gelirleri Hesabı
648 Enflasyon Düzeltmesi Kârları Hesabı
649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabı
65 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar (-)
654 Karşılık Giderleri Hesabı (-)
655 Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabı (-)
656 Kambiyo Zararları Hesabı (-)
657 Reeskont Faiz Giderleri Hesabı (-)
658 Enflasyon Düzeltmesi Zararları Hesabı (-)
659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabı (-)
67 Olağandışı Gelir ve Kârlar
671 Önceki Dönem Gelir ve Kârları Hesabı
679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabı
68 Olağandışı Gider ve Zararlar (-)
680 Çalışmayan Kısım Gider ve Zararları Hesabı (-)
681 Önceki Dönem Gider ve Zararları Hesabı (-)
689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabı (-)
69 Dönem Net Kârı veya Zararı
690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabı
691 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabı (-)
692 Dönem Net Kârı veya Zararı Hesabı
697 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı
698 Enflasyon Düzeltme Hesabı
7 Maliyet Hesapları
71 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri
710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Hesabı
711 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma Hesabı
712 Direkt İlk Madde ve Malzeme Fiyat Farkı Hesabı
713 Direkt İlk Madde ve Malzeme Miktar Farkı Hesabı
72 Direkt İşçilik Giderleri
720 Direkt İşçilik Giderleri Hesabı
721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabı
722 Direkt İşçilik Ücret Farkları Hesabı
723 Direkt İşçilik Süre (Zaman) Farkları Hesabı
73 Genel Üretim Giderleri
730 Genel Üretim Giderleri Hesabı
731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabı
732 Genel Üretim Giderleri Bütçe Farkları Hesabı
733 Genel Üretim Giderleri Verimlilik Farkları Hesabı
734 Genel Üretim Giderleri Kapasite Farkları Hesabı
74 Hizmet Üretim Maliyeti
740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı
741 Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabı
742 Hizmet Üretim Maliyeti Fark Hesabı
75 Araştırma ve Geliştirme Giderleri
750 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabı
751 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabı
752 Araştırma ve Geliştirme Gider Farkları Hesabı
76 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri
760 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabı
761 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabı
762 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Fark Hesabı
77 Genel Yönetim Giderleri
770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı
771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabı
772 Genel Yönetim Gider Farkları Hesabı
8 Bütçe Hesapları
80 Bütçe Gelir Hesapları
800 Bütçe Gelirleri Hesabı
805 Gelir Yansıtma Hesabı
81 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesapları
810 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabı
83 Bütçe Gider Hesapları
830 Bütçe Giderleri Hesabı
835 Gider Yansıtma Hesabı,
89 Bütçe Uygulama Sonuçları
895 Bütçe Uygulama Sonuçları Hesabı
9 Nazım Hesaplar
90 Teminat Alınan Değerler
900 Alınan Teminatlar Hesabı
901 Alınan Teminatlar Alacaklı Hesabı
91 Teminat Verilen Değerler
910 Verilen Teminatlar Hesabı
911 Verilen Teminatlar Alacaklı Hesabı
92 Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler
920 Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler Hesabı
921 Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler Alacaklı Hesabı
93 Vergi Dışı Gelirler
930 Vergi Dışı Gelirler Hesabı
931 Vergi Dışı Gelirler Alacaklı Hesabı
94 Demirbaş Giderleri
940 Demirbaş Giderleri Hesabı
941 Demirbaş Giderleri Alacaklı Hesabı
95 Ariyet Verilen Değerler
950 Ariyet Verilen Değerler Hesabı
951 Ariyet Verilen Değerler Alacaklı Hesabı
96 Konsinye Mallar
960 Konsinye Mallar Hesabı
961 Konsinye Mallar Alacaklı Hesabı
97 Ödenek Hesapları
970 Kullanılacak Bütçe Ödenekleri Hesabı
971 Bütçe Ödenekleri Hesabı
975 Ödenekli Giderler Hesabı
98 Taahhüt Hesapları
980 Gider Taahhütleri Hesabı
981 Gider Taahhütleri Alacaklı Hesabı
99 Diğer Nazım Hesaplar
990 Sabit Ek Ödeme Giderleri Hesabı
991 Sabit Ek Ödeme Giderleri Alacaklı Hesabı
(10) İhtiyaç duyulduğunda yeni hesaplar açmaya, hesapların adlarını ve kodlarını belirlemeye, ihtiyaç duyulan düzeyde yardımcı hesaplar açmaya Bakanlık yetkilidir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Dönen Varlıklara İlişkin Hesap ve İşlemler
1 Dönen varlıklar
MADDE 67 - (1) Dönen varlıklar ana hesap grubu; nakit olarak veznede veya bankada tutulan değerler ile normal koşullarda en fazla bir yıl veya faaliyet dönemi içinde paraya çevrilmesi, tüketilmesi veya tahsil edilmesi öngörülen varlık ve alacak unsurlarını kapsar.
(2) Dönen varlıklar ana hesap grubu; hazır değerler, menkul kıymetler, ticari alacaklar, diğer alacaklar, stoklar, yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetleri, gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkukları ile diğer dönen varlıklar hesap gruplarından oluşur.
10 Hazır değerler
MADDE 68 - (1) Hazır değerler hesap grubu, nakit olarak veznede veya bankada bulunan değerler ile paraya çevrilme imkânı bulunan varlıkları kapsar.
(2) Hazır değerler, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
100 Kasa Hesabı
101 Alınan Çekler Hesabı
102 Bankalar Hesabı
103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı (-)
105 Döviz Hesabı
106 Döviz Gönderme Emirleri Hesabı (-)
108 Diğer Hazır Değerler Hesabı
100 Kasa hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 69 - (1) Kasa hesabı, muhasebe birimi veznelerince, kanunî dolaşım niteliğine sahip ulusal paraların alınması, verilmesi ve saklanmasına ilişkin işlemlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Muhasebe birimlerine döviz olarak intikal eden tutarlar bu hesapla ilişkilendirilmez.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 70 - (1) Kasa hesabına ilişkin işlemler aşağıda gösterilmiştir:
a) Alındılar
1) Muhasebe birimlerince nakden veya çekle yapılan her türlü tahsilat ve veznelere teslim edilen değerler karşılığında “Alındı Belgesi” (Örnek:10) kullanılır. Alındıların şekli, basımı, dağıtımı, iptali ve kullanılmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir.
2) Muhasebe birimlerince nakden veya çekle yapılan her türlü tahsilat, veznelere teslim edilen tahvil, Hazine bonosu ve benzeri menkul kıymetler, banka teminat ve garanti mektubu ile şahsi kefalete ilişkin belgeler karşılığında iki nüsha “Alındı Belgesi” düzenlenir. Alındı belgesinin asıl nüshası para, çek veya diğer değerleri teslim edene verilir. İkinci nüshası ise veznede muhafaza edilir. Menkul kıymetler, banka teminat ve garanti mektubu ile şahsi kefalete ilişkin belgeler ilgilisine geri verildiğinde, teslim alındığında verilmiş olan alındı belgesi geri alınarak muhasebe işlem fişine bağlanır. Muhasebe birimlerince emanet nitelikli hesaba alınan paralar ile yüklenici istihkaklarından yapılan vergi, fon, icra, teminat ve diğer kesintiler karşılığında, hak sahibinin istemesi hâlinde muhasebeleştirme belgesinin onaylı bir nüshası verilir.
b) Kasadan yapılacak ödemeler
1) Bütün ödemelerin ilgilinin banka hesabına aktarma suretiyle yapılması esastır. Ancak, ilgililerin talepleri hâlinde alındığı gün iade edilen teminat ve depozito niteliğindeki ödemeler, banka şubesi bulunmayan yerlerde kasa limiti dâhilindeki ödemeler ile Bakanlıkça kasadan yapılması bildirilen diğer ödemeler muhasebe birimlerince, kasadan veya çek düzenlenmek suretiyle bankadan yapılabilir:
2) Kasadan yapılacak ödemeler ile özel mevzuatlarında aksine bir hüküm bulunmaması hâlinde avans olarak tahsil edilen paralardan iadesi gereken tutarların ilgililere ödenmesinde, her yıl Bakanlıkça belirlenen limitin dört katı uygulanır.
c) Kasa tahsilatının bankaya yatırılması
1) Muhasebe birimlerince bir gün içinde tahsil edilen paralardan, ertesi iş günü kasadan yapılacak ödemeler için Bakanlıkça tespit edilerek duyurulan tutarların üç katı alıkonularak fazlası, düzenlenecek “Teslimat Müzekkeresi” (Örnek:11) ile bankaya yatırılır.
2) Teslimat müzekkeresi dört nüshalı olup, dördüncü nüsha dip koçandır. Teslimat müzekkeresinin ilk üç nüshası para ile birlikte muhasebe biriminin hesabının bulunduğu bankaya gönderilir. Birinci nüsha alıkonulduktan sonra, ikinci ve üçüncü nüshalar onaylanarak alındıyı teşkil eden üçüncü nüsha veznedarla, ikinci nüsha ise izleyen iş günü banka hesap özet cetveli ile birlikte muhasebe birimine gönderilir. Bankaya yatırılan kasa fazlası paraların belgesi olan ikinci nüsha, düzenlenecek muhasebe işlem fişinin birinci nüshasına bağlanır. Üçüncü nüsha ise veznedarca tarih ve sıra numarasına göre bir dosyada saklanır. Kasa fazlası tutarın, kasa varlığından çıkarılarak teslimat müzekkeresi ile bankaya yatırıldığı, yatırılma belgesinden veya banka hesap özet cetvelinden anlaşıldığında, bu tutar ilgili hesaplara kaydedilir.
ç) Veznedarın kasa ihtiyacı için bankadan alacağı paralar
1) Kasa mevcudunun yapılacak ödemeleri karşılayamayacağı anlaşıldığı takdirde, o günkü ödemeye yetecek tutarda para, veznedar adına düzenlenecek çekle bankadan alınarak kasaya konulur ve veznedar adına bir alındı belgesi düzenlenir. Hem veznedar adına çek düzenlendiğinde hem de bankadan alınan para kasaya konulduğunda ilgili hesaplara kayıt yapılır.
2) Muhasebe yetkilileri de dâhil olmak üzere, veznedarlardan başka hiçbir kimse bankadan para alamayacağı gibi, muhasebe yetkilileri kefalete tabi olmadıklarından fiilen tahsilat ve ödeme yapamazlar ve veznedarlara vekalet edemezler.
d) Kasaların kapanması, sayımı ve mevcudunun müşterek muhafaza altına alınması
1) Kasa, günlük resmî çalışma süresinin bitiminden bir saat önce kapatılır. Ancak, muhasebe yetkililerinin gerekli gördüğü hâllerde mesai saati bitimine kadar tahsilata devam edilir. Kasa defteri günü gününe işlenerek, o günkü kasa mevcudunun tamam olup olmadığı veznedar tarafından sayılır ve defterin “Açıklama” bölümüne “Borç” ve “Alacak” genel toplamları ile kasa mevcudunu gösteren aradaki fark yazılarak muhasebe yetkilisi ve sorumlu veznedar tarafından imzalanır.
2) Çeşitli nedenlerle aynı gün paranın bankaya yatırılmasının mümkün olmaması veya banka gişelerinin kapanmasından sonra yapılan tahsilat dolayısıyla kasada biriken para, ertesi iş günü kasa fazlası olarak bankaya yatırılmak üzere, muhasebe yetkilisi ve sorumlu veznedar tarafından müşterek muhafaza altına alınır.
3) Müşterek muhafaza işlemi, Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri, Denetimi ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre yapılır.
e) Vezne, muhasebe yetkilisi tarafından yukarıda sözü edilen kasa kontrollerinden başka, Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri, Denetimi ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre ayrıca kontrol edilir.
f) Tahsilat ve ödemelere ait belgeler günlük olarak, muhasebe yetkilisi tarafından tespit olunan sürelerde veznedarca muhasebe servisine verilir.
g) Muhasebe yetkilisi mutemetlerinin görevlendirilmesi, mutemetlerce tahsil olunacak paralar, düzenlenecek alındı, defter ve belgeler konusunda Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri, Denetimi ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümlerine ve aşağıdaki açıklamalara göre işlem yapılır:
1) Muhasebe yetkilisi mutemetlerine, paranın yatırılacağı muhasebe birimi tarafından, kullanıldıkça kullanılmış olanlar geri alınmak suretiyle yenisi verilmek üzere, defterdarlarca tespit edilen sayıda muhasebe yetkilisi mutemedi alındısı cildi verilir. Muhasebe yetkilisi adına tahsilat yapmaya yetkili mutemetlerce yapılan tahsilat ve teslim alınan değerler için “Muhasebe Yetkilisi Mutemedi Alındısı” (Örnek:12) kullanılır. Alındı, birisi dip koçan olmak üzere üç nüshalı olup bir nüshası parayı teslim edene, bir nüshası alındıyı düzenleyen yetkilinin bağlı bulunduğu birime verilir.
2) Muhasebe yetkilisi mutemetlerince yapılan tahsilat, tarih ve alındı seri ve sıra numarasıyla “Muhasebe Yetkilisi Mutemetleri Kasa Defteri”ne (Örnek: 13) işlenir. Defterde; tahsilatın tarihi, sıra numarası, kimden tahsil edildiği ve alındı seri ve sıra numaralarının kaydına ilişkin sütunlardan başka yapılan tahsilatın çeşidini göstermek üzere dört ayrıntı, bir “Toplam” ve bir “Genel Toplam” sütunu bulunmaktadır. Muhasebe yetkilisi mutemetleri tarafından tahsil olunan paralar, bütçenin birkaç gelir türünü ilgilendirdiği takdirde, defterin “Yapılan Tahsilatın Çeşidi” başlığı altındaki sütunlarına ayrı ayrı işlenir. Toplam ve ayrıntı sütunlarına yapılan kayıtlar, tahsil olunan paraların muhasebe birimine teslim edildiği tarihe kadar devam eder. Para muhasebe birimine yatırıldığında, tutarı “Genel Toplam” sütununa alınır, diğer sütunların altları çift çizgi ile kapatılır. Genel toplam sütununun toplamları malî yıl sonuna kadar devam eder.
3) Muhasebe yetkilisi mutemetlerince yapılan tahsilat tutarı, miktarına bakılmaksızın her on beş günde bir ve her hâlükârda malî yılın son iş gününde muhasebe birimi veznesine veya banka hesabına yatırılır. Tahsilat tutarının Bakanlıkça belirlenen miktarın dört katına ulaşması hâlinde paranın, on beş günlük süre beklenmeksizin, tahsilatın yapıldığı günü takip eden günün mesai saati bitimine kadar muhasebe birimi veznesine veya banka hesabına yatırılması zorunludur. Ancak, banka şubesi bulunmayan ilçe, belde ve köylerde muhasebe yetkilisi mutemetlerince tahsil edilen paralar, miktara bakılmaksızın, en geç izleyen ayın üçüncü günü akşamına kadar yatırılabilir.
4) Tahsil edilen para, muhasebe birimine alındı dip koçanı ve muhasebe yetkilisi mutemetleri kasa defteriyle birlikte getirilir. Dip koçanlar ile defter kaydı karşılaştırılıp “Yapılan Tahsilatın Çeşidi” sütunları toplamı ile toplam sütunu kontrol edildikten sonra teslim edilecek para tutarı bulunur ve bu tutar defterin “Genel Toplam” sütununa yazılır. Defterin toplam sütunu karşısına ve alındı dip koçanının en son yaprağının arkasına “..... numaraya kadar olan ..... tahsilat teslim edilmiştir.” açıklaması yazılarak muhasebe yetkilisi ve mutemet tarafından imza edildikten sonra muhasebe yetkilisi mutemetleri kasa defterinin zımbalı yaprakları koparılır ve alındı karşılığında kasaya teslim edilerek bu konuda düzenlenecek muhasebe işlem fişine eklenir. Veznedarlarca, tahsilata ilişkin verilen alındıların tarih ve numarası defterin ikinci nüshasına işlenir. Kullanılmamış muhasebe yetkilisi mutemedi alındısı yaprağı bulunan cilt, mutemede geri verilir.
5) Muhasebe yetkilisi mutemetlerinin yaptığı tahsilatın muhasebe biriminin veznesine veya banka hesabına yatırılmasına ilişkin süre ve tutar, ihtiyaca göre idareler itibarıyla Bakanlıkça farklı belirlenebilir.
ğ) Muhasebe yetkilisi mutemetlerince ihale teminatı, tedavi veya güvence bedeli gibi nakden tahsil edilen paralar ile bu paralardan iade edilmesi gerekenler hususunda aşağıdaki açıklamalara göre işlem yapılır:
1) Muhasebe yetkilisi mutemetlerince ihale teminatı, tedavi veya güvence bedeli gibi nakden tahsil edilen paralar ile bu paralardan iade edilenler için “Mutemetlikler Tahsilat ve Ödemeler Defteri” (Örnek:14) kullanılır. Bu defteri kullanan muhasebe yetkilisi mutemetlerince, ayrıca Muhasebe Yetkilisi Mutemetleri Kasa Defteri tutulmaz. Mutemetlikler Tahsilat ve Ödemeler Defteri, birisi dip koçan olmak üzere üç nüsha düzenlenir. Defterin; “Tahsilat” tablosundaki “Emanetler” bölümünün “Depozito” sütununa, ihale teminatı, tedavi veya güvence bedeli gibi nakden tahsil edilen paralar, “Ödemeler/Göndermeler” tablosundaki “Ödeme ve Mahsubun Çeşidi” bölümüne mutemetlerce ihale teminatı, tedavi veya güvence bedeli gibi nakden tahsil edilip iade edilen paralar, “Muhasebe Birimine Gönderilen” bölümüne ise, mutemetliklerden muhasebe biriminin hesabına yatırılan/aktarılan paralar kaydedilir.
2) Her birimde Mutemetlikler Tahsilat ve Ödemeler Defteri bir muhasebe yetkilisi mutemedi tarafından tutulacak olup, depozito veya tedavi (güvence) bedeli gibi tahsil edilen paralardan iade işlemi, sadece bu defteri tutan muhasebe yetkilisi mutemedi tarafından yapılır. Ancak, iade yetkisi verilen muhasebe yetkilisi mutemetlerince yapılan tahsilatlardan tahsil edildiği ay içinde iade edilmeyen depozito veya tedavi (güvence) bedelleri ilgili muhasebe birimlerince iade edilir.
3) Muhasebe yetkilisi mutemetlerince, her ay sonu itibarıyla, o döneme ilişkin olarak nakden yapılan tahsilat ve iadeler ile muhasebe birimi hesabına yapılan aktarmaların, tahsil ve ödemeler itibarıyla ayrı ayrı olmak üzere; tarihini, kimden tahsil edildiğini veya kime ödendiğini, niteliğini, belge adedini ve tutarını gösteren iki nüsha liste düzenlenerek , bu listenin birinci nüshası ile "Mutemetlikler Tahsilat ve Ödemeler Defteri"nin ilk iki nüshası, tahsilat ve iadelere ilişkin belgelerle birlikte bağlı bulunulan muhasebe birimine gönderilir. Diğer nüshası ise mutemetlikte saklanır.
4) Muhasebe biriminden uzak birimlerde yapılacak ihalelerde, isteklilerce nakit olarak verilecek geçici teminatlar, kendisine iade yetkisi verilen muhasebe yetkilisi mutemetlerince teslim alınması karşılığında da muhasebe yetkilisi mutemedi alındısı verilir.
5) Üzerine ihale yapılan istekli ile en avantajlı ikinci teklif sahibi dışındakilere ait geçici teminatlardan aynı gün yapılacak iadeler bu mutemetlerce yapılır, daha sonraki günlerde yapılacak iadeler ise muhasebe birimleri tarafından gerçekleştirilir. Geçici teminatların iade edilebilmesi için, alındının arkası tahakkuk birimince “İadesinde sakınca yoktur.” ibaresi yazılarak imzalanıp mühürlendikten sonra istekliye verilir. Tahsil edilen, iade edilen veya muhasebe biriminin hesabına intikal ettirilen teminatlar da Mutemetlikler Tahsilat ve Ödemeler Defterinde açılacak sütunda izlenir. Muhasebe yetkilisi mutemetleri sadece nakit teminatları alacak olup, ilgili mevzuat uyarınca teminat olarak kabul edilen diğer değerleri teslim alamazlar.
Hesabın işleyişi
MADDE 71 - (1) Kasa hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Kasaya yatırılan tutarlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Kasa ihtiyacı için veznedarca bankadan çekilip kasaya konulan tutarlar bu hesaba borç, 108 Diğer Hazır Değerler Hesabına alacak kaydedilir.
3) Kasa sayımı sonucunda fazla çıkan tutarlar bu hesaba borç, 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Kasadan yapılan ödemeler bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Kasa varlığından bankaya yatırılmak üzere gönderilen tutarlar bu hesaba alacak, 108 Diğer Hazır Değerler Hesabına borç kaydedilir.
3) Kasa sayımı sonucunda noksan çıkan tutarlar bu hesaba alacak, 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
101 Alınan çekler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 72 - (1) Alınan çekler hesabı, muhasebe birimlerinin yapacakları her türlü tahsilat karşılığında muhasebe birimine hitaben düzenlenmiş banka ve katılım bankalarının çekleri ile muhasebe yetkilisi mutemetleri tarafından muhasebe birimine teslim edilen aynı nitelikteki çeklerin izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 73 - (1) Muhasebe birimlerinin ve muhasebe yetkilisi mutemetlerinin yapacakları her türlü tahsilat karşılığında, muhasebe birimine hitaben düzenlenmiş banka ve katılım bankalarının çekleri kabul edilir. Alınan çek, sol alt köşesinden sağ üst köşesine çizilen iki kalın paralel çizgi arasına muhasebe biriminin hesabının bulunduğu bankanın adı yazılarak, çizgili çek haline getirilir. Bloke edilenler hariç çekin muhasebe birimine verildiği ya da bundan en çok bir gün önceki tarihte düzenlenmiş olması gerekir.
(2) Muhasebe birimlerince ve muhasebe yetkilisi mutemetlerince alınan çeklerin karşılığının bloke edildiğinin muhatap banka tarafından onaylanmış olması gerekir. Muhatap banka başka yerde ise bloke işlemi muhasebe biriminin bulunduğu yerdeki şubesince de yapılabilir. Devlet sermayesiyle kurulmuş veya sermayesinde Devletin iştiraki bulunan idare ve kurumlar ile genel yönetim kapsamındaki idarelerin verecekleri çeklerde bloke onayı aranmaz. Hesap sahiplerinin nam ve hesabına bizzat ilgili banka ya da katılım bankaları tarafından düzenlenerek, muhasebe birimlerine verilmiş olan çekler de blokeli çekler gibi kabul edilir.
(3) Bankalarca bastırılacak çeklerin arkasında; matbu olarak bloke şerhine yer verilmiş ve bu şerhlerin şube yetkililerince imzalanmış olması durumunda söz konusu çekler de muhasebe birimlerince blokeli çek olarak kabul edilir. Bloke şerhinde gösterilen tutarın üzerinde keşide edilen çekler ise kabul edilmez.
(4) Bu şekilde alınan çekler karşılığında alındı belgesi verilir ve alındı belgesinin üzerine “Çekle tahsil edilmiştir.” ifadesi yazılır. Muhasebe birimlerine veya muhasebe yetkilisi mutemetlerine verilen çekler düzenlenecek teslimat müzekkeresi ile tahsil için bankaya gönderilir.
(5) Karşılıksız çıkan çeklerle ilgili olarak gerekli hesap düzeltmeleri yapılmakla birlikte, ilgililer hakkında 14/12/2009 tarihli ve 5941 sayılı Çek Kanunu hükümlerine göre işlem yapılması sağlanır.
Hesabın işleyişi
MADDE 74 - (1) Alınan çekler hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Alınan çekler yazılı değerleri ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Yabancı para birimi üzerinden alınan çekler Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının o günkü döviz alış kuru üzerinden Türk Lirası olarak bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
3) Sayım sonucu fazla çıkan çek tutarları bu hesaba borç, 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
4) Envanter dönemlerinde, yabancı para birimi üzerinden alınan çeklerin değerlemesi sonucunda oluşan kur artışları bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Tahsil edilen çekler bu hesaba alacak, 102 Bankalar Hesabına borç kaydedilir.
2) Envanter dönemlerinde, yabancı para birimi üzerinden alınan çeklerin değerlemesi sonucunda oluşan kur azalışı bu hesaba alacak, 656 Kambiyo Zararları Hesabına borç kaydedilir.
3) Sayım sonucu noksan çıkan çek tutarları bu hesaba alacak, 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
4) Herhangi bir nedenle ilgilisine iadesi gereken çekler bu hesaba alacak, ilgili hesap veya hesaplara borç kaydedilir.
102 Bankalar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 75 - (1) Bankalar hesabı, muhasebe birimleri adına bankaya yatırılan paralar ve bankaya tahsil için verilen çeklerden tahsil işlemi tamamlananlar ile muhasebe birimlerince düzenlenen çek ve gönderme emirlerinden ödendiği veya gönderildiği bildirilen çek ve gönderme emri tutarlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 76 - (1) Muhasebe birimlerince bir gün içinde tahsil edilen paralardan, ertesi gün kasadan yapılacak ödemeler için ayrılacak tutar alıkonularak, fazlası düzenlenecek teslimat müzekkeresi ile bankaya yatırılır.
(2) Bankalarca muhasebe birimleri adına yapılan diğer tahsilat için, teslimat müzekkeresi düzenlenmez. Bu tür tutarlar bankadan alınacak hesap özet cetveline göre kayıtlara alınır.
(3) Muhasebe birimlerince, hesaplarının bulunduğu bankalardan nakden yapılacak ödemeler için bu bankaların kendi çekleri; ödeme yapılacak kişilerin hesaplarına aktarılacak tutarlar ile bankalarda açtırılacak krediler için “Gönderme Emri” (Örnek:15) düzenlenir. Muhasebe birimlerince, bankalar nezdindeki döviz hesabından yapılacak ödemelerde ise “Döviz Gönderme Emri” (Örnek:16) kullanılır.
(4) Muhasebe birimlerinin hesabı bulunan bankalarca, bir gün içinde muhasebe birimi adına tahsil edilen tutarlar ile karşılığında onaylanan veya düzenlenen alındıların tarih ve numaralarını; muhasebe birimi adına ödenen veya gönderilen tutarlar ile bunlara ait çek ve gönderme emirlerinin tarih ve numaralarını gösteren iki nüsha banka hesap özet cetveli düzenlenerek ertesi gün muhasebe birimine gönderilir. Banka hesap özet cetvelinin bir nüshası muhasebe işlem fişine bağlanır, diğer nüshası ise açılacak bir dosyada muhafaza edilir. Tahsilat ve ödemeleri ayrıntılı olarak gösteren cetvelin, bankaca, en geç ertesi gün düzenlenerek onaylandıktan sonra teslimat müzekkeresi ve gönderme emirlerinin ikinci nüshalarıyla birlikte muhasebe birimine gönderilmesi ve muhasebe birimlerinin de bu cetveli araması gerekir.
(5) Gönderme emri ve döviz gönderme emrinin elektronik ortamda düzenlenmesi ve ilgili bankaya gönderilmesi hususunda düzenlemeler yapmaya Bakanlık yetkilidir.
Hesabın işleyişi
MADDE 77 - (1) Bankalar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Muhasebe birimlerinin banka hesabına yatırılan veya gelen paralar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Kasa mevcudundan bankaya yatırıldığı anlaşılan paralar bu hesaba borç, 108 Diğer Hazır Değerler Hesabına alacak kaydedilir.
3) Muhasebe birimlerince çekle tahsil edilen tutarlardan bankaca takas işleminin gerçekleştirildiği bildirilenler bu hesaba borç, 101 Alınan Çekler Hesabına alacak kaydedilir.
4) Banka tarafından hesaplanıp muhasebe biriminin hesabına kaydedildiği bildirilen faiz gelirlerinden tevkifat tutarları düşüldükten sonra kalan kısım bu hesaba, faiz gelirlerinden yapılan tevkifatlar vergi mükellefi olan işletmelerde 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına, diğer işletmelerde 612 Diğer İndirimler Hesabına borç, brüt tutar 642 Faiz Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir. Aynı zamanda toplam tutar 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak; vergi mükellefi olmayan işletmelerde yapılan tevkifat tutarı 810 Bütçe Giderlerinden Ret ve İadeler Hesabına borç, 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Bankaca muhasebe birimine gönderilen hesap ekstreleri ile ödendiği veya ilgili yerlere gönderildiği bildirilen çek ve gönderme emri tutarları bu hesaba alacak, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına borç kaydedilir.
103 Verilen çekler ve gönderme emirleri hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 78 - (1) Verilen çekler ve gönderme emirleri hesabı, muhasebe birimlerinin hesaplarının bulunduğu bankalardan çekle veya gönderme emri düzenlemek suretiyle yaptıracakları ödeme ve göndermelerin izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 79 - (1) Muhasebe birimlerinin hesaplarının bulunduğu bankalardan yaptırılacak ödemeler için bu bankaların kendi çekleri düzenlenir. Çek, muhasebe birimlerince doldurulduktan sonra dip koçanı, çeki alana imzalattırılarak ilgiliye verilir.
(2) Çeklerin rakam ve yazı ile okunaklı bir şekilde doldurulması gerekir. Düzenlenen çekin numarası muhasebeleştirme belgelerinin ilgili sütununa yazılır.
(3) Muhasebe birimlerinin banka hesabından, ilgililerin hesaplarına gönderilecek olan tutarlar ile bankalarda açtırılan krediler için gönderme emri düzenlenir.
(4) Gönderme emri, muhasebe yetkilisince görevlendirilecek bir memur tarafından günlük olarak, banka yetkililerine zimmetle teslim edilir. Görevlendirilecek memurun adı, soyadı ve imza örneği daha önce bankaya yazılı olarak bildirilir. Teslim işlemi, muhasebe birimince iki nüsha olarak “Döviz Gönderme Emri” ifadesinin üzeri çizilerek düzenlenen “Gönderme Emri/Döviz Gönderme Emri Teslim Tutanağı”nın (Örnek: 17) banka yetkilisine imzalatılması suretiyle gerçekleştirilir. Tutanağın ilk nüshası bankada alıkonulur, ikinci nüshası ise görevli memura geri verilir ve bu nüsha muhasebe biriminde açılacak ayrı bir dosyada tarih sırasına göre saklanır. Bankaca, gönderme emrinin bir nüshası alıkonulup, bir nüshası paranın gönderilmesi veya istenilen hesaba aktarılmasından sonra onaylanarak muhasebeleştirme belgesine bağlanmak üzere banka hesap özet cetveli ile birlikte muhasebe birimine iade edilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 80 - (1) Verilen çekler ve gönderme emirleri hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Muhasebe birimlerince düzenlenen çek veya gönderme emri tutarları bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Kasa ihtiyacı için veznedar adına düzenlenen çek tutarları bu hesaba alacak, 108 Diğer Hazır Değerler Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Düzenlenen çek ve gönderme emirlerinden, muhasebe birimlerine gönderilen banka hesap özet cetvelleriyle, bankaca hak sahiplerine ödendiği veya ilgili hesaplara aktarıldığı bildirilen paralar bu hesaba borç, 102 Bankalar Hesabına alacak kaydedilir.
105 Döviz hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 81 - (1) Döviz hesabı, muhasebe birimi veznelerince tahsil edilen veya muhasebe birimlerinin banka hesaplarına intikal eden konvertibl döviz tutarları ile bunlardan yapılan ödeme, iade ve göndermelerin izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 82 - (1) Muhasebe birimlerine teslim edilen konvertibl yabancı paralarla, mevzuatı gereği döviz cinsinden tahsili gereken yabancı paralardan konvertibl olanlar bu hesaba kaydedilir.
(2) Konvertibl olmayan yabancı paralar döviz hesabı yerine, dönen varlıklar ana hesap grubunda yer alan, ilgili hesaba kaydedilir.
(3) Döviz hesabına ilişkin diğer işlemler aşağıda gösterilmiştir:
a) Tahsil edilen dövizler muhasebe birimi hesabının bulunduğu banka şubesi nezdinde açtırılacak döviz tevdiat hesabına gün sonlarında yatırılır. Muhasebe birimlerince bir gün içinde tahsil edilen dövizlerden bankaya yatırılması gerekenler düzenlenecek teslimat müzekkeresi ile bankaya gönderilir. Dövizler teslimat müzekkeresi ile vezneden çıkarıldığı ve söz konusu tutarın bankaya yatırıldığı anlaşıldığı zaman ilgili kayıtlar yapılır.
b) Muhasebe yetkilisi mutemetlerince;
1) İlgili mevzuatına ve Bakanlıkça yapılan düzenlemelere göre, döviz cinsinden tahsil edilen tutarlar için ayrı muhasebe yetkilisi mutemetleri kasa defteri tutulur.
2) Tahsil edilen tutarlar, tahsil edildikleri tarihteki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru esas alınmak suretiyle ve gelir türleri itibarıyla muhasebe yetkilisi mutemetleri kasa defterine ayrı ayrı kaydedilir ayrıca, “Kimden Tahsil Edildiği” sütununda isimden hemen sonra parantez içerisinde döviz cinsinden tutarı belirtilir.
3) Döviz cinsinden yapılan tahsilata ilişkin belge ve kayıtlar ulusal para birimi cinsinden düzenlenmekle birlikte, tahsilat tutarı ulusal para birimine çevrilmeksizin döviz olarak muhasebe biriminin banka hesabına aktarılır. Bu husus muhasebe yetkilileri tarafından özellikle kontrol edilir.
4) Muhasebe biriminin bulunduğu yer dışında, muhasebe birimine bağlı olarak görev yapan muhasebe yetkilisi mutemetlerince tahsil edilen dövizler, bulunulan yerdeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası veya Türkiye Cumhuriyet Ziraat Bankası şubeleri aracılığıyla, muhasebe biriminin döviz tevdiat hesabına aktarılır. Mutemet hesabının muhasebe yetkilisine verilmesinde, aktarılan döviz karşılığında alınan banka dekontunda gösterilen kur ve döviz tutarı esas alınır.
Hesabın işleyişi
MADDE 83 - (1) Döviz hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Muhasebe birimlerine teslim edilen konvertibl dövizlerle, mevzuatı gereği gelir kaydedilmek üzere döviz cinsinden tahsil edilen tutarlar, teslim alındığı veya tahsil edildiği günkü Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden bu hesaba borç, ilgili gelir hesabına veya ilgili diğer hesaplara alacak kaydedilir. Aynı zamanda bütçeye gelir kaydedilmesi gerekenler 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Kişilere ait olarak teslim alınan, gelir kaydedilmeyecek döviz tutarları teslim alındığı günkü Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden bu hesaba borç, 326 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak kaydedilir.
3) Muhasebe biriminin hesabının bulunduğu bankaya muhasebe birimi adına intikal eden döviz tutarları teslim tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden bu hesaba borç, gelir kaydedilmesi gerekenler ilgili gelir hesabına, diğerleri ise ilgili hesaplara alacak kaydedilir. Aynı zamanda bütçeye gelir kaydedilmesi gerekenler 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
4) Kişilere ait olarak teslim alındığı hâlde sonradan işletme malı olan yabancı paralar bir taraftan işlem tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden bu hesaba borç, ilgili gelir hesabına alacak, diğer taraftan kayıtlı değerleri üzerinden 326 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç, bu hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
5) Bankadan gelen hesap özet cetvelinde, muhasebe birimleri veznelerinden bankaya gönderilen dövizlerin, döviz tevdiat hesabına yattığı anlaşıldığı takdirde tutarı bu hesaba borç, 108 Diğer Hazır Değerler Hesabına alacak kaydedilir.
6) Sayım sonucunda fazla çıkan döviz tutarları sayım tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden bu hesaba borç, 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
7) Muhasebe birimlerince, bu hesaba ilişkin yardımcı hesap kayıtlarından elde edilen bilgilere göre, işletme malı konvertibl yabancı paralar mevcudunun Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden değerlemesi sonucu oluşan kur artışı bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Muhasebe birimleri veznelerinden bankaya yatırılmak üzere gönderilen döviz tutarları bu hesaba alacak, 108 Diğer Hazır Değerler Hesabına borç kaydedilir.
2) Muhasebe birimlerince düzenlenen döviz gönderme emirlerinden, bankaca ödendiği ya da gönderildiği bildirilen tutarlar bu hesaba alacak, 106 Döviz Gönderme Emirleri Hesabına borç kaydedilir.
3) Muhasebe birimleri veznelerinde bulunan emanet niteliğindeki dövizlerden ilgilisine iade edilen tutarlar, kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, 326 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç kaydedilir.
4) Sayım sonucunda noksan çıkan döviz tutarları kayıtlı değeri üzerinden bu hesaba alacak, 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
5) Muhasebe birimlerince bu hesaba ilişkin yardımcı hesap kayıtlarından elde edilen bilgilere göre işletme malı konvertibl yabancı paralar mevcudunun Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden değerlemesi sonucu oluşan kur azalışı bu hesaba alacak, 656 Kambiyo Zararları Hesabına borç kaydedilir.
106 Döviz gönderme emirleri hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 84 - (1) Döviz gönderme emirleri hesabı, muhasebe birimlerinin, nezdinde döviz hesabı bulunan bankalardaki döviz hesaplarından, döviz cinsinden yapacakları ödeme ve göndermeler için düzenledikleri döviz gönderme emirleri ile bunlardan bankaca ödendiği veya gönderildiği bildirilenlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 85 - (1) Muhasebe biriminin, nezdinde döviz hesabı bulunan bankalardaki döviz hesaplarından, ilgililere ödenecek veya hesaben gönderilecek olan döviz tutarları için döviz gönderme emri düzenlenir.
(2) Döviz gönderme emri, muhasebe yetkilisi tarafından görevlendirilecek bir memur tarafından banka yetkililerine zimmetle teslim edilir. Muhasebe yetkilisi tarafından bu konuda görevlendirilecek memurun adı, soyadı ve imza örneği daha önce bankaya yazılı olarak bildirilir. Teslim işlemi, muhasebe birimince iki nüsha olarak “Gönderme Emri” ifadesinin üzeri çizilerek düzenlenen “Gönderme Emri/Döviz Gönderme Emri Teslim Tutanağı”nın banka yetkilisine imzalatılması suretiyle gerçekleştirilir. Tutanağın ilk nüshası bankada alıkonulur, ikinci nüshası ise görevli memura geri verilir ve bu nüsha muhasebe biriminde açılacak ayrı bir dosyada tarih sırasına göre saklanır. Bankaca, döviz gönderme emrinin bir nüshası alıkonulup, bir nüshası paranın gönderilmesi veya istenilen hesaba aktarılmasından sonra onaylanarak döviz hesabına ilişkin banka hesap özet cetveli ile birlikte muhasebe birimine iade edilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 86 - (1) Döviz gönderme emirleri hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Muhasebe birimlerince, bankalardaki döviz hesaplarından yapılacak ödeme ve göndermeler için düzenlenen döviz gönderme emri tutarları gönderme tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Muhasebe birimlerinin bankalarda açtırdıkları döviz tevdiat hesaplarında yer alan kişilere ait konvertibl yabancı paralardan yapılan iadeler, kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, ilgili hesaba borç kaydedilir.
b) Borç
1) Düzenlenen döviz gönderme emirlerinden, bankaca ödendiği veya ilgili hesaba aktarıldığı bildirilen tutarlar bu hesaba borç, 105 Döviz Hesabına alacak kaydedilir.
108 Diğer hazır değerler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 87 - (1) Diğer hazır değerler hesabı, hazır değerler hesap grubunda sayılan hesaplar içerisinde tanımlanmayan ve niteliği itibarıyla bu grupta izlenmesi gereken diğer hazır değerlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 88 - (1) Nitelikleri itibarıyla hazır değer sayılan pullar, vadesi gelmiş kuponlar, tahsil edilecek banka ve posta havaleleri, yoldaki paralar, posta çekleri gibi değerler bu hesapta izlenir.
(2) Kasa ihtiyacı için veznedar adına düzenlenen çekler ile bunlardan tahsil edilip kasa varlığına dâhil edilenler bu hesaba kaydedilir.
(3) Kasa fazlası paraların bankaya gönderilmesi ve bu tutarların bankaca tahsil edildiğinin anlaşılması üzerine bu hesap kullanılır.
(4) Tahsil edilen dövizler, muhasebe biriminin hesabının bulunduğu banka şubesi nezdinde açtırılacak döviz tevdiat hesabına gün sonlarında yatırılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 89 - (1) Diğer hazır değerler hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Muhasebe birimlerince alınan diğer hazır değerler bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak, diğer taraftan 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Kasa varlığından bankaya yatırılmak üzere gönderilen tutarlar bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabına alacak kaydedilir.
3) Bankadaki döviz tevdiat hesabına yatırılmak üzere gönderilen döviz tutarları bu hesaba borç, 105 Döviz Hesabına alacak kaydedilir.
4) Kasa ihtiyacı için veznedar adına düzenlenen çek tutarları bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir.
5) İşletmeye gönderilen havale tutarları bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.
6) Menkul kıymetlerle birlikte satın alınan vadesi gelmiş kuponlar karşılığında tahsil edilecek faiz tutarları bu hesaba borç, 642 Faiz Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Diğer hazır değerler kullanıldıkça kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.
2) Kasa ihtiyacı için bankadan tahsil edilen çek tutarları kasaya dâhil edildiğinde bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabına borç kaydedilir.
3) Menkul kıymetlerin vadesi gelmiş kuponlarından tahsil edilenler kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, vergi ve fonlara ilişkin kesintiler vergi mükellefi olan işletmelerde 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına, diğer işletmelerde 612 Diğer İndirimler Hesabına, kalan tutar 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, vergi mükellefi olmayan işletmelerde yapılan tevkifat tutarı 810 Bütçe Giderlerinden Ret ve İadeler Hesabına borç, 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
4) Kasa varlığından bankaya yatırılmak üzere gönderilen tutarlardan, bankaya yatırıldığı anlaşılanlar bu hesaba alacak, 102 Bankalar hesabına borç kaydedilir.
5) Döviz tevdiat hesabına yatırılmak üzere gönderilen döviz tutarlarından bankaya yatırıldığı anlaşılanlar bu hesaba alacak,105 Döviz Hesabına borç kaydedilir.
11 Menkul kıymetler
MADDE 90 - (1) Menkul kıymetler hesap grubu, işletmelerin ellerinde bulunan ve yakın zamanda harcama yeri bulunmayan paraların değer düşüklüğünü önlemek, faiz geliri veya kâr payı sağlamak veya fiyat değişmelerinden yararlanarak kârlar elde etmek amacı ile geçici bir süre elde tutulmak üzere edindikleri kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları ve diğer menkul kıymetler ile bunlara ait değer düşüklüğü karşılıklarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Menkul kıymetler, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
112 Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve Bonoları Hesabı
118 Diğer Menkul Kıymetler Hesabı
119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı (-)
Hesap grubuna ilişkin işlemler
MADDE 91 - (1) Menkul kıymetler; işletmelerce geçici bir süre elde tutulmak üzere edinilen kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları, altın, gümüş, her türlü değerli maden ve taşlardan yapılmış bilezik, yüzük, kolye, küpe, iğne ve benzeri takı eşyaları, çeşitli maden ve taşlardan yapılmış, antik değeri olan ve menkul kıymet sayılan tabak, bardak, kupa, şamdan, fincan, tablo ve benzeri eşyalardan oluşur.
(2) Kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları ve diğer menkul kıymetler edinildiğinde alındı düzenlenir ve muhasebeleştirme belgesine eklenir. Alındıda menkul kıymetin cinsi, adedi, numarası, varsa ayarı, kupon adedi ve tutarı gibi tüm nitelikleri ayrıntılı olarak gösterilir.
(3) Menkul kıymetler, veznedarlarca torba veya zarflar içerisinde vezne odasının uygun bir bölümünde saklanır.
(4) Menkul kıymetler edinildiğinde alış bedeli üzerinden ilgili menkul kıymet hesabına borç, elden çıkarıldığında ise kayıtlı değeri üzerinden alacak kaydedilir.
(5) Ancak tahvillerle birlikte tahsil edilebilir duruma gelmiş kuponların alınması durumunda, kuponlar karşılığında tahsil edilecek faiz tutarı üzerinden 108 Diğer Hazır Değerler Hesabına kaydedilir. Vadesi gelmiş kupon bedelleri satın alma tutarından indirildikten sonra kalan tutar, tahvillerin alış değerini oluşturur.
(6) Satılan menkul kıymetlerin satış bedeli ile alış bedeli arasındaki fark olumlu ise “645 Menkul Kıymet Satış Kârları Hesabına”, olumsuz ise “655 Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabına” kaydedilir.
(7) Kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları satıldığında veya herhangi bir nedenle işletmenin mülkiyetinden çıktığında alış değeri üzerinden ilgili menkul kıymet hesabına alacak kaydedilir. Bunların alış değeri ile satış değeri arasındaki farkın, varsa işlemiş faiz gelirlerine karşılık gelen kısmı “642 Faiz Gelirleri Hesabı”na, kalanı da “645 Menkul Kıymet Satış Kârları Hesabı”na kaydedilir. Satış bedeli farkı işlemiş faizi karşılamadığı durumlarda; işlemiş faiz “642 Faiz Gelirleri Hesabı”na alınmakla beraber alış değeri ile satış değeri arasındaki olumsuz fark da “655 Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabı”na kaydedilir.
(8) Ana paranın geri ödemesi sırasında alınan menkul kıymetlerin faizi tahsil edildiğinde daha önce tahakkuk ettirilmiş gelir yoksa tamamı; tahakkuk yolu ile gelirlere alınmış kısım varsa aşan tutar “642 Faiz Gelirleri Hesabı”na kaydedilir.
(9) Dönem sonu faiz ödemeli olan menkul kıymetlerde faiz tutarı menkul kıymetin kuponu karşılığında tahsil edildiğinde faizin varsa tahakkuku aşan kısmı, yoksa tamamı “642 Faiz Gelirleri Hesabı”na kaydedilir.
(10) Alış işlemi nedeniyle ödenen giderler menkul kıymet alış bedeline eklenmez. Menkul kıymet satın alma giderleri “65 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar” grubundaki ilgili gider hesabına kaydedilir.
(11) Kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları teminat olarak verildiğinde nazım hesaplarda izlenir.
112 Kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 92 - (1) Kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları hesabı, diğer kamu idarelerince çıkarılan ve muhasebe birimine intikal eden tahvil, senet ve bonoların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 93 - (1) Kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları alış bedeli ile bu hesaba, ödenen komisyon ve benzeri satın alma giderleri ilgili gider hesabına borç, ödenen tutarın tamamı 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda ödenen toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Sayım sonucunda fazla çıkan kamu kesimi tahvil, senet ve bonolar bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
3) İşletme alacaklarına karşılık olarak intikal eden kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
4) Kişi, kurum ve kuruluşlardan bağış ve hibe olarak intikal eden kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları ile kişilere ait olarak teslim alınıp işletme adına kaydedilmesi gerekenler bu hesaba borç, sermayesini doldurmayan işletmelerde 501 Ödenmemiş Sermaye Hesabı, diğer işletmelerde 500 Sermaye Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan veya herhangi bir nedenle işletmenin mülkiyetinden çıkan kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları kayıtlı değeri ile bu hesaba, alış bedeli ile satış bedeli arasındaki olumlu fark 645 Menkul Kıymet Satış Kârları Hesabına, işlemiş faizler 642 Faiz Gelirleri Hesabına alacak, satış bedeli 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba, alış bedeli ile satış bedeli arasındaki olumsuz fark 655 Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda satış bedeli 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Sayım sonucunda noksan çıkan kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
118 Diğer menkul kıymetler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 94 - (1) Diğer menkul kıymetler hesabı, her ne şekilde olursa olsun muhasebe birimlerine intikal eden kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları dışında altın, gümüş, her türlü değerli maden ve taşlar ile menkul kıymet sayılan diğer değerlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 95 - (1) Diğer menkul kıymetler hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Diğer menkul kıymetler bir taraftan alış bedeli ile bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Sayım sonucunda fazla çıkan diğer menkul kıymetler gerçeğe uygun değerleri ile bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan veya herhangi bir nedenle işletmenin mülkiyetinden çıkan diğer menkul kıymetler kayıtlı değerleri ile bu hesaba, alış bedeli ile satış bedeli arasındaki olumlu fark 645 Menkul Kıymet Satış Kârları Hesabına alacak, satış bedeli 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba, alış bedeli ile satış bedeli arasındaki olumsuz fark 655 Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda satış bedeli 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Sayım sonucunda noksan çıkan diğer menkul kıymetler bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespit için geçici olarak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
119 Menkul kıymetler değer düşüklüğü karşılığı hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 96 - (1) Menkul kıymetler değer düşüklüğü karşılığı hesabı, menkul kıymetlerin değerlerinde önemli ölçüde ya da sürekli olarak değer düşüklüğü olduğu tespit edildiğinde ortaya çıkacak zararların karşılanması amacı ile ayrılması gereken karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Karşılıklar menkul kıymet değer azalışını karşılayacak ölçüde ayrılır. Menkul kıymet değer düşüklüğü için ayrılan karşılıklar, dönem sonunda hesaplanarak vergi matrahına dâhil edilmek üzere nazım hesaplar grubunda yer alan “92 Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler” hesap grubunun ilgili hesaplarında izlenir.
Hesabın işleyişi
MADDE 97 - (1) Menkul kıymetler değer düşüklüğü karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Değer azalışları için ayrılan karşılık tutarları bu hesaba alacak, 654 Karşılık Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Karşılık ayrılmış olan menkul kıymet satıldığında değer düşüklüğünün; ayrılan karşılığa eşit olması durumunda ayrılan karşılık bu hesaba, satış bedeli 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç, kayıtlı değeri ile ilgili menkul kıymet hesabına alacak kaydedilir. Aynı zamanda tahsil edilen tutar 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Karşılık ayrılmış olan menkul kıymet satıldığında değer düşüklüğünün ayrılan karşılıktan fazla olması durumunda ayrılan karşılık bu hesaba, satış bedeli 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba, bu işlemden doğan zarar 655 Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabına borç, kayıtlı değeri ile ilgili menkul kıymet hesabına alacak kaydedilir. Aynı zamanda tahsil edilen tutar 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
3) Karşılık ayrılmış olan menkul kıymet satıldığında değer düşüklüğünün; ayrılan karşılıktan az olması ya da gerçekleşmemesi durumunda ayrılan karşılık bu hesaba, satış bedeli 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç, kayıtlı değeri ile ilgili menkul kıymet hesabına, gerçekleşmeyen değer düşüklüğüne ait karşılık ise 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak kaydedilir. Aynı zamanda tahsil edilen tutar 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
12 Ticari alacaklar
MADDE 98 - (1) Ticari alacaklar hesap grubu, işletmelerin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan ve bir yıl içinde tahsili öngörülen senetli ve senetsiz alacakların, bu alacaklardan şüpheli hâle gelenlerin ve bunlar için ayrılan karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu gruba kayıtlı ticari alacaklar, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarının gerçekleşmesi veya üçüncü kişilere karşı bir işin yapılmasının üstlenilmesi karşılığında verilen depozito ve teminat niteliğindeki değerleri kapsar.
(3) Mal ve hizmet satışlarının karşılığında alınan senetler bir dosyada saklanır. Bu gruptaki senetlerin süresi en fazla bir yıldır. Süresi bir yıldan fazla uzun vadeli senetler ve senetsiz alacaklar “Duran Varlıklar” içerisinde ilgili hesaplarda takip edilir.
(4) Ticari alacaklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
120 Alıcılar Hesabı
121 Alacak Senetleri Hesabı
122 Alacak Senetleri Reeskontu Hesabı (-)
123 Banka Kredi Kartlarından Alacaklar Hesabı
126 Verilen Depozito ve Teminatlar Hesabı
127 Diğer Ticari Alacaklar Hesabı
128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabı
129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı Hesabı (-)
120 Alıcılar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 99 - (1) Alıcılar hesabı, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senede bağlanmamış alacaklarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 100 - (1) Alıcılar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Mal ve hizmet satışlarından doğan senetsiz alacaklar bu hesaba borç, satış bedeli “60 Brüt Satışlar” hesap grubunun ilgili hesabına, hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir.
2) Mal ve hizmet satışında alıcı adına yapılan giderler bir taraftan bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına ya da ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan ödenen toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
3) Anlaşmalar uyarınca alıcılara yürütülen faizler bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
4) Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden bir alacağın değerlemesi sonucunda oluşan kur artışı bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları Hesabına alacak kaydedilir.
5) Dönem sonunda, duran varlıklar ana hesap grubu içerisindeki alıcılar hesabında kayıtlı tutarlardan vadesi bir yılın altına inenler bu hesaba borç, 220 Alıcılar Hesabına alacak kaydedilir.
6) Bu hesapta kayıtlı olan tutardan yapılan fazla tahsilatın iadesi gerektiği takdirde, iade edilecek tutar bir taraftan bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına ya da ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan 810 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabına borç, 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Bu hesapta kayıtlı alacaklardan nakden veya mahsuben yapılan tahsilat bir taraftan bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç; diğer taraftan 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Satılan mallardan yapılan iadelerden dolayı ortaya çıkan senetsiz alacaklar bu hesaba alacak, geri alınan malın bedeli 610 Satıştan İadeler Hesabına, hesaplanan katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir. Sürekli envanter yönteminde geri alınan mallar aynı zamanda “62 Satışların Maliyeti” hesap grubunun ilgili hesabına alacak, maliyet değerleri ile ilgili stok hesaplarına borç kaydedilir.
3) Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden bir alacağın değerlemesi sonucunda oluşan kur azalışı bu hesaba alacak, 656 Kambiyo Zararları Hesabına borç kaydedilir.
4) Tahsili şüpheli hâle gelen ticari alacaklar bu hesaba alacak, 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
5) Herhangi bir yasal düzenleme ile bu hesapta kayıtlı alacaklardan silinmesi gerekenler bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
6) Alacaklardan tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş olanlar bir taraftan bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, varsa sorumlu personel adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
121 Alacak senetleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 101 - (1) Alacak senetleri hesabı, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından doğan senede bağlanmış alacakların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 102 - (1) Alacak senetleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Mal ve hizmet satışlarından doğan senetli alacaklar bu hesaba borç, satış bedeli “60 Brüt Satışlar” hesap grubunun ilgili hesabına, hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir.
2) Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden düzenlenen senetlerin değerlemesi sonucunda oluşan kur artışı bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları Hesabına alacak kaydedilir.
3) Dönem sonunda, duran varlıklar ana hesap grubu içerisindeki alacak senetleri hesabında kayıtlı tutarlardan vadesi bir yılın altına inenler bu hesaba borç, 221 Alacak Senetleri Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Senetli alacaklardan yapılan tahsilat tutarları bir taraftan bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç; diğer taraftan 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Senetli satılan mallardan yapılan iadeler bu hesaba alacak, geri alınan malın bedeli 610 Satıştan İadeler Hesabına, hesaplanan katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda geri alınan mallar sürekli envanter yönteminde maliyet değerleri ile ilgili stok hesaplarına borç, “62 Satışların Maliyeti” hesap grubunun ilgili hesabına alacak kaydedilir.
3) Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden düzenlenen senetlerin değerlemesi sonucunda oluşan kur azalışı bu hesaba alacak, 656 Kambiyo Zararları Hesabına borç kaydedilir.
4) Tahsili şüpheli hâle gelen alacak senetleri bu hesaba alacak, 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
5) Herhangi bir yasal düzenleme ile bu hesapta kayıtlı alacaklardan silinmesi gerekenler bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
6) Senetli alacaklardan tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş olanlar bir taraftan bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, varsa sorumlu personel adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
122 Alacak senetleri reeskontu hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 103 - (1) Alacak senetleri reeskontu hesabı, bilanço gününde senetli alacakların tasarruf değeri ile değerlenmesini sağlamak üzere alacak senetleri için ayrılan reeskont tutarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 104 - (1) Alacak senetleri reeskontu hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Dönem sonunda hesaplanan alacak senetleri reeskont faiz giderleri tutarı bu hesaba alacak, 657 Reeskont Faiz Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Hesap dönemi başında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 647 Reeskont Faiz Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
123 Banka kredi kartlarından alacaklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 105 - (1) Banka kredi kartlarından alacaklar hesabı, banka kredi kartlarıyla yapılan tahsilat ve bunlara ilişkin olarak yapılan mahsup ve iade işlemlerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 106 - (1) Mal ve hizmet satış bedellerinin veya avansların tahsilinde kredi kartı kullanacak olan işletmelerin; kredi kartı kullanımıyla ilgili olarak bankayla yapacakları sözleşmede, bankaya komisyon ödenmeyeceği ve P.O.S cihazları ile yapılan tahsilatın banka hesabına aktarılmasında Bakanlıkça belirlenen ve sözleşmede yer alan valörün uygulanacağı hususları belirtilir.
(2) İşletmelerce mal ve hizmet satış bedelleri ile avansların banka kredi kartı ile tahsili işleminden önce kartın gerekli bilgileri taşıdığı ve geçerlilik süresi içinde kullanılmakta olduğu tespit edildikten sonra, nüfus cüzdanı, sürücü belgesi gibi resimli bir kimlik belgesi ile kimlik kontrolü yapılarak kredi kartını kullanan kişinin gerçek kredi kartı hamili olduğu saptanır. Banka kredi kartının kullanılması hâlinde satış belgesinin ilgili bölümü onaylandıktan sonra ikinci nüshası kart hamiline verilir.
(3) Banka kredi kartlarıyla yapılan tahsilat karşılığında alındı düzenlenir. Kart hamili ile hizmetten yararlananların ayrı kişiler olması durumunda alındıya, kart hamili ile birlikte hizmetten yararlananların da adı ve soyadı yazılır. Banka kredi kartlarıyla yapılan tahsilatlarda; tahsilatın muhasebe biriminin veznesinde yapılması halinde (8) örnek numaralı “Alındı Belgesi”, vezne dışında muhasebe yetkilisi mutemetlerince yapılması halinde (10) örnek numaralı “Muhasebe Yetkilisi Mutemedi Alındısı” düzenlenir.
(4) Avans olarak banka kredi kartıyla tahsilat yapılması ve bunun sonucunda avans artığı ortaya çıkması durumunda söz konusu tutar muhasebe biriminin banka hesabına intikal etmediği sürece kesinlikle nakden iade işlemi yapılmaz. Aynı banka kredi kartı ile P.O.S. cihazının fonksiyonları kullanılarak düzeltme işlemi yapılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 107 - (1) Banka kredi kartlarından alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Mal veya hizmet satış bedeli olarak banka kredi kartıyla yapılan tahsilatlar bu hesaba borç, satış bedeli 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına, hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir.
2) Avans olarak banka kredi kartıyla yapılan tahsilatlar bu hesaba borç, 340 Alınan Sipariş Avansları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Banka kredi kartıyla yapılan tahsilatlar nedeniyle muhasebe biriminin banka hesabına aktarılan tutarlar bir taraftan bu hesaba alacak, 102 Bankalar Hesabına borç; diğer taraftan toplam tutar 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Avans olarak banka kredi kartıyla yapılan tahsilatlardan iptal edilenlere ilişkin tutarlar bu hesaba alacak, 340 Alınan Sipariş Avansları Hesabına borç kaydedilir.
126 Verilen depozito ve teminatlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 108 - (1) Verilen depozito ve teminatlar hesabı, işletmelerce bir işin yapılmasının üstlenilmesi veya bir sözleşmenin ya da diğer işlemlerin karşılığı olarak diğer kamu idareleri veya kişilere verilen depozito ve teminat niteliğindeki değerlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu hesaba sadece nakit olarak verilen depozito ve teminatlar kaydedilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 109 - (1) Verilen depozito ve teminatlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Verilen depozito ve teminatlar bir taraftan bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Envanter dönemlerinde yabancı para birimi olarak verilen depozito ve teminatların değerlemesi sonucunda kur artışından kaynaklanan tutar bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Verilen depozito ve teminatlardan geri alınanlar veya mahsup edilenler bir taraftan bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilir.
2) İşletmenin taahhüdünü yerine getirmemesi nedeniyle geri alma imkânı sona eren depozito ve teminatlar bir taraftan bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, varsa sorumlu personel adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
3) Envanter dönemlerinde yabancı para birimi olarak verilen depozito ve teminatların değerlemesi sonucunda kur azalışından kaynaklanan tutar bu hesaba alacak, 656 Kambiyo Zararları Hesabına borç kaydedilir.
127 Diğer ticari alacaklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 110 - (1) Diğer ticari alacaklar hesabı, işletmelerin ticari faaliyetleri sonucu ortaya çıkan ve yukarıdaki hesapların kapsamına girmeyen tahsili gecikmiş alacakları, henüz şüpheli alacak niteliği kazanmayanlar ve diğer çeşitli ticari alacaklarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 111 - (1) Diğer ticari alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Diğer ticari alacaklar bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabı veya ilgili hesaba alacak kaydedilir.
2) Bu hesapta kayıtlı alacaklar için tahakkuk ettirilen faiz tutarı bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Diğer ticari alacaklardan nakden veya mahsuben yapılan tahsilatlar bir taraftan bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili hesaba borç; diğer taraftan 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Herhangi bir yasal düzenleme ile bu hesapta kayıtlı alacaklardan silinmesi gerekenler bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
128 Şüpheli ticari alacaklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 112 - (1) Şüpheli ticari alacaklar hesabı, işletmelerin mal ve hizmet satış faaliyetleri sonucu ortaya çıkan ve ödeme süresi geçmiş bu nedenle vadesi bir kaç defa uzatılmış veya protesto edilmiş, yazı ile birden fazla istenilmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış alacakların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 113 - (1) Şüpheli ticari alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Tahsili şüpheli hâle gelen alacaklar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Şüpheli alacaklardan nakden veya mahsuben yapılan tahsilatlar bir taraftan bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç; diğer taraftan 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Karşılık ayrılmamış şüpheli alacaklardan tahsil edilemeyeceği kesinleşenler bir taraftan bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, varsa sorumlu personel adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
3) Karşılık ayrılmış şüpheli alacaklardan tahsil edilemeyeceği kesinleşenler bir taraftan bu hesaba alacak, 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı Hesabına borç; diğer taraftan tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, varsa sorumlu personel adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
4) Şüpheli olma niteliği ortadan kalkan ticari alacaklar bu hesaba alacak, ilgili ticari alacaklar hesabına borç kaydedilir.
129 Şüpheli ticari alacaklar karşılığı hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 114 - (1) Şüpheli ticari alacaklar karşılığı hesabı, şüpheli ticari alacaklar için ayrılan karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Teminatlı alacaklarda karşılık, teminatı aşan kısım için ayrılır. Ayrılan karşılığın hangi alacaklara ait olduğu muhasebeleştirme belgesinde belirtilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 115 - (1) Şüpheli ticari alacaklar karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Şüpheli hâle gelen ticari alacaklar için ayrılan karşılık tutarları bu hesaba alacak, 654 Karşılık Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Şüpheli alacağın tahsiline bağlı olarak, tahmin edilen zararın kısmen ya da tamamen gerçekleşmemesi hâlinde gerçekleşmeyen kısım bu hesaba borç, 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar hesabına alacak kaydedilir.
2) Şüpheli alacaklardan tahsil edilemeyeceği kesinleşenler bir taraftan bu hesaba borç, 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabına alacak; diğer taraftan sorumlu personel adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı olan tutarlardan tahsil edilenler bir taraftan bu hesaba borç, 128 Şüpheli Alacaklar Hesabına alacak; diğer taraftan 102 Bankalar Hesabına borç, 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak kaydedilir. Aynı zamanda tahsilatın tamamı 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
13 Diğer alacaklar
MADDE 116 - (1) Diğer alacaklar hesap grubu; herhangi bir ticari nedene dayanmadan meydana gelmiş alacaklar ile bunlardan şüpheli hâle gelenler ve şüpheli alacak karşılıkları ile işletmeler arasında verilen borçların ve faaliyet dönemi içinde tahsili öngörülen alacakların izlenmesi için kullanılır.
(2) Diğer alacaklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur :
134 İşletmeler Arası Malî Borçlardan Alacaklar Hesabı
135 Personelden Alacaklar Hesabı
136 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabı
138 Şüpheli Diğer Alacaklar Hesabı
139 Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı Hesabı (-)
Hesap grubuna ilişkin işlemler
MADDE 117 - (1) Diğer alacakların takip, tahsil ve benzeri işlemlerinde, 27/9/2006 tarihli ve 2006/11058 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin ilgili hükümleri uygulanır.
134 İşletmeler arası malî borçlardan alacaklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 118 - (1) İşletmeler arası malî borçlardan alacaklar hesabı, ilgili mevzuatına dayanılarak vadesi faaliyet dönemiyle sınırlı olmak üzere nakit olarak verilen borçlardan kaynaklanan alacakların ve bu alacaklara karşılık nakden yapılan tahsilatlar ile işletme aleyhine silinen tutarların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 119 - (1) İşletmeler arası malî borçlardan alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) İşletmeler arası borç verme işlemlerinden doğan alacaklar bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
2) Dönem sonunda, duran varlıklar ana hesap grubunda işletmelerce verilen borçlardan alacaklar hesabında kayıtlı tutarlardan, vadesi bir yılın altına düşenler bu hesaba borç, 234 İşletmeler Arası Malî Borçlardan Alacaklar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Verilen borçlar karşılığında yapılan tahsilat 102 Bankalar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç, bu hesaba alacak kaydedilir.
2) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan, herhangi bir nedenle işletme aleyhine silinen tutarlar bir taraftan bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan silinen tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına alacak, 835 Gider Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
135 Personelden alacaklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 120 - (1) Personelden alacaklar hesabı, işletme personelinin işletmeye olan çeşitli borçlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 121 - (1) Personelden alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Personelin ücret iptali sonucunda işletmeye doğan borçları bu hesaba, ücret tahakkuk ettirilmesi nedeniyle yapılan vergi, sosyal güvenlik kesintisi ve diğer kesintiler ilgili hesaplara borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Sayım sonucunda noksan çıkan nakit, menkul kıymet, stok ve duran varlıklardan sorumluları tespit edilenlere ilişkin tutarlar ilgilileri adına bu hesaba borç, 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına alacak kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı olan tutardan yapılan fazla tahsilatın iadesi gerektiği takdirde iade edilecek tutar bir taraftan bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına ya da ilgili diğer hesaba alacak diğer taraftan 810 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabına borç, 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
4) Bu hesapta kayıtlı alacak tutarından yapılan fazla tahsilattan bütçeye gelir kaydedilmeyenler bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.
5) Avans hesaplarında kayıtlı tutarlardan süresi içerisinde mahsup edilmeyen tutarlar bu hesaba borç, ilgili avans hesaplarına alacak kaydedilir.
6) Personelin işletmeden kredili olarak ticari faaliyet konusu dışında bir kıymet alması nedeniyle ortaya çıkan borçları bu hesaba borç, ilgili gelir hesaplarına alacak kaydedilir.
7) Personelden alacaklara yürütülen faizler bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Bu hesapta kayıtlı alacaklardan nakden veya mahsuben tahsil edilen tutarlar bir taraftan bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç; diğer taraftan tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmesi gereken tutarlar 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) İşletmeden ayrılan personelin borcu bu hesaba alacak, 136 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
136 Diğer çeşitli alacaklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 122 - (1) Diğer çeşitli alacaklar hesabı, ticari olmayan ve başka bir hesaba da dâhil edilemeyen alacakların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 123 - (1) Diğer çeşitli alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Sayıştay, adlî, idarî ve askerî mahkemelerce tazmin hükmedilenler ile inceleme, teftiş ve denetimler sonucu fazla ve kanunsuz verildiği veya noksan tahsil edildiği tespit edilen tutarlar bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Sosyal güvenlik kurumuna maaş ve ücretlerden fazla veya yersiz kesilmek suretiyle gönderilen tutarlar bu hesaba borç, işletme hissesini oluşturan tutar tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına, fazla kesintiden dolayı noksan hesaplanan gelir vergisi tutarı 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına, personele ödenmesi gereken tutar ise 335 Personele Borçlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) İşletmeden ayrılan personelin borcu bu hesaba borç, 135 Personelden Alacaklar Hesabına alacak kaydedilir.
4) Diğer çeşitli alacaklar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
5) Diğer alacaklara yürütülün faizler bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
6) Bu hesapta kayıtlı olan tutardan yapılan fazla tahsilatın iadesi gerektiği takdirde iade edilecek tutar bir taraftan bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına ya da ilgili diğer hesaba alacak diğer taraftan 810 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabına borç, 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
7) Bu hesapta kayıtlı alacak tutarından yapılan fazla tahsilattan bütçeye gelir kaydedilmeyenler bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.
8) Herhangi bir yasal düzenleme ile bu hesapta kayıtlı alacaklardan silinmesi gerekenler bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
b) Alacak
1) Diğer çeşitli alacaklardan nakden veya hesaben yapılan tahsilatlar bir taraftan bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili hesaba borç; diğer taraftan bütçeye gelir kaydedilmesi gereken tahsilatlar, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
138 Şüpheli diğer alacaklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 124 - (1) Şüpheli diğer alacaklar hesabı, ödeme süresi geçmiş bu nedenle vadesi birkaç defa uzatılmış veya yazı ile birden fazla istenmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış diğer alacakların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 125 - (1) Şüpheli diğer alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Tahsili şüpheli hâle gelen diğer alacaklar bu hesaba borç, ilgisine göre 135 Personelden Alacaklar Hesabına veya 136 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Şüpheli diğer alacaklardan nakden veya hesaben yapılan tahsilatlar bir taraftan bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili hesaba borç; diğer taraftan bütçeye gelir kaydedilmesi gereken tahsilatlar, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Karşılık ayrılmamış şüpheli diğer alacaklardan tahsil edilemeyeceği kesinleşenler bir taraftan bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, sorumlu personel adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
3) Karşılık ayrılmış şüpheli alacaklardan tahsil edilemeyeceği kesinleşenler bir taraftan bu hesaba alacak, 139 Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı Hesabına borç; diğer taraftan 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, sorumlu personel adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
4) Şüpheli olma niteliği ortadan kalkan diğer alacaklar bu hesaba alacak, ilgisine göre 135 Personelden Alacaklar Hesabına veya 136 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
139 Şüpheli diğer alacaklar karşılığı hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 126 - (1) Şüpheli diğer alacaklar karşılığı hesabı, şüpheli diğer alacakların tahsil edilme ihtimalinin azalması hâlinde, bu tür risklerin giderilmesini sağlamak üzere ayrılan karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Teminatlı alacaklarda karşılık, teminatı aşan kısım için ayrılır. Ayrılan karşılığın hangi alacaklara ait olduğu muhasebeleştirme belgesinde belirtilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 127 - (1) Şüpheli diğer alacaklar karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Şüpheli diğer alacaklar için ayrılan karşılık tutarları bu hesaba alacak, 654 Karşılık Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Şüpheli diğer alacağın tahsiline bağlı olarak tahmin edilen zararın kısmen ya da tamamen gerçekleşmemesi hâlinde, gerçekleşmeyen kısım bu hesaba borç, 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Tahsil edilemeyeceği kesinleşen şüpheli diğer alacaklar bir taraftan bu hesaba borç, 138 Şüpheli Diğer Alacaklar Hesabına alacak; diğer taraftan sorumlu personel adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
15 Stoklar
MADDE 128 - (1) Stoklar hesap grubu, işletmenin satmak, üretimde kullanmak veya tüketmek amacıyla edindiği, ilk madde ve malzeme, yarı mamul, mamul, ticari mal, yan ürün, artık ve hurdalar gibi varlıklar ile bunlara ait karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Stoklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı
151 Yarı Mamuller-Üretim Hesabı
152 Mamuller Hesabı
153 Ticari Mallar Hesabı
157 Diğer Stoklar Hesabı
158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı (-)
159 Verilen Sipariş Avansları Hesabı
Hesap grubuna ilişkin işlemler
MADDE 129 - (1) Stoklarla ilgili olarak, Taşınır Mal Yönetmeliğinin ilgili hükümlerine ve aşağıdaki hükümlere göre işlem yapılır:
(2) Stoklar, maliyet bedeliyle hesaplara alınır. Maliyet bedeline, stokların elde edilmesi ve depolanacağı yere kadar getirilmesi için faiz hariç yapılan giderler ilave edilir.
(3) Bağış veya hibe olarak edinilen stoklar varsa bilinen değeri, yoksa ilgili mevzuatına göre değerlemesi yapıldıktan sonra tespit edilen değeri ile hesaplara alınır. Stoklar, kullanıldıklarında veya tüketildiklerinde ilgili hesaplardan çıkarılır.
(4) İlk madde ve malzeme hesabında kayıtlı stoklardan yok olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hâle gelenler, diğer stoklar hesabına aktarılır. Stokların miktar ve değerlerinde, kaybolma, çalınma, yanma, kırılma, bozulma gibi nedenlerle ortaya çıkan eksilmeler ilgili harcama biriminin taşınır kayıt ve kontrol yetkilisi ve harcama yetkilisince muhasebe birimine bildirilir. Bunun üzerine muhasebe birimlerince kayıtlar güncellenir.
(5) Muhasebe birimleri, hizmet sunduğu birimlere ait stokları işletmeler itibarıyla kaydeder. Kullanılan veya tüketilen stoklara ilişkin bilgiler muhasebe birimlerine iletildiğinde kayıtlardan çıkarılır. Stokların miktar ve değerlerinde, kaybolma, çalınma, yanma, kırılma, bozulma gibi nedenlerle ortaya çıkan eksilmeler tahakkuku yapan işletmece muhasebe birimine bildirilir. Bunun üzerine muhasebe birimlerince kayıtlar güncellenir.
(6) Stokların elde edilmesinde iskonto ve başka indirimler yapılmışsa, stok maliyetine iskontodan sonraki net tutar alınır. Sonradan yapılan iskonto ve başka indirimler de fiyat indirimi niteliği taşıdığından ilgili stok hesabına alacak yazılarak maliyetten indirilir.
(7) Stokların elde edinilme işlemleri tamamlandıktan sonra stokun şeklini veya bulunduğu yeri değiştirme işlemleri dışında, stoku elde bulundurmanın gerektirdiği giderler stokun maliyetine eklenmez.
(8) İşletmelerce nihai tüketici sıfatıyla;
a) Alındığı gün tüketilmek üzere edinilen her türlü tüketim madde ve malzemeleri, doğrudan araç depolarına konulan akaryakıt ve yağlar; doğrudan şehir şebekesinden sağlanan su ve doğalgaz; araçlar ile makine ve cihazların servislerinde yapılan bakım ve onarımları sırasında değiştirilen veya kurumunca alınarak aynı gün araç, makine veya cihaza montajı sağlanan yedek parçalar ambar konusunu oluşturmaz.
b) (a) bendinde söz konusu edilen madde ve malzemelerden alınarak ihtiyaç duyulduğunda kullanılmak üzere muhafaza edilen veya depolananlar ile satışı yapılana veya üretimde kullanılana kadar muhafaza edilmesi gereken ilk madde ve malzeme, mamul, yarı mamul ve ticari mallar ile muhasebe işlemlerinde kullanılan defter ve belgeler ambar konusunu oluşturur.
(9) Satın alınan ya da işletmede elde edilen her çeşit madde, malzeme ve ürün “Taşınır İşlem Fişi” ile ambara alınır. Taşınır işlem fişlerinin bir nüshası ödeme emri belgesi ekinde muhasebe birimine gönderilir. Maddi duran varlıklar ambara sokulmadan doğrudan doğruya ilgili memur tarafından teslim alınır veya kullanılacağı birime teslim edilir ve ilgili maddi duran varlıklar hesabına kaydedilir.
(10) Ambardan yapılacak tüketim veya üretim amaçlı çıkışlar ilgili servislerce düzenlenecek “İstek Belgesi” ile diğer çıkış işlemleri ise “Taşınır İşlem Fişi” ile yapılır. Ambardan satış mağazasına veya kantine satılmak üzere mamul veya ticari mal gönderme işlemi de “İstek Belgesi” ile yapılır.
(11) Satış mağazası veya kantin gibi yerlerden perakende satış yapılması durumunda çıkış işlemleri günlük satış icmaline dayanılarak düzenlenecek “Taşınır İşlem Fişi” ile yapılır.
(12) İşletmelerce üretilen mamullerin kendi tüketimlerinde kullanılması hâlinde, gerçeğe uygun bedelleri üzerinden gelir, maliyet bedeli üzerinden gider kaydedilir.
(13) Ambar konusu stok giriş ve çıkış kayıtları “Stok Hareketleri Defteri”nde izlenir. Bu Yönetmeliğin “15 Stoklar” hesap grubunda çeşitleri sayılan hesaplara göre bölümlere ayrılmak suretiyle tutulur.
(14) Stoklara ilişkin enflasyon düzeltmesi işlemleri;
a) Stoklar hesap grubunda yer alan değerler, basit ortalama yöntem kullanılmak suretiyle hesaplanan dönem ortalama düzeltme katsayısı kullanılarak düzeltme işlemine tabi tutulur.
b) Enflasyon düzeltmesi neticesinde doğacak değer artışları ilgili stok hesabına, karşılıkları enflasyon düzeltmesi hesabına kaydedilir.
150 İlk madde ve malzeme hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 130 - (1) İlk madde ve malzeme hesabı, işletmelerce üretimde veya diğer faaliyetlerde kullanılmak ya da tüketilmek üzere edinilen tüketim malzemeleri ile hammadde, yardımcı madde, ambalaj malzemesi ve diğer malzemelerin izlenmesi için kullanılır
Hesabın işleyişi
MADDE 131 - (1) İlk madde ve malzeme hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan ilk madde ve malzemeler bir taraftan maliyet bedelleri ile bu hesaba, ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) İlk madde ve malzemelerin sayımı sonucunda ortaya çıkan fazlalıklar bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
3) Üretimde veya tüketimde kullanılmak üzere gider yerlerine verilen ancak, daha sonra kullanılmayarak iade edilen ilk madde ve malzemeler bu hesaba borç, 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabına, maliyet muhasebesi uygulayan işletmelerde ise 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Hesabına veya 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabına alacak kaydedilir.
4) Bağış ve hibe olarak edinilen stoklar bu hesaba borç, sermayesini doldurmayan işletmelerde 501 Ödenmemiş Sermaye Hesabına, diğerlerinde 500 Sermaye Hesabına alacak kaydedilir.
5) Şartlı bağış ve yardım olarak edinilen stoklar bu hesaba borç, 602 Diğer Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
6) Satılan ilk madde ve malzemelerden geri iade edilen tutarlar, bir taraftan maliyet bedeli üzerinden bu hesaba borç, 623 Diğer Satışların Maliyeti Hesabına alacak; diğer taraftan satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına, iade edilen mal satış bedeli 610 Satıştan İadeler Hesabına borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda daha önce bütçeye gelir kaydedilmiş olan tutarlar 810 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabına borç, 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
7) İlk madde ve malzeme hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Üretime verilen veya diğer amaçlarla kullanılan ilk madde ve malzemeler bu hesaba alacak, “7 Maliyet Hesapları” ana hesap grubundaki ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.
2) İlk madde ve malzemelerin sayımı sonucunda ortaya çıkan noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
3) Artık ve hurdaya ayrılan ilk madde ve malzemeler maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 157 Diğer Stoklar Hesabına borç kaydedilir.
4) Yangın, deprem, su basması gibi nedenlerle değerini tamamen yitiren ilk madde ve malzemeler bu hesaba alacak, 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
5) Satılan ilk madde ve malzemeler bir taraftan maliyet bedeli ile bu hesaba alacak, 623 Diğer Satışların Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan satış bedeli 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilir. Aynı zamanda yapılan tahsilat 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
6) Satıcılara iade edilen ilk madde ve malzemeler kayıtlı değerleri ile bir taraftan bu hesaba, buna ilişkin katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, iade edilen ilk madde ve malzeme bedeli 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili hesaba borç; diğer taraftan iade edilen ilk madde ve malzemelerin bedeli olarak tahsil edilen toplam tutar 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
7) Şartlı bağış ve yardım olarak alınan stoklardan kullanılmaması veya amaç dışı kullanılması nedeniyle iade edilenler, kayıtlı değeri üzerinden bu hesaba alacak, 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
8) Kişisel kusurlardan dolayı yok olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hale gelen ilk madde ve malzemelerden, kayıtlardan çıkarılması gerekenler bir taraftan kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere gerçeğe uygun değeri üzerinden 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
9) Kişisel kusurlardan dolayı yok olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hale gelen ilk madde ve malzemelerden, hurdaya ayrılması gerekenler, bir taraftan kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, hurda halindeki değeri 157 Diğer Stoklar Hesabına, kayıtlı değeri ile hurda halindeki değeri arasındaki fark 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan gerçeğe uygun değeri ile hurda halindeki değeri arasındaki fark tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
10) Kişisel kusur olmaksızın yok olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hale gelen ilk madde ve malzemelerden, kayıtlardan çıkarılması gerekenler, kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
151 Yarı mamuller-üretim hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 132 - (1) Yarı mamuller-üretim hesabı, henüz tam mamul haline gelmemiş ancak ilk madde ve malzeme ile işçilik ve genel üretim giderlerinden belli oranlarda pay almış üretim aşamasındaki mamullerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Yarı mamullerin değerini gösteren bu hesabın kalanı üzerinde, maliyet dönemi sonlarında başka bir işlem yapılmaz.
Hesabın işleyişi
MADDE 133 - (1) Yarı mamuller-üretim hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Maliyet dönemi sonlarında yarı mamul üretimiyle ilgili olarak 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Hesabı, 720 Direkt İşçilik Giderleri Hesabı ve 730 Genel Üretim Giderleri Hesabının borcunda toplanan giderler bu hesaba borç, ilgili yansıtma hesaplarına alacak kaydedilir.
2) Yarı mamuller hesabının sayımı sonucunda tespit edilen fazlalıklar bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
3) Yarı mamuller hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Üretimi tamamlanan yarı mamuller maliyet bedeli üzerinden bu hesaba alacak, 152 Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
2) Artık ve hurdaya ayrılan yarı mamuller maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 157 Diğer Stoklar Hesabına borç kaydedilir.
3) Yarı mamuller üretim hesabında kayıtlı değerlerin sayımı sonucunda tespit edilen noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
4) Önceki dönem sonunda bu hesaba alınan üretim aşamasındaki yarı mamuller yeni dönem başında bu hesaba alacak, ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.
5) Kişisel kusurlardan dolayı yok olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hale gelen yarı mamullerden, kayıtlardan çıkarılması gerekenler bir taraftan kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere gerçeğe uygun değeri üzerinden 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
6) Kişisel kusurlardan dolayı yok olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hale gelen yarı mamullerden, hurdaya ayrılması gerekenler, bir taraftan kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, hurda halindeki değeri 157 Diğer Stoklar Hesabına, kayıtlı değeri ile hurda halindeki değeri arasındaki fark 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan gerçeğe uygun değeri ile hurda halindeki değeri arasındaki fark tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
7) Kişisel kusur olmaksızın yok olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hale gelen yarı mamullerden; kayıtlardan çıkarılması gerekenler, kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
152 Mamuller hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 134 - (1) Mamuller hesabı, üretim çalışmaları sonunda elde edilen ve satışa hazır hâle gelmiş bulunan mamullerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 135 - (1) Mamuller hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Üretimi tamamlanan yarı mamuller maliyet bedelleri ile bu hesaba borç, 151 Yarı Mamuller-Üretim Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonlarında yarı mamul hesabına alınmadan doğrudan mamule dönüştürülen giderler bu hesaba borç, 711 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma, 721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma, 731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma hesaplarının mamulün üretimiyle ilgili olanlarına alacak kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı değerlerin sayımı sonucunda tespit edilen fazlalıklar bu hesaba borç, fazlalığının nedeninin araştırıp sonuçlandırılması kadar 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
4) Satılan veya herhangi bir nedenle başka bir yere verilen mamullerden iade edilenler bir taraftan maliyet bedeli ile bu hesaba borç, 620 Satılan Mamuller Maliyeti Hesabına alacak; diğer taraftan satış bedeli 610 Satıştan İadeler Hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, bunların toplamı 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda daha önce bütçeye gelir kaydedilmiş olan tutarlar 810 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabına borç, 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
5) Mamuller hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan mamuller bir taraftan maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 620 Satılan Mamuller Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan satış bedeli “60 Brüt Satışlar” hesap grubunun ilgili hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi de 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilir. Aynı zamanda yapılan tahsilatın tamamı 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Artık ve hurdaya ayrılan mamuller maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 157 Diğer Stoklar Hesabına borç kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı değerlerin sayımı sonucunda tespit edilen noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
4) Bu hesapta kayıtlı mamullerden işletmenin kullanımı için ayrılanlar bir taraftan maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 620 Satılan Mamuller Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan gerçeğe uygun değerleri üzerinden 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına alacak, ilgili varlık hesabına borç kaydedilir.
5) Kişisel kusurlardan dolayı yok olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hale gelen mamullerden, kayıtlardan çıkarılması gerekenler bir taraftan kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere gerçeğe uygun değeri üzerinden 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, sorumlu adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
6) Kişisel kusurlardan dolayı yok olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hale gelen mamullerden hurdaya ayrılması gerekenler, bir taraftan kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, hurda halindeki değeri 157 Diğer Stoklar Hesabına, kayıtlı değeri ile hurda halindeki değeri arasındaki fark 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan gerçeğe uygun değeri ile hurda halindeki değeri arasındaki fark tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, sorumlu adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
7) Kişisel kusur olmaksızın yok olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hale gelen mamullerden; kayıtlardan çıkarılması gerekenler, kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
153 Ticari mallar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 136 - (1) Ticari mallar hesabı, işletmece herhangi bir değişikliğe tabi tutulmadan satılmak amacıyla alınan ticari mallar ve benzeri kalemlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 137 - (1) Ticari mallar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan ticari mallar maliyet bedeli ile bu hesaba, ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Satılan veya herhangi bir nedenle başka bir yere verilen ticari mallardan iade edilenler, bir taraftan maliyet bedeli ile bu hesaba borç, 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hesabına alacak; diğer taraftan satış bedeli 610 Satıştan İadeler Hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, toplam tutar 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda daha önce bütçeye gelir kaydedilmiş olan tutarlar 810 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabına borç, 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı değerlerin sayımı sonucunda tespit edilen fazlalıklar bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
4) Ticari mallar hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan ticari mallar bir taraftan maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hesabına borç, diğer taraftan satış bedeli “60 Brüt Satışlar” hesap grubunun ilgili hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilir. Aynı zamanda yapılan tahsilatın tamamı 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Artık ve hurdaya ayrılan ticari mallar maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 157 Diğer Stoklar Hesabına borç kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı değerlerin sayımı sonucunda tespit edilen noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
4) İşletmenin kullanımı için ayrılan ticari mallar bir taraftan maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan gerçeğe uygun değerleri ile 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına alacak, ilgili varlık hesabına borç kaydedilir.
5) Satıcılara iade edilen ticari mallar bir taraftan alış bedeli ile bu hesaba, alış bedeli üzerinden buna ilişkin katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, iade edilen ticari malın bedeli 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç; diğer taraftan 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir
6) Kişisel kusurlardan dolayı yok olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hale gelen ticari mallardan kayıtlardan çıkarılması gerekenler bir taraftan kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere gerçeğe uygun değeri üzerinden 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, sorumlular adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
7 Kişisel kusurlardan dolayı yok olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hale gelen ticari mallardan hurdaya ayrılması gerekenler, bir taraftan kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, hurda halindeki değeri 157 Diğer Stoklar Hesabına, kayıtlı değeri ile hurda halindeki değeri arasındaki fark 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan gerçeğe uygun değeri ile hurda halindeki değeri arasındaki fark tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, sorumlu adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
8) Kişisel kusur olmaksızın yok olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hale gelen ticari mallardan kayıtlardan çıkarılması gerekenler, kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
157 Diğer stoklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 138 - (1) Diğer stoklar hesabı, stok kalemlerinden hiçbirinin kapsamına alınmayan ürün, artık ve hurda gibi kalemlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 139 - (1) Diğer stoklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Diğer stoklar maliyet bedeli ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Diğer stokların sayımı sonucunda tespit edilen fazlalıklar bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
3) Kişisel kusurlardan dolayı yok olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hale gelen stoklardan hurdaya ayrılması gerekenlerin, hurda halindeki değeri bir taraftan bu hesaba, gerçeğe uygun değeri ile hurda halindeki değeri arasındaki fark 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç, kayıtlı değeri ilgisine göre 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı, 151 Yarı Mamuller-Üretim Hesabı, 152 Mamuller Hesabı veya 153 Ticari Mallar Hesabına alacak; diğer taraftan gerçeğe uygun değeri ile hurda halindeki değeri arasındaki fark tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere sorumlular adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
4) Kişisel kusur olmaksızın yok olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hale gelen stoklardan hurdaya ayrılması gerekenler, hurda halindeki değeri üzerinden bu hesaba, kayıtlı değeri ile hurda halindeki değeri arasındaki fark 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç, kayıtlı değeri üzerinden ilgisine göre 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı, 151 Yarı Mamuller-Üretim Hesabı, 152 Mamuller Hesabı veya 153 Ticari Mallar Hesabına alacak kaydedilir.
5) Diğer stoklar hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan diğer stoklar bir taraftan kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, 623 Diğer Satışların Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan satış bedeli 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilir. Aynı zamanda yapılan tahsilat tutarının tamamı 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) İşletmenin kullanımına verilen diğer stoklar bir taraftan kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, 623 Diğer Satışların Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan gerçeğe uygun değerleri ile 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
3) Diğer stokların sayımı sonucunda tespit edilen noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
4) Karşılık ayrılan diğer stoklar satıldığında bir taraftan kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına, ayrılan karşılığın, doğan zarardan fazla olması halinde oluşan fark 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak; diğer taraftan ayrılan karşılık tutarı 158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabına, yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba, bu işlemlerden doğan zararlar 689 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda toplam tahsilat tutarı 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
158 Stok değer düşüklüğü karşılığı hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 140 - (1) Stok değer düşüklüğü karşılığı hesabı, yangın, deprem, su basması gibi doğal afetler ve bozulma, çürüme, kırılma, çatlama, paslanma gibi nedenlerle stokların fiziki ve ekonomik değerlerinde önemli azalışların ortaya çıkması veya bunların dışında diğer nedenlerle stokların piyasa fiyatlarında düşmelerin meydana gelmesi dolayısıyla oluşan kayıpların karşılanması için ayrılan karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 141 - (1) Stok değer düşüklüğü karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Stok değer düşüklüğü için ayrılan karşılık tutarları bu hesaba alacak, 654 Karşılık Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
2) Stok değer düşüklüğü karşılığı hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba alacak, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Karşılık ayrılan stokların satılması hâlinde ayrılan karşılık tutarı bir taraftan bu hesaba, yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba, bu işlemlerden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan kayıtlı değeri ile ilgili stok hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına, ayrılan karşılık doğan zarardan fazla ise aradaki fark 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak kaydedilir. Aynı zamanda toplam tahsilat tutarı 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Karşılık ayrılan stokun değer düşüklüğünün gerçekleşmemesi hâlinde ayrılan karşılık tutarı bu hesaba borç, 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Değersiz hâle gelen stoklar için ayrılan karşılık tutarı bu hesaba, ayrılan karşılık tutarı stokun kayıtlı değerinden az ise aradaki fark 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç, kayıtlı değerleri ile ilgili stok hesabına alacak kaydedilir.
159 Verilen sipariş avansları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 142 - (1) Verilen sipariş avansları hesabı, yurt içinden ya da yurt dışından satın alınmak üzere siparişe bağlanan stoklarla ilgili olarak yapılan avans ödemeleri ve açılan akreditiflerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Yapılan avans ödemeleri için teminat alınması durumunda teminat, niteliğine göre ilgili hesaplara kaydedilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 143 - (1) Verilen sipariş avansları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Verilen avans veya açtırılan akreditif tutarları bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Stokların teslim alınmasında verilen sipariş avansları veya açtırılan akreditif tutarları bir taraftan bu hesaba, yapılan ödemeler 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak, diğer taraftan teslim alınan mal maliyet bedeli ile ilgili stok hesabına, bu değer üzerinden ödenecek katma değer vergisi de 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda toplam tutar 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
2) Nakden iade edilen avans tutarları bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına borç kaydedilir.
3) Geri alınamayan sipariş avansları bu hesaba alacak, satıcı adına ilgili hesaba borç kaydedilir.
17 Yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetleri
MADDE 144 - (1) Yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetleri hesap grubu; kendi özel mevzuatlarında ana faaliyet konusu yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri olan işletmelerin, bu işleri dolayısıyla yaptıkları harcamaların izlenmesi için kullanılır.
(2) Yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetlerine ilişkin enflasyon düzeltmesi işlemleri;
a) Yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetleri hesap grubunda yer alan değerler, basit ortalama yöntem kullanılmak suretiyle hesaplanan dönem ortalama düzeltme katsayısı kullanılarak düzeltme işlemine tabi tutulur.
b) Enflasyon düzeltmesi neticesinde doğacak değer artışları 17 hesap grubu altında açılacak hesaplarda düzeltmenin yarattığı artışlar bu grubun ilgili hesabına, karşılıkları yıllara yaygın inşaat enflasyon düzeltmesi hesabına kaydedilir.
(2) Yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetleri, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
170-178 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri Hesabı
179 Taşeronlara Verilen Avanslar Hesabı
170-178 Yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 145 - (1) Yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetleri hesabı, işletmelerin üstlendikleri yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinin maliyetlerinin proje bazında izlenmesi için kullanılır.
(2) İnşaat ve onarım işlerinin proje bazındaki sayısı, her bir inşaatın 170-178 hesap aralığında açılacak hesaplar üzerinde büyük defter düzeyinde izlenmesine imkân vermeyecek kadar fazla ise her proje yardımcı defter düzeyinde izlenebilir. Bu durumda, her bir proje için tutulacak yardımcı defterler, büyük defter hükmündedir.
(3) 170-178 hesap grubuna projeler bazında sıralanan yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri ile bu işlerden tamamlanan kısımlar için düzenlenen hakediş bedellerinin izlendiği 350-358 hesap grubu birbirine paralel olarak düzenlenir.
Hesabın işleyişi
MADDE 146 - (1) Yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) İşletmenin üstlendiği inşaat ve onarım işleri ile ilgili olarak 740 Hizmet Üretim Maliyeti ve 770 Genel Yönetim Giderleri hesaplarına kaydedilen giderlerden o inşaat ve onarıma düşen ortak gider payları, 741 Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma ve 771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma hesaplarının alacağına karşılık 170-178 hesap aralığında ilgili proje için açılan İnşaat ve Onarım Maliyetleri Hesabına borç kaydedilir. İşletmenin üstlendiği inşaat ve onarım işleri için yapılan giderlerin tamamı aynı zamanda 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetleri hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar 170-178 hesap aralığında ilgili proje için açılan İnşaat ve Onarım Maliyetleri Hesabına borç, 697 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) 170-178 hesap grubunda projeler bazında oluşturulan “yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetleri”, işin geçici kabulü yapıldığında bu grubun ilgili hesabına alacak, 622 Satılan Hizmet Maliyeti Hesabına borç kaydedilir.
2) 170-178 hesap grubunda projeler bazında oluşturulan “yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetleri”, işin geçici kabulü yapıldığında bu grup hesaplarında bekletilen enflasyon düzeltme farkları bu grubun ilgili hesabına alacak, 658 Enflasyon Düzeltmesi Zararları Hesabına borç kaydedilir.
179 Taşeronlara verilen avanslar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 147 - (1) Taşeronlara verilen avanslar hesabı, yıllara yaygın inşaat ve onarım faaliyetinde bulunan işletmeler tarafından, taahhüt konusu inşaat ve onarımın bir kısmının ya da tamamının taşeronlara yaptırılması durumunda, taşeronlara projeler bazında verilen avansların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 148 - (1) Taşeronlara verilen avanslar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri dolayısıyla taşeronlara verilen avanslar bu hesaba borç, avanslardan kesilen damga vergisi 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına, taşerona ödenen tutar ödemenin şekline göre ilgili hesaba alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Taşeronlara yaptırılan yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri dolayısıyla yapılan ödemelerden mahsup edilen avans tutarları bu hesaba, taşerona ödenecek tutar ödemenin şekline göre ilgili hesaba, bu ödemeden yapılan vergi ve fon kesintileri 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak, taşeronlara yaptırılan hizmetin maliyeti 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabına, ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir.
18 Gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkukları
MADDE 149 - (1) Gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkukları hesap grubu; içinde bulunulan dönemde ortaya çıkan, ancak gelecek dönemlere ait olan giderler ile faaliyet dönemine ait olup da kesin borç kaydı hesap döneminden sonra yapılacak gelirlerin izlenmesi amacıyla kullanılır.
(2) Gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkukları, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
180 Gelecek Aylara Ait Giderler Hesabı
181 Gelir Tahakkukları Hesabı
180 Gelecek aylara ait giderler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 150 - (1) Gelecek aylara ait giderler hesabı, peşin ödenen ve cari dönem içinde ilgili gider hesaplarına kaydedilmemesi gereken gelecek dönemlere ait giderlerin, ilgili oldukları aya kadar geçici olarak izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 151 - (1) Dönem sonunda, duran varlıklar ana hesap grubu içindeki gelecek yıllara ait giderler hesabında yer alıp, tahakkuk zamanına bir yıldan az süre kalan peşin ödenmiş giderler bu hesaba aktarılır.
(2) Peşin ödenen giderler, ilgili oldukları faaliyet döneminde giderler hesabına kaydedilerek gider tahakkuku gerçekleştirilir.
(3) Gelecek aylara ait giderler hesabında yer alan değerler, enflasyon düzeltmesinin yapılacağı yılda düzeltme katsayısı ile çarpılmak suretiyle, daha önce düzeltilmiş tutarlar ise taşıma katsayısı ile çarpılmak suretiyle düzeltilir. Enflasyon düzeltmesi neticesinde doğacak değer artışları bu hesaba, karşılıkları enflasyon düzeltmesi hesabına kaydedilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 152 - (1) Gelecek aylara ait giderler hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Gelecek aylarda ilgili gider ve maliyet hesaplarına borç kaydedilecek peşin ödenen giderler bir taraftan bu hesaba borç, yapılan ödemeler 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba, vergi ve fon kesintileri 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak; diğer taraftan ödenen toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Döner sermaye personeline, ertesi hesap dönemi bütçesinden karşılanmak üzere peşin ödenen aylık ve ücretler bu hesaba borç, kesintiler ilgili hesaplara, ödenen tutarlar 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir.
3) İşletmelerde cari yılda tüketilmek üzere alınarak ilgili gider hesaplarına borç yazılan değerlerden envanter gününde henüz tüketilmeyen kısım bu hesaba borç, ilgili gider hesabına alacak kaydedilir.
4) Dönem sonunda duran varlıklar ana hesap grubu içindeki gelecek yıllara ait giderler hesabında kayıtlı tutarlardan, takip eden faaliyet dönemi içerisinde gider hesaplarına yansıtılması gerekenler bu hesaba borç, 280 Gelecek Yıllara Ait Giderler Hesabına alacak kaydedilir.
5) Gelecek aylara ait giderler hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Peşin olarak yapılan giderler ilgili oldukları ayda bir taraftan bu hesaba alacak, 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı veya 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı ya da diğer “7 Maliyet hesapları” ana hesap grubunun ilgili gider hesabına borç kaydedilir.
2) Döner sermaye personeline ertesi hesap dönemi bütçesinden karşılanmak üzere peşin ödenen aylık ve ücretler, yeni hesap dönemi başında bu hesaba alacak, 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı veya 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı ya da diğer “7 Maliyet hesapları” ana hesap grubunun ilgili gider hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda bu tutar 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
3) Peşin olarak yapılan giderlerden çeşitli nedenlerle geri alınması gereken tutarlar bir taraftan bu hesaba alacak, ilgili hesaba borç; diğer taraftan 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
181 Gelir tahakkukları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 153 - (1) Gelir tahakkukları hesabı, üçüncü kişilerden tahsili ya da bunlar adına kesin borç kaydı hesap döneminden sonra yapılacak gelirlerin, içinde bulunulan döneme ait olan kısımlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 154 - (1) Dönem sonunda, duran varlıklar ana hesap grubu içindeki gelir tahakkukları hesabında yer alıp, tahsil zamanına bir yıldan az süre kalan alacaklar, düzenlenecek muhasebe işlem fişi ile bu hesaba aktarılır.
(2) Tahakkuk ettirilmiş gelirlerden kaynaklanan ancak içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemde istenebilir duruma gelecek olan alacaklar, ilgili oldukları dönemde tahsil edilmek üzere bu hesapta izlenir.
(3) Dönen ve duran varlıklar ana hesap grubu içindeki kayıtlı alacaklara ilişkin olarak, dönem sonlarında hesaplanan ve içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemde tahsil edilecek olan işlemiş faiz gelirleri alacakları bu hesaba kaydedilir.
(4) Bu hesapta takip edilen döviz cinsinden faiz geliri tahakkukları, yılsonlarında ve tahsil tarihinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru ile değerlenir.
Hesabın işleyişi
MADDE 155 - (1) Gelir tahakkukları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Dönem sonları itibarıyla gerçekleşmiş olmasına rağmen henüz nakden veya hesaben tahsil edilebilir duruma gelmeyen gelirler bu hesaba borç, ilgili gelir hesabına alacak kaydedilir.
2) Dönem sonunda duran varlıklar ana hesap grubu içindeki gelir tahakkukları hesabında kayıtlı tutarlardan içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden faaliyet döneminde tahsili gerekenler bu hesaba borç, 281 Gelir Tahakkukları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan nakden veya mahsuben tahsil edilenler bir taraftan bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili diğer hesaba borç; diğer taraftan 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Tahakkuk ettirilen gelirlerden çeşitli nedenlerle iptal edilmesi gerekenler bu hesaba alacak, ilgili gelir hesabına borç kaydedilir.
19 Diğer dönen varlıklar
MADDE 156 - (1) Diğer dönen varlıklar hesap grubu; dönen varlık niteliği taşıyan, fakat yukarıdaki hesap gruplarına girmeyen diğer dönen varlıkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Diğer dönen varlıklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
190 Devreden Katma Değer Vergisi Hesabı
191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabı
193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabı
195 İş Avansları Hesabı
196 Personel Avansları Hesabı
197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabı
198 Diğer Çeşitli Dönen Varlıklar Hesabı
199 Diğer Dönen Varlıklar Karşılığı Hesabı (-)
190 Devreden katma değer vergisi hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 157 - (1) Devreden katma değer vergisi hesabı, bir dönemde indirilemeyen ve izleyen döneme devreden katma değer vergisinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 158 - (1) Devreden katma değer vergisi hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Ay sonlarında, indirilecek katma değer vergisi hesabının borç kalanının hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanından fazla olması halinde; aradaki fark bu hesaba, hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanı 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına borç, indirilecek katma değer vergisi hesabının borç kalanı 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Ay sonlarında, bu hesabın borç kalanı ile indirilecek katma değer vergisi hesabının borç kalanları toplamının hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanına eşit olması halinde; bu hesabın borç kalanı bu hesaba, indirilecek katma değer vergisi hesabının borç kalanı 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanı 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir.
2) Ay sonlarında, bu hesabın borç kalanı ile indirilecek katma değer vergisi hesabının borç kalanları toplamının, hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanından az olması halinde; bu hesabın borç kalanı bu hesaba, indirilecek katma değer vergisi hesabının borç kalanı 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına, aradaki fark 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak, hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanı 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir.
3) Ay sonlarında, bu hesabın borç kalanı ile indirilecek katma değer vergisi hesabının borç kalanları toplamının, hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanından fazla olması halinde; aradaki fark bu hesaba, indirilecek katma değer vergisi hesabının borç kalanı 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına alacak; hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanı 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir.
191 İndirilecek katma değer vergisi hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 159 - (1) İndirilecek katma değer vergisi hesabı, satın alınan her türlü mal ve hizmete ilişkin katma değer vergisi ile satılan mal ve hizmetlerin iade ve iskontolarına ilişkin katma değer vergilerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 160 - (1) İndirilecek katma değer vergisi hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) İşletmenin mal ve hizmet alımlarına ilişkin olarak ödedikleri katma değer vergisi bir taraftan bu hesaba, mal ve hizmet bedeli ilgili gider hesaplarına borç, yapılan ödeme 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına ya da ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan katma değer vergisi dâhil toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Mal ve hizmet satışlarında sonradan yapılan iskontolar 611 Satış İskontoları Hesabına, iskonto tutarı üzerinden buna ilişkin katma değer vergisi bu hesaba borç, toplam tutar 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda katma değer vergisi dâhil toplam tutar 810 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabına borç, 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
3) Satılan mallardan iade edilenlerin tutarları, bir taraftan iade edilen mal bedeli 610 Satıştan İadeler Hesabına, buna ilişkin katma değer vergisi bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına ya da ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan iade edilen mal maliyet bedeli üzerinden ilgili stok hesabına borç, “62 Satışların Maliyeti” hesap grubunun ilgili hesabına alacak kaydedilir. Aynı zamanda katma değer vergisi dâhil toplam tutar 810 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabına borç, 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Ay sonlarında, bu hesabın borç kalanının hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanından fazla olması hâlinde; bu hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanı 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına, aradaki fark 190 Devreden Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir.
2) Ay sonlarında, bu hesabın borç kalanının hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanından az olması hâlinde; bu hesabın borç kalanı bu hesaba, varsa devreden katma değer vergisi hesabının borç kalanı 190 Devreden Katma Değer Vergisi Hesabına, ödenecek vergi doğması hâlinde 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak, hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanı 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir.
193 Peşin ödenen vergiler ve fonlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 161 - (1) Peşin ödenen vergiler ve fonlar hesabı, mevzuat gereğince peşin ödenen kurumlar vergisi ve diğer vergiler ile fonların izlenmesi için kullanılır.
(2) 371 Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabına borç yazılan tutar, 370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabının alacak tutarından fazla olamaz. Fazla olması hâlinde kalan tutar 295 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabında izlenir.
Hesabın işleyişi
MADDE 162 - (1) Peşin ödenen vergiler ve fonlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Peşin ödenen vergiler ve fonlar bir taraftan bu hesaba borç, 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Banka tarafından hesaplanıp muhasebe biriminin hesabına kaydedildiği bildirilen faiz gelirlerinden yapılan tevkifat tutarları, vergi mükellefi olan işletmelerde bu hesaba, kalan tutar 102 Bankalar Hesabına borç, faiz gelirlerinin brüt tutarı 642 Faiz Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir. Aynı zamanda faiz gelirlerinin brüt tutarı 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç; yapılan tevkifat tutarı 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak 810 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabına borç kaydedilir.
b) Alacak
1) Bu hesaba borç yazılan tutarlardan dönem sonunda tahakkuk edecek vergi ve fon karşılıklarından yapılacak indirimler bu hesaba alacak, 371 Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabına borç kaydedilir.
195 İş avansları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 163 - (1) İş avansları hesabı, işletme adına mal ve hizmet satın almak üzere gider ve ödemeleri yapacak personele verilen avansların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 164 - (1) İş avansları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) İşletme adına mal ve hizmet satın almak ve benzeri giderleri yapmak üzere personele verilen avanslar bu hesaba borç, ödemenin şekline göre 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Verilen avanslardan yapılan harcamalara ilişkin kanıtlayıcı belgeler muhasebe birimine geldiğinde harcama tutarı bu hesaba alacak, ilgili gider hesabı ile bu tutar üzerinden ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda ödenen toplam tutar 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
2) Nakden iade edilen avans tutarları bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına borç kaydedilir.
3) Nakden veya mahsuben geri alınamayan avans tutarları bu hesaba alacak, 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
196 Personel avansları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 165 - (1) Personel avansları hesabı, personele maaş, ücret ve yolluk karşılığı verilen avansların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 166 - (1) Personel avansları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Personele maaş ve ücretlerine karşılık verilen avanslar ile eğitim amacıyla yapılacak seyahat giderlerini karşılamak üzere verilen avanslar bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Verilen avanslardan yapılan mahsuplar bir taraftan bu hesaba, kesintiler ilgili hesaplara alacak, toplam gider ilgili gider hesabına borç; diğer taraftan ödenen toplam tutar 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
2) Nakden iade edilen avans tutarları bu hesaba alacak 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına borç kaydedilir.
3) Nakden veya mahsuben geri alınamayan avans tutarları bu hesaba alacak, 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
197 Sayım ve tesellüm noksanları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 167 - (1) Sayım ve tesellüm noksanları hesabı, yapılan sayımlar sonucunda tespit edilen kasa, döviz, alınan çek, menkul kıymet ve benzeri noksanlıkların, nedenleri belirleninceye kadar geçici olarak kaydedilip izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 168 - (1) Sayım ve tesellüm noksanları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Sayım sonucunda noksan çıkan değerler kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba borç, ilgili hesap ya da hesaplara alacak kaydedilir.
2) İşletmenin satın aldığı mal ve malzemelerin teslim alınması sırasında ortaya çıkan noksanlar nakliyeci, sigorta şirketi veya satıcı tarafından karşılanıncaya kadar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan nedeni tespit edilenler ile aynen tazmin edilenler bu hesaba alacak, ilgili hesap ya da hesaplara borç kaydedilir.
2) Sayım sonucunda ortaya çıkan noksanlıklardan nedeni tespit edilemediği için zarar yazılmasına karar verilenler bir taraftan kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan gerçeğe uygun değerleri ile 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, sorumlular adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
198 Diğer çeşitli dönen varlıklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 169 - (1) Diğer çeşitli dönen varlıklar hesabı, yukarıda sayılan hesaplarda izlenemeyen diğer çeşitli dönen varlıkların kaydedilip izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 170 - (1) Diğer çeşitli dönen varlıklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Alınan diğer çeşitli dönen varlıklar bir taraftan bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Bu hesapta kayıtlı diğer çeşitli dönen varlıklardan herhangi bir şekilde elden çıkarılanlar bir taraftan bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili diğer hesaba borç; diğer taraftan tahsil edilen tutarlar 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
199 Diğer dönen varlıklar karşılığı hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 171 - (1) Diğer dönen varlıklar karşılığı hesabı, yıl sonunda ilgili kesin hesaplarına aktarılması imkânı bulunmayan, kasa, menkul kıymet, stok ve maddi duran varlık sayım noksanları tutarının, sayım fazlaları tutarının üstünde olması hâlinde fark kadar ayrılacak karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 172 - (1) Diğer dönen varlıklar karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Yıl sonunda yapılan sayımda sayım noksanlarının sayım fazlalarından fazla olması hâlinde aradaki fark bir taraftan bu hesaba alacak, 654 Karşılık Giderleri Hesabına borç; diğer taraftan ilgili varlık hesabına alacak, 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Karşılık ayırma nedeninin gerçekleşmesi hâlinde ayrılan karşılık tutarı bu hesaba borç, 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına alacak kaydedilir.
2) Karşılık ayırma nedeninin gerçekleşmemesi hâlinde ayrılan karşılık tutarı bu hesaba borç, 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak kaydedilir.
ALTINCI BÖLÜM
Duran Varlıklara İlişkin Hesap ve İşlemler
2 Duran varlıklar
MADDE 173 - (1) Duran varlıklar ana hesap grubu; işletme faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için kullanılmak amacıyla elde edilen ve ilke olarak bir yıl içinde paraya çevrilmesi veya tüketilmesi öngörülmeyen varlık unsurları ile diğer duran varlıkları kapsar.
(2) Duran varlıklar ana hesap grubu; ticari alacaklar, diğer alacaklar, malî duran varlıklar, maddi duran varlıklar, maddi olmayan duran varlıklar, özel tükenmeye tabi varlıklar, gelecek yıllara ait giderler ve gelir tahakkukları ile diğer duran varlıklar hesap gruplarına ayrılır.
22 Ticari alacaklar
MADDE 174 - (1) Ticari alacaklar hesap grubu; işletmenin ticari ilişkisi nedeniyle ortaya çıkan bir yıldan uzun vadeli olan alacakların izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu grupta yer alan tutarlardan dönem sonunda vadesi bir yılın altına inenler, dönen varlıklar ana hesap grubu içerisindeki ilgili hesaplara aktarılır.
(3) Ticari alacaklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
220 Alıcılar Hesabı
221 Alacak Senetleri Hesabı
222 Alacak Senetleri Reeskontu Hesabı (-)
226 Verilen Depozito ve Teminatlar Hesabı
227 Diğer Ticari Alacaklar Hesabı
229 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı Hesabı (-)
220 Alıcılar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 175 - (1) Alıcılar hesabı, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından doğan senede bağlanmamış bir yıldan uzun vadeli alacakların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 176 - (1) Alıcılar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Mal ve hizmet satışlarından doğan senetsiz alacaklar bu hesaba borç, satış bedeli “60 Brüt Satışlar” hesap grubunun ilgili hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir.
2) Mal ve hizmet satışında alıcı adına yapılan giderler bir taraftan bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
3) Mal ve hizmet satışında anlaşmalar uyarınca alıcılara yürütülen faizler bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
4) Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden bir alacağın değerlemesi sonucunda oluşan kur artışı bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Alıcılar tarafından nakden veya hesaben yapılan ödemeler bir taraftan bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili diğer hesaba borç; diğer taraftan 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Satılan mallardan yapılan iadelerden dolayı ortaya çıkan senetsiz alacaklar bu hesaba alacak, geri alınan malın bedeli 610 Satıştan İadeler Hesabına, hesaplanan katma değer vergisi de 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir. Sürekli envanter yönteminde aynı zamanda “62 Satışların Maliyeti” hesap grubunun ilgili hesabına alacak, maliyet değerleri ile ilgili stok hesaplarına borç kaydedilir.
3) Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden bir alacağın değerlemesi sonucunda oluşan kur azalışı bu hesaba alacak, 656 Kambiyo Zararları Hesabına borç kaydedilir.
4) Tahsili şüpheli hâle gelen uzun vadeli ticari alacaklar bu hesaba alacak, 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
5) Alacaklardan tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş olanlar bir taraftan bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, varsa sorumluları adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
6) Dönem sonunda, bu hesapta kayıtlı tutarlardan vadesi bir yılın altına inen tutarlar bu hesaba alacak, 120 Alıcılar Hesabına borç kaydedilir.
7) Herhangi bir yasal düzenleme ile bu hesapta kayıtlı alacaklardan silinmesi gerekenler bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
221 Alacak senetleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 177 - (1) Alacak senetleri hesabı, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından doğan senede bağlanmış bir yıldan uzun vadeli alacaklarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 178 - (1) Alacak senetleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Mal ve hizmet satışlarından doğan senetli alacaklar bu hesaba borç, satış bedeli “60 Brüt Satışlar” hesap grubunun ilgili hesabına, hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir.
2) Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden uzun vadeli düzenlenen senetlerin değerlemesi sonucunda oluşan kur artışı bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Senetli alacaklardan yapılan tahsilat tutarları bir taraftan bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili diğer hesaba borç; diğer taraftan tahsil edilen tutar 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden düzenlenen uzun vadeli senetlerin değerlemesi sonucunda oluşan kur azalışı bu hesaba alacak, 656 Kambiyo Zararları Hesabına borç kaydedilir.
3) Tahsili şüpheli hâle gelen uzun vadeli alacak senetleri bu hesaba alacak, 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
4) Senetli alacaklardan tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş olanlar bir taraftan bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, varsa sorumluları adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
5) Vadesi bir yılın altına düşen alacak senetleri bu hesaba alacak, 121 Alacak Senetleri Hesabına borç kaydedilir.
222 Alacak senetleri reeskontu hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 179 - (1) Alacak senetleri reeskontu hesabı, bilanço gününde senetli alacakların tasarruf değeri ile değerlenmesini sağlamak üzere alacak senetleri için ayrılan reeskont tutarlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 180 - (1) Alacak senetleri reeskontu hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Dönem sonunda hesaplanan alacak senetleri reeskont faiz giderleri tutarı bu hesaba alacak, 657 Reeskont Faiz Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Hesap dönemi başında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 647 Reeskont Faiz Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
226 Verilen depozito ve teminatlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 181 - (1) Verilen depozito ve teminatlar hesabı, işletmece üçüncü kişilere karşı bir işin yapılmasının üstlenilmesi veya bir sözleşmenin ya da diğer işlemlerin karşılığı olarak geri alınmak üzere verilen bir yıldan uzun süreli depozito ve teminat niteliğindeki değerlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu hesaba sadece nakit olarak verilen depozito ve teminatlar kaydedilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 182 - (1) Verilen depozito ve teminatlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Verilen depozito ve teminatlar bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Envanter dönemlerinde yabancı para birimi olarak verilen depozito ve teminatların değerlemesi sonucunda oluşan kur artışı bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Verilen depozito ve teminatlardan geri alınanlar veya mahsup edilenler bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına borç kaydedilir.
2) İşletmenin taahhüdünü yerine getirmemesi nedeniyle geri alma imkânı sona eren depozito ve teminatlar bir taraftan bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, sorumlular adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
3) Envanter dönemlerinde yabancı para birimi olarak verilen uzun vadeli depozito ve teminatların değerlemesi sonucunda oluşan kur azalışı bu hesaba alacak, 656 Kambiyo Zararları Hesabına borç kaydedilir.
227 Diğer ticari alacaklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 183 - (1) Diğer ticari alacaklar hesabı, işletmenin ticari faaliyetleri sonucu ortaya çıkan ve yukarıdaki hesapların kapsamına girmeyen ve henüz şüpheli alacak niteliği kazanmayan bir yıldan uzun süreli tahsili gecikmiş alacaklar ve diğer çeşitli senetsiz ticari alacaklarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 184 - (1) Diğer ticari alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Diğer ticari alacaklar bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.
2) Anlaşmalar uyarınca bir yıldan uzun vadeli diğer ticari alacaklara yürütülen faizlerden, içinde bulunan yılı ilgilendirenler bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Diğer ticari alacaklardan nakden veya mahsuben yapılan tahsilatlar bir taraftan bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç; diğer taraftan 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Dönem sonunda, bu hesapta kayıtlı tutarlardan vadesi bir yılın altına inen tutarlar bu hesaba alacak, dönen varlıklar ana hesap grubu içindeki 127 Diğer Ticari Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
3) Herhangi bir yasal düzenleme ile bu hesapta kayıtlı alacaklardan silinmesi gerekenler bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
229 Şüpheli ticari alacaklar karşılığı hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 185 - (1) Şüpheli ticari alacaklar karşılığı hesabı, şüpheli ticari alacaklar için ayrılan karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 186 - (1) Şüpheli ticari alacaklar karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Şüpheli hâle gelen uzun vadeli ticari alacaklar için ayrılan karşılık tutarları bu hesaba alacak, 654 Karşılık Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Şüpheli alacağın tahsiline bağlı olarak, tahmin edilen zararın kısmen ya da tamamen gerçekleşmemesi hâlinde, gerçekleşmeyen kısım bu hesaba borç, 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar hesabına alacak kaydedilir.
2) Şüpheli alacaklardan tahsili imkânsız hâle gelenler bir taraftan bu hesaba borç, 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabına alacak; diğer taraftan tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere sorumluluğu saptanan personel adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
23 Diğer alacaklar
MADDE 187 - (1) Diğer alacaklar hesap grubu; herhangi bir ticari nedene dayanmadan meydana gelen bir yıldan uzun vadeli alacaklar vadesi faaliyet dönemini aşan bir süreyle işletmeler arasında verilen borçların ve faaliyet dönemi içinde tahsili öngörülen alacakların izlenmesi için kullanılır.
(2) Diğer alacaklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
234 İşletmeler Arası Malî Borçlardan Alacaklar Hesabı
235 Personelden Alacaklar Hesabı
236 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabı
239 Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı Hesabı (-)
234 İşletmeler arası malî borçlardan alacaklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 188 - (1) İşletmeler arası malî borçlardan alacaklar hesabı, ilgili mevzuatına dayanılarak vadesi faaliyet dönemini aşan bir süreyle nakit olarak verilen borçlardan kaynaklanan alacaklardan, dönem sonunda vadesi bir yılın altına inmiş olanlar, bu alacaklara karşılık nakden yapılan tahsilatlar ile işletme lehine silinen tutarların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 189 - (1) İşletmeler arası malî borçlardan alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Vadesi faaliyet dönemini aşan borç verme işlemlerinden doğan alacaklar bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem sonunda vadesi bir yılın altına inenler bu hesaba alacak, dönen varlıklar ana hesap grubu içindeki 134 İşletmeler Arası Malî Borçlardan Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
2) Verilen borçlardan yapılan tahsilatlar bu hesaba alacak, 102 Bankalar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan, işletme aleyhine silinen tutarlar bir taraftan bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
235 Personelden alacaklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 190 - (1) Personelden alacaklar hesabı, işletme personelinin işletmeye olan çeşitli borçlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 191 - (1) Personelden alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Vadesi bir yılın üstünde olan borçlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Personelden alacaklara yürütülen faizler bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar hesabına alacak kaydedilir.
3) Sayım sonucunda noksan çıkan nakit, menkul kıymet, stok ve duran varlıklardan sorumluları tespit edilenlere ilişkin tutarlar ilgilileri adına bu hesaba borç, 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Vadesi bir yılın altına düşen personelden alacaklar bu hesaba alacak, 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
2) Bu hesapta kayıtlı alacaklardan yapılan tahsilatlar bir taraftan bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç; diğer taraftan 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
236 Diğer çeşitli alacaklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 192 - (1) Diğer çeşitli alacaklar hesabı, ticari olmayan ve başka bir hesaba da dâhil edilemeyen alacakların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 193 - (1) Diğer çeşitli alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Ticari olmayan ve başka bir hesaba da kaydedilemeyen diğer çeşitli alacaklardan vadesi bir yılın üstünde olanlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Diğer çeşitli alacaklara yürütülen faizler bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Vadesi bir yılın altına düşen diğer çeşitli alacaklar bu hesaba alacak, 136 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
2) Bu hesapta kayıtlı alacaklardan yapılan tahsilatlar bir taraftan bu hesaba alacak 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç; diğer taraftan 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
239 Şüpheli diğer alacaklar karşılığı hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 194 - (1) Şüpheli diğer alacaklar karşılığı hesabı, şüpheli diğer alacakların tahsil edilememe riskine karşı ayrılan karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Teminatlı alacaklarda karşılık, teminatı aşan kısım için ayrılır. Ayrılan karşılığın hangi alacaklara ait olduğu muhasebeleştirme belgesinde belirtilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 195 - (1) Şüpheli diğer alacaklar karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Uzun vadeli şüpheli diğer alacaklar için ayrılan karşılık tutarları bu hesaba alacak, 654 Karşılık Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Uzun vadeli şüpheli diğer alacağın tahsiline bağlı olarak tahmin edilen zararın kısmen ya da tamamen gerçekleşmemesi hâlinde, gerçekleşmeyen kısım bu hesaba borç, 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Tahsili imkânsız hâle gelen uzun vadeli şüpheli diğer alacaklar bir taraftan bu hesaba borç, 138 Şüpheli Diğer Alacaklar Hesabına alacak; diğer taraftan alacağın tahsilinin imkânsız hâle gelmesinde sorumluluğu saptanan personel adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
24 Malî duran varlıklar
MADDE 196 - (1) Malî duran varlıklar hesap grubu; uzun vadeli amaçlarla veya yasal zorunluluklar nedeniyle elde tutulan menkul kıymetlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Mali duran varlıkların enflasyon düzeltmesi işlemine tabi tutulması sonucunda ortaya çıkan değer artışları ilgili malî kuruluşların kayıtlarına uygun olarak bu hesaba kaydedilir. Değer artışlarının birbirine uygun şekilde hesaplara yansıtılmasında, ilgili malî kuruluşun enflasyon düzeltmesi işlemi sonucunda ortaya çıkan yeni değerleri esas alınır.
(3) Malî duran varlıklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
242 İştirakler Hesabı
243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri Hesabı
248 Diğer Malî Duran Varlıklar Hesabı
249 Diğer Malî Duran Varlıklar Karşılığı Hesabı (-)
242 İştirakler Hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 197 - (1) İşletmenin, doğrudan veya dolaylı olarak ilgili mevzuatına göre şirketlerin yönetimine ve ortaklık politikalarının belirlenmesine katılmak üzere edindiği ortaklık paylarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 198 - (1) İştirakler hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) İştirak için sermaye taahhüdünde bulunulduğunda bu hesaba borç, 243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) İştiraklerden tahakkuk eden temettü gelirleri bu hesaba borç, 640 İştiraklerden Temettü Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
3) İlgili iştirakin kayıtlarına uygun olarak enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan veya herhangi bir nedenle işletmenin kayıtlarından çıkarılmasına karar verilen iştirakler kayıtlı değeri ile bu hesaba, alış bedeli ile satış bedeli arasındaki olumlu fark 645 Menkul Kıymet Satış Kârları Hesabına alacak, satış bedeli 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba, alış bedeli ile satış bedeli arasındaki olumsuz fark 655 Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda satış bedeli 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) İştiraklerden temettü geliri olarak işletmenin hesabına aktarılan tutar bir taraftan bu hesaba alacak, 102 Bankalar Hesabına borç; diğer taraftan 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri Hesabı (-)
Hesabın Niteliği
MADDE 199 - (1) Bu hesap iştiraklerle ilgili sermaye taahhütlerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın İşleyişi
MADDE 200 - (1) İştiraklere sermaye taahhütleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
b) Alacak
1) İştirak için sermaye taahhüdünde bulunulduğunda bu hesaba alacak, 242 İştirakler Hesabına borç kaydedilir.
2) İlgili iştiraklerin kayıtlarına uygun olarak enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan azalışlar bu hesaba alacak, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına borç kaydedilir.
a)Borç
1) İştiraklerle ilgili sermaye taahhütleri yerine getirildikçe ödenen tutar bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda bu tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
248 Diğer malî duran varlıklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 201 - (1) Diğer malî duran varlıklar hesabı, işletmelerin uzun vadeli amaçlarla edindiği malî duran varlıkların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 202- (1) Diğer malî duran varlıklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Malî duran varlıklar alış bedeli ile bir taraftan bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan bu tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Diğer mali duran varlıkların enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan veya herhangi bir nedenle işletmenin mülkiyetinden çıkan malî duran varlıklar alış değeri üzerinden bu hesaba, alış bedeli ile satış bedeli arasındaki olumlu fark 645 Menkul Kıymet Satış Kârları Hesabına alacak, satış bedeli 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili diğer hesaba, alış bedeli ile satış bedeli arasındaki olumsuz fark 655 Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda satış bedelinin tamamı 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
249 Diğer malî duran varlıklar karşılığı hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 203 - (1) Diğer malî duran varlıklar karşılığı hesabı, diğer malî duran varlıkların değerinde, sürekli ya da önemli ölçüde meydana gelen değer azalışları için ayrılan karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 204 - (1) Diğer malî duran varlıklar karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Ayrılan karşılık tutarları bu hesaba alacak, 654 Karşılık Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
2) Diğer mali duran varlıklar karşılıklarının enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba alacak, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Karşılık ayrılan malî duran varlıkların elden çıkarılması veya karşılık ayırma nedenlerinin ortadan kalkması durumunda bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
25 Maddi duran varlıklar
MADDE 205 - (1) Maddi duran varlıklar hesap grubu; işletmelerce faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve tahmini yararlanma süresi bir yıldan fazla olan fiziki varlıklar ile bunların birikmiş amortismanlarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Maddi duran varlıklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
250 Arazi ve Arsalar Hesabı
251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı
252 Binalar Hesabı
253 Tesis, Makine ve Cihazlar Hesabı
254 Taşıtlar Hesabı
255 Demirbaşlar Hesabı
256 Diğer Maddi Duran Varlıklar Hesabı
257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı (-)
258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı
259 Verilen Avanslar Hesabı
Hesap grubuna ilişkin işlemler
MADDE 206 - (1) Maddi duran varlıklar hakkında, Taşınır Mal Yönetmeliği hükümleri ile aşağıdaki hükümlere göre işlem yapılır:
a) Maddi duran varlıkların hesaplara alınması
1) Edinilen maddi duran varlıklar, maliyet bedeli ile hesaplara alınır. Maliyet bedeline varlıkların elde edilmesinde yapılan her türlü gider ilave edilir. Ancak, katma değer vergisi mükellefi olan işletmelerde katma değer vergisi maliyete dâhil edilmez. Bağış ve hibe olarak edinilen maddi duran varlıklar varsa bilinen değeriyle, yoksa değerlemesi yapıldıktan sonra tespit edilen değeriyle hesaplara alınır.
2) Muhasebe birimleri, maddi duran varlıkları işletmeler itibarıyla kaydeder. Dönem sonlarında amortismana tabi tutulan maddi duran varlıkların miktar ve değerlerinde; satılma, başka bir birime devredilme, kaybolma, çalınma, yanma, kırılma, bozulma gibi nedenlerle ortaya çıkan eksilmeler, taşınır ve taşınmaz sorumlusu ile harcama yetkilisince muhasebe birimine bildirilir. Bunun üzerine muhasebe birimlerince kayıtlar güncellenir.
3) Değeri Bakanlıkça belirlenen tutarı aşmayan alet, edevat, mefruşat ve demirbaşlar maddi duran varlık hesaplarıyla ilişkilendirilmeden doğrudan gider yazılabilir. Doğrudan gider yazılan maddi duran varlıklar ilgili nazım hesaplara alınarak bilançonun dip notlarında gösterilir.
b) Yapılmakta olan yatırımlara ilişkin işlemler
1) Yapılmakta olan yatırımlar hesabında izlenen maddi duran varlıklar, geçici kabul işlemi tamamlandıktan sonra ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılır. Geçici kabulün tamamlandığı tarih, 31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun ilgili hükümlerine göre geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarihtir. Yapılmakta olan yatırımlar hesabında izlenen her bir iş için proje numarasıyla ayrı bir “Taahhüt Kartı” (Örnek:21) tutulur.
c) Maddi duran varlıkların amortisman işlemleri;
1) Bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan maddi duran varlıklar için aşağıdaki hükümlere göre amortisman ayrılır.
2) Amortismana tabi varlıklar; birden fazla muhasebe döneminde kullanılması beklenen, sınırlı bir hizmet süresi olan, işletme tarafından mal ile hizmet üretim ve tedarikinde kullanılması için elde tutulan varlıklardır.
3) Maddi duran varlıklardan; arazi ve arsalar, yapım aşamasındaki sabit varlıklar, varlıkların elde edilmesi için verilen avans ve krediler ile sanat eserleri dışındakilerden hangilerinin amortismana tabi tutulacağı ve bunlara ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak amortisman süresi, yöntemi ve oranları duran varlık çeşitlerine göre Bakanlıkça belirlenir.
4) Ayrılan amortisman tutarı gider olarak muhasebeleştirilir. Varlıkların ilk defa amortismana esas alınacak değeri kayıt bedelidir.
5) Bir varlık için yapılan harcamaların, varlığın iyileştirilmesi, ömrünün uzatılması veya veriminin arttırılması sonucunu doğurması durumunda amortisman hesaplaması varlığın yeni değeri üzerinden yapılır. Bir varlığın kullanımından elde edilebilecek ekonomik fayda tüketildikçe, bu tüketimi yansıtabilmek amacıyla ayrılan amortismanların birikmiş tutarı, varlığın defter değeri altında eksi değer olarak gösterilir.
6) Amortismana tabi olup, yangın, deprem, su basması gibi afetler neticesinde değerini tamamen veya kısmen kaybeden varlıklar, ilgili idarelerinin müracaatları ve Bakanlığın uygun görüşü üzerine giderleştirilir.
7) Çeşitli nedenlerle işletmelerde kullanılma olanaklarını yitiren maddi duran varlıklardan, diğer duran varlıklar hesap grubuna aktarılanların birikmiş amortisman tutarları, diğer duran varlıklar hesap grubu içindeki birikmiş amortismanlar hesabına aktarılır.
ç) Amortisman ayrılmış olan varlıkların net değeri, kayıtlı değerden ayrılmış amortismanlar düşüldükten sonra kalan tutardır. Devir ve trampa satış hükmündedir.
d) Maddi duran varlıkların satış işlemleri sırasında; amortismana tabi olanlarda net değeri, diğerlerinde kayıtlı değeri ile satış bedeli arasında fark olması durumunda, öncelikle oluşan olumlu veya olumsuz fark, ilgili varlık hesabı ve gelir veya gider hesaplarına kaydedildikten sonra satış işlemi muhasebeleştirilir.
e) Maddi duran varlıkların amortisman işlemlerine ilişkin bilgiler “Duran Varlıklar Amortisman Defteri” ne (Örnek: 22) kaydedilir. Bu defter, maddi duran varlıkların çeşitlerine göre bölümlere ayrılmak suretiyle tutulur.
f) Maddi duran varlıklara ilişkin enflasyon düzeltmesi işlemleri;
1)Maddi duran varlıklar ve bu varlıklar için geçmiş yıllarda ayrılmış olan amortismanlar, enflasyon düzeltmesinin yapılacağı yılda düzeltme katsayısı ile çarpılmak suretiyle, daha önce düzeltilmiş tutarlar ise taşıma katsayısı ile çarpılmak suretiyle düzeltilir.
2)Enflasyon düzeltmesi neticesinde doğacak değer artışları ilgili maddi duran varlıklar hesabına, karşılıkları enflasyon düzeltmesi hesabına kaydedilir.
250 Arazi ve arsalar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 207 - (1) Arazi ve arsalar hesabı, işletmelerin her türlü arazi ve arsalarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 208 - (1) Arazi ve arsalar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan arsa ve araziler maliyet bedeli üzerinden bu hesaba, ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, kesintiler ilgili hesaplara, ödenmesi gereken tutar 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Bağış ve hibe olarak edinilen arsa ve araziler bu hesaba borç, sermayesini doldurmayan işletmelerde 501 Ödenmemiş Sermaye Hesabına, diğer işletmelerde 500 Sermaye Hesabına alacak kaydedilir.
3) Şartlı bağış ve yardım olarak edinilen arsa ve araziler bu hesaba borç, 602 Diğer Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
4) İşletme alacaklarına karşılık edinilen arsa ve araziler bir taraftan bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak; diğer taraftan 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
5) Arazi ve arsalar hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) İşletmenin mülkiyetinden çıkan, üzerine bina yapılan veya tesis maliyetine eklenen arazi ve arsalar kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç, işletmenin mülkiyetinden çıkması halinde yapılan tahsilat 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Şartlı bağış ve yardım olarak alınan arsa ve arazilerden amaç dışı kullanılması nedeniyle iade edilenler bu hesaba alacak, 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
251 Yeraltı ve yerüstü düzenleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 209 - (1) Yeraltı ve yerüstü düzenleri hesabı, herhangi bir işin gerçekleşmesini sağlamak veya kolaylaştırmak için, yeraltında veya yerüstünde inşa edilmiş her türlü yol, köprü, baraj, tünel, bölme, sarnıç, iskele, hark ve benzeri yapıların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 210 - (1) Yeraltı ve yerüstü düzenleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Yapılan harcamaların direkt bu hesapta izlenmesi hâlinde oluşan maliyetler bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak, maliyet hesaplarında izlenmesi hâlinde ise yıl sonunda tespit edilen maliyetler bu hesaba borç, ilgili yansıtma hesabına alacak kaydedilir.
2) Yapılmakta olan yatırımlar hesabında izlenen yeraltı ve yerüstü düzenlerine ilişkin tutarlar yatırımın tamamlanıp geçici kabulün yapılması ile birlikte bu hesaba borç, 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı yeraltı ve yerüstü düzenlerinin iyileştirilmesi, ömrünün uzatılması veya veriminin arttırılmasına ilişkin olarak yapılan harcama tutarları bu hesaba, ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, ödenmesi gereken tutar 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
4) Yeraltı ve yerüstü düzenleri hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Elden çıkarılan yeraltı ve yerüstü düzenleri bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
252 Binalar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 211 - (1) Binalar hesabı, binalar ile bunların bütünleyici parçaları ve eklentilerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 212 - (1) Binalar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan binalar maliyet bedeli bu hesaba, ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, kesintiler ilgili hesaplara, ödenmesi gereken tutar 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Yapılmakta olan yatırımlar hesabında izlenen bina yapımına ilişkin tutarlar binanın tamamlanıp geçici kabulün yapılması ile birlikte bu hesaba borç, 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Binaların iyileştirilmesi, ömrünün uzatılması veya veriminin arttırılmasına ilişkin olarak yapılan harcama tutarları bu hesaba, ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, ödenmesi gereken tutar 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
4) Bağış ve hibe olarak intikal eden binalar bir taraftan bu hesaba borç, sermayesi dolmayan işletmelerde 501 Ödenmemiş Sermaye Hesabına, diğer işletmelerde 500 Sermaye Hesabına alacak kaydedilir.
5) Şartlı bağış ve yardım olarak edinilen binalar bu hesaba borç, 602 Diğer Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
6) İşletme alacaklarına karşılık intikal eden binalar bir taraftan bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak; diğer taraftan 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
7) Binalar hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan binalar kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilmekle beraber, bu işlemden doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, bu işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda yapılan tahsilat 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Her ne surette olursa olsun yıkılarak bina olma vasfı ortadan kalkan binalar kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, ayrılmış olan amortisman tutarı 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, kalanı 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
3) Şartlı bağış ve yardım olarak alınan binalardan amaç dışı kullanılması nedeniyle iade edilenler bu hesaba alacak, 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
253 Tesis, makine ve cihazlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 213 - (1) Tesis, makine ve cihazlar hesabı, faaliyetlerin yürütülmesinde kullanılan büro makine ve cihazları hariç her türlü makine, tesis ve cihazları ile bunların eklentileri ve yükleme, boşaltma, aktarma makine ve gereçlerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 214 - (1) Tesis, makine ve cihazlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan tesis, makine ve cihaz tutarları maliyet bedeliyle bu hesaba, ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, kesintiler ilgili hesaplara, ödenmesi gereken tutar 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Yapılmakta olan yatırımlar hesabına kaydedilen tesis, makine ve cihazlara ilişkin tutarlar, yatırımın tamamlanıp geçici kabulünün yapılması ile birlikte bu hesaba borç, 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı tesis makine ve cihazların iyileştirilmesi, ömrünün uzatılması veya veriminin arttırılmasına ilişkin olarak yapılan harcama tutarları, bu hesaba, bu tutar üzerinden ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, ödenmesi gereken tutar 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
4) Bağış ve hibe olarak kişilerden intikal eden tesis, makine ve cihazlar, bir taraftan bu hesaba borç, sermayesini doldurmayan işletmelerde 501 Ödenmemiş Sermaye Hesabına, diğer işletmelerde 500 Sermaye Hesabına alacak kaydedilir.
5) Şartlı bağış ve yardım olarak edinilen tesis, makine ve cihazlar bu hesaba borç, 602 Diğer Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
6) İşletme alacaklarına karşılık intikal eden tesis, makine ve cihazlar bir taraftan bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak; diğer taraftan 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
7)Tesis, makine ve cihazlar hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan tesis, makine ve cihazlar kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilmekle birlikte, bu işlemden doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, bu işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda tahsilat tutarı 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Yıkılma, eskime ve ekonomik ömrünü tamamlama gibi nedenlerle tesis, makine ve cihaz olma vasfı ortadan kalkan tesis, makine ve cihazlar kayıtlı değerleri üzerinden bir taraftan bu hesaba alacak, 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına borç; diğer taraftan bu varlıklar için ayrılmış olan amortisman tutarı 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabına alacak, 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç kaydedilir.
3) Kişisel kusurlar nedeniyle tamamen hasara uğratılan tesis, makine ve cihazlar, bir taraftan kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, ayrılmış olan amortisman tutarları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, aradaki fark 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere gerçeğe uygun bedeli üzerinden 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, varsa sorumlular adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
4) Şartlı bağış ve yardım olarak alınan tesis, makine ve cihazlardan amaç dışı kullanılması nedeniyle iade edilenler bu hesaba alacak, 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
254 Taşıtlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 215 - (1) Taşıtlar hesabı, işletmelere ait taşıtların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 216 - (1) Taşıtlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan taşıtlar bir taraftan maliyet bedeli ile bu hesaba, ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, yapılan ödeme tutarı 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Bu hesapta kayıtlı taşıtların iyileştirilmesi, ömrünün uzatılması veya veriminin arttırılmasına ilişkin olarak yapılan harcama tutarları bu hesaba, ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
3) Bağış ve hibe olarak intikal eden taşıtlar bu hesaba borç, sermayesi dolmayan işletmelerde 501 Ödenmemiş Sermaye Hesabı, diğer işletmelerde 500 Sermaye Hesabına alacak kaydedilir.
4) Şartlı bağış ve yardım olarak edinilen taşıtlar bu hesaba borç, 602 Diğer Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
5) İşletme alacaklarına karşılık intikal eden taşıtlar bir taraftan bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak; diğer taraftan 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
6) Taşıtlar hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan taşıtlar kayıtlı değerleri ile bir taraftan bu hesaba, hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilmekle birlikte, bu işlemden doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, bu işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda tahsilat tutarı 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Kazaya uğrama, eskime veya ekonomik ömrünü tamamlama gibi nedenlerle taşıt olma vasfı ortadan kalkan taşıtlar, bir taraftan kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına borç, diğer taraftan ayrılmış olan amortisman tutarı 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabına alacak, 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç kaydedilir.
3) Kişisel kusurları nedeniyle tamamen hasara uğratılan taşıtlar, kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, ayrılmış olan amortisman tutarları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, aradaki fark 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere gerçeğe uygun bedeli üzerinden 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
4) Şartlı bağış ve yardım olarak alınan taşıtlardan amaç dışı kullanılması nedeniyle iade edilenler bu hesaba alacak, 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
255 Demirbaşlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 217 - (1) Demirbaşlar hesabı, faaliyetlerin yürütülmesinde kullanılan her türlü büro makine ve cihazları ile döşeme, masa, koltuk, dolap, mobilya gibi uzun süre kullanılabilen varlıkların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 218 - (1) Demirbaşlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan demirbaşlar bu hesaba, ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, kesintiler ilgili hesaplara, ödenmesi gereken tutar 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) İşletmede kullanılmak üzere imal edilen veya ettirilen demirbaşların, yapılmakta olan yatırımlar hesabında oluşan maliyetinin aktifleştirilmesinde maliyet bedeli bu hesaba borç, 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı demirbaşların iyileştirilmesi, ömrünün uzatılması veya veriminin arttırılmasına ilişkin olarak yapılan harcama tutarları bu hesaba, ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, kesintiler ilgili hesaplara, ödenmesi gereken tutar 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
4) Demirbaşların sayımı sonucunda tespit edilen fazlalıklar gerçeğe uygun değerleri ile bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
5) Bağış ve hibe olarak intikal eden demirbaşlar bu hesaba borç, sermayesini doldurmayan işletmelerde 501 Ödenmemiş Sermaye Hesabı, diğer işletmelerde 500 Sermaye Hesabına alacak kaydedilir.
6) Şartlı bağış ve yardım olarak edinilen demirbaşlar bu hesaba borç, 602 Diğer Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
7) İşletme alacaklarına karşılık intikal eden demirbaşlar üzerinden bir taraftan bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak; diğer taraftan 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
8) Demirbaşlar hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan demirbaşlar kayıtlı değerleri ile bu hesaba, hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilmekle beraber, bu işlemden doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, bu işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda yapılan tahsilat 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Demirbaşların sayımı sonucunda tespit edilen noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
3) Kullanılamayacak hâle gelmesi nedeniyle kayıtlardan düşülmesi gereken demirbaşlar kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, ayrılan amortisman tutarı, demirbaşın kayıtlı değerinden az ise aradaki fark 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
4) Personele zimmetle verilen demirbaşlardan kaybedilen veya çalınanlar bir taraftan kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, amorti edilmeyen kısmı 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere gerçeğe uygun değerleri üzerinden 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
5) Şartlı bağış ve yardım olarak alınan demirbaşlardan amaç dışı kullanılması nedeniyle iade edilenler bu hesaba alacak, 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
256 Diğer maddi duran varlıklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 219 - (1) Diğer maddi duran varlıklar hesabı, özellikle kendi bölümlerinde tanımlanamayan ve yukarıda belirtilen hesapların hiçbirinin kapsamına girmeyen diğer maddi duran varlıkların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 220 - (1) Diğer maddi duran varlıklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda belirtilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan diğer maddi duran varlıklar bir taraftan bu hesaba, ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, kesintiler ilgili hesaplara, ödenmesi gereken tutar 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) İşletmece imal edilen veya ettirilen diğer maddi duran varlıkların yapılmakta olan yatırımlar hesabında oluşan maliyetinin aktifleştirilmesinde maliyet bedelleri bu hesaba borç, 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı diğer maddi duran varlıkların iyileştirilmesi, ömrünün uzatılması veya veriminin arttırılmasına ilişkin olarak yapılan harcama tutarları bu hesaba, ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, kesintiler ilgili hesaplara, ödenmesi gereken tutar 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
4) Diğer maddi duran varlıkların sayımı sonucunda tespit edilen fazlalıklar gerçeğe uygun değerleri ile bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
5) Bağış ve hibe olarak intikal eden diğer maddi duran varlıklar bu hesaba borç, sermayesini doldurmayan işletmelerde 501 Ödenmemiş Sermaye Hesabı, diğer işletmelerde 500 Sermaye Hesabına alacak kaydedilir.
6) İşletme alacaklarına karşılık intikal eden diğer maddi duran varlıklar bir taraftan bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak; diğer taraftan 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
7) Diğer maddi duran varlıklar hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan diğer maddi duran varlıklar kayıtlı değerleri ile bu hesaba, hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili hesaba borç kaydedilmekle birlikte, bu işlemden doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, bu işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda yapılan tahsilat 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Diğer maddi duran varlıkların sayımı sonucunda tespit edilen noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
3) Kullanılamayacak hâle gelmesi nedeniyle kayıtlardan düşülmesi gereken diğer maddi duran varlıklar kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, ayrılan amortisman tutarı, diğer maddi duran varlığın kayıtlı değerinden az ise aradaki fark 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
4) Eskime veya ekonomik ömrünü tamamlama gibi nedenlerle maddi duran varlık olma vasfı ortadan kalkan diğer maddi duran varlıklar, bir taraftan kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına borç; diğer taraftan ayrılmış olan amortisman tutarı 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabına alacak, 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç kaydedilir.
5) Personele zimmetle verilen diğer maddi duran varlıklardan kaybedilen veya çalınanlar bir taraftan kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, amorti edilmeyen kısmı 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere gerçeğe uygun değerleri üzerinden 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
257 Birikmiş amortismanlar hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 221 - (1) Birikmiş amortismanlar hesabı, maddi duran varlık bedellerinin yararlanma süresi içinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 222 - (1) Birikmiş amortismanlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Maddi duran varlıklar için hesaplanan amortisman tutarları bu hesaba alacak, 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı veya 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı ya da diğer “7 Maliyet hesapları” ana hesap grubunun ilgili gider hesabına borç kaydedilir.
2) Yıl sonunda, maddi duran varlıklar için önceki dönemlerde ayrılmış olan amortismanların enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba alacak, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Satılan maddi duran varlıkların birikmiş amortismanları bu hesaba, yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili hesaba borç, kayıtlı değerleri ile ilgili maddi duran varlık hesabına, hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilmekle birlikte; bu işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç, bu işlemden doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir. Aynı zamanda tahsil edilen tutar 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Kullanılamayacak hâle gelmesi nedeniyle kayıtlardan düşülmesi gereken maddi duran varlıkların birikmiş amortismanları bu hesaba, ayrılan amortisman tutarı, maddi duran varlıkların kayıtlı değerlerinden az ise aradaki fark 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç, kayıtlı değeri ile ilgili maddi duran varlık hesabına alacak kaydedilir.
258 Yapılmakta olan yatırımlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 223 - (1) Yapılmakta olan yatırımlar hesabı, yapımı süren maddi duran varlıklar için yapılan her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerin; geçici ve kesin kabul usulüne tabi olan hâllerde geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarihte, diğer hâllerde işin fiilen tamamlandığını gösteren belgenin düzenlendiği tarihte, ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılıncaya kadar izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 224 - (1) Yapılmakta olan yatırımlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Yatırım projelerine yapılan harcamalar bu hesaba, bu tutarlar üzerinden ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, yapılan ödeme 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir. Söz konusu tutar, taahhütler hesabında izlenen bir taahhüde ilişkin ise taahhüt tutarı sözleşme birim fiyatları üzerinden 981 Gider Taahhütleri Karşılığı Hesabına borç, 980 Gider Taahhütleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Yapılmakta olan yatırımlar hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Tamamlanan yatırım projeleri maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, ilgili maddi duran varlık hesabına borç kaydedilir.
2) Henüz tamamlanmadan satış, devir ve benzeri yollarla elden çıkarılan yatırım tutarlarının kayıtlı değeri bu hesaba, elden çıkarma bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına, maliyet bedeli ile elden çıkarma bedeli arasındaki olumlu fark 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına, alacak, elden çıkarma bedeli 102 Bankalar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara, maliyet bedeli ile elden çıkarma bedeli arasındaki olumsuz fark 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda elden çıkarma bedeli 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
259 Verilen avanslar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 225 - (1) Verilen avanslar hesabı, yurt içinden veya yurt dışından satın alınmak üzere sipariş edilen maddi duran varlıklarla ilgili avans ödemeleri ve bu amaçlarla açtırılan akreditiflerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 226 - (1) Verilen avanslar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Maddi duran varlık edinilmesi ile ilgili olarak verilen avanslar bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Yabancı ülkelerden yapılacak satın almalar için milli bankalar nezdinde açılan akreditif tutarları bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Verilen avans karşılığı sipariş edilen maddi duran varlıklardan teslim alınanlara ilişkin yapılan harcama tutarı bir taraftan bu hesaba alacak, maliyet bedeli ile ilgili maddi duran varlık hesabına, bu değer üzerinden ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda toplam tutar 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
2) Verilen avanstan yapılan nakden iadeler bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına borç kaydedilir.
3) Nakden veya mahsuben geri alınamayan avans tutarları bu hesaba alacak, 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
26 Maddi olmayan duran varlıklar
MADDE 227 - (1) Maddi olmayan duran varlıklar hesap grubu; herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan ve işletmenin belli bir şekilde yararlandığı veya yararlanmayı beklediği aktifleştirilen giderler ve belli koşullar altında hukuken himaye gören haklar gibi varlıklar ile bunlar için hesaplanan birikmiş amortismanların kaydı için kullanılır.
(2) Maddi olmayan duran varlıklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
260 Haklar Hesabı
264 Özel Maliyetler
267 Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar Hesabı
268 Birikmiş Amortismanlar Hesabı (-)
269 Verilen Avanslar Hesabı
Hesap grubuna ilişkin işlemler
MADDE 228 - (1) Maddi olmayan duran varlıklar hesap grubuna ilişkin işlemler aşağıda gösterilmiştir:
a) Maddi olmayan duran varlıkların hesaplara alınması
1) Edinilen maddi olmayan duran varlıklar, maliyet bedeli ile hesaplara alınır. Katma değer vergisi mükellefi olan işletmelerde katma değer vergisi maliyete dâhil edilmez. Bağış veya yardım olarak edinilenler değerlemesi yapıldıktan sonra hesaplara alınır. Muhasebe birimleri, maddi olmayan duran varlıkları işletmeler itibarıyla kaydeder.
2) Maddi olmayan duran varlıkların kayıtlardan çıkarılmasını gerektiren bir durum ortaya çıktığında ilgili işletmece muhasebe birimine bildirilir. Bunun üzerine muhasebe birimlerince kayıtlar güncellenir.
3) Değeri Bakanlıkça belirlenen tutarı aşmayan maddi olmayan duran varlıklar, bu hesaplarla ilişkilendirilmeden doğrudan doğruya gider yazılabilir. Doğrudan gider yazılan maddi olmayan duran varlıklar ilgili nazım hesaplara alınarak bilançonun dip notlarında gösterilir.
b) Maddi olmayan duran varlıkların amortisman işlemleri
1) Amortisman ayrılması, bir maddi olmayan duran varlığın maliyetinin, öngörülen hizmet süresi boyunca dönemlere dağıtılmasıdır.
2) Ayrılan amortisman tutarı gider olarak muhasebeleştirilir. Maddi olmayan duran varlıkların ilk defa amortismana esas alınacak değeri kayıt bedelidir.
3) Maddi olmayan duran varlık için yapılan harcamaların, varlığın iyileştirilmesi, ömrünün uzatılması veya veriminin arttırılması sonucunu doğurması durumunda amortisman hesaplaması varlığın yeni değeri üzerinden yapılır.
4) Bir maddi olmayan duran varlığın kullanımından elde edilebilecek ekonomik fayda tüketildikçe, bu tüketimi yansıtabilmek amacıyla ayrılan amortismanların birikmiş tutarı, varlığın defter değerinin altında eksi değer olarak gösterilir.
5) Amortisman süresi, maddi olmayan duran varlığın muhasebe kayıtlarına girdiği yıldan başlar. Uygulanacak amortisman süresi, yöntemi ve oranları maddi olmayan duran varlık çeşitlerine göre Bakanlıkça belirlenir.
6) Maddi olmayan duran varlıkların amortisman işlemlerine ilişkin bilgiler “Duran Varlıklar Amortisman Defteri” ne kaydedilir. Bu defter, maddi duran varlıkların çeşitlerine göre bölümlere ayrılmak suretiyle tutulur.
7) Maddi olmayan duran varlıklara ilişkin enflasyon düzeltmesi işlemleri;
a) Maddi olmayan duran varlıklar ve bu varlıklar için geçmiş yıllarda ayrılmış olan amortismanlar, enflasyon düzeltmesinin yapılacağı yılda düzeltme katsayısı ile çarpılmak suretiyle, daha önce düzeltilmiş tutarlar ise taşıma katsayısı ile çarpılmak suretiyle düzeltilir.
b) Enflasyon düzeltmesi neticesinde doğacak değer artışları ilgili maddi olmayan duran varlıklar hesabına, karşılıkları enflasyon düzeltmesi hesabına kaydedilir.
260 Haklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 229 - (1) Haklar hesabı, bedeli karşılığı edinilen imtiyaz, patent, lisans, ticari marka ve unvan gibi hukuki tasarruflar ile belirli alanlarda tanınan kullanma ve yararlanma gibi hak ve yetkiler dolayısıyla yapılan ve ekonomik değer taşıyan harcamaların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 230 - (1) Haklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) İşletmelerce edinilen haklar bu hesaba, ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, kesintiler ilgili hesaba, ödenecek tutar 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Bağış ve hibe olarak intikal eden haklar bu hesaba borç, sermayesi dolmayan işletmelerde 501 Ödenmemiş Sermaye Hesabı, diğer işletmelerde 500 Sermaye Hesabına alacak kaydedilir.
3) İşletme alacaklarına karşılık alınan haklar bir taraftan bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak; diğer taraftan 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
4) Haklar hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Yararlanma süresi belli olanlar sürenin bitiminde, yararlanma süresi belli olmayanlar 5 inci yılın sonunda bu hesaba alacak, 268 Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç kaydedilir.
2) Satılan haklar bir taraftan kayıtlı değeri üzerinden bu hesaba, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, toplam tahsilat tutarı 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba, ayrılmış olan amortisman tutarları 268 Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç kaydedilmekle birlikte, bu işlemden doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, bu işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda yapılan tahsilat 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
264 Özel maliyetler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 231 - (1) Özel maliyetler hesabı, kiralanan gayrimenkullerin geliştirilmesi veya ekonomik değerinin kalıcı olarak artırılması amacıyla yapılan giderler ile bu gayrimenkullerin kullanılması için yapılıp kira süresinin sonunda mal sahibine bırakılacak olan varlıkların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 232 - (1) Özel maliyetler hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Özel maliyet tutarları bu hesaba, ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Özel maliyetler hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Her ne surette olursa olsun özel maliyet olma vasfı ortadan kalkan tutarlar, kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, ayrılmış olan amortisman tutarı 268 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, aradaki fark 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
2) Henüz amortismana tabi tutulmadan gayrimenkul sahibine terk olunan özel maliyet bedelleri bu hesaba alacak, 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
267 Diğer maddi olmayan duran varlıklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 233 - (1) Diğer maddi olmayan duran varlıklar hesabı, yukarıda sayılanlar dışında kalan bilgisayar yazılım programları gibi diğer maddi olmayan duran varlık kalemlerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 234 - (1) Diğer maddi olmayan duran varlıklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan diğer maddi olmayan duran varlık tutarları bu hesaba, ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, ödenecek tutar 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Diğer maddi olmayan duran varlıklar hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Yararlanma süresi belli olanlar sürenin bitiminde, yararlanma süresi belli olmayanlar 5 inci yılın sonunda bu hesaba alacak, 268 Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç kaydedilir.
2) Diğer maddi olmayan duran varlıkların satış tutarları kayıtlı değeri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 268 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, satış bedeli 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilmekle birlikte; bu işlemden doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, bu işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda tahsilat tutarı, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
3) Diğer maddi olmayan duran varlık olma vasfı ortadan kalkanların kayıtlı değerleri bu hesaba alacak, ayrılmış olan amortisman tutarı 268 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, aradaki fark 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
268 Birikmiş amortismanlar hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 235 - (1) Birikmiş amortismanlar hesabı, maddi olmayan duran varlık bedellerinin, yararlanma süresi içinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesini izlemek için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 236 - (1) Birikmiş amortismanlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Yıl sonunda maddi olmayan duran varlıklar için ayrılan amortisman tutarları bu hesaba alacak, 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı veya 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı ya da diğer “7 Maliyet hesapları” grubu ilgili gider hesabına borç kaydedilir.
2) Yıl sonunda, maddi olmayan duran varlıklar için önceki dönemlerde ayrılmış olan amortismanların enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba alacak, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Yararlanma süresi belli olanlar sürenin bitiminde, yararlanma süresi belli olmayanlar 5 inci yılın sonunda bu hesaba borç, ilgili maddi olmayan duran varlıklar hesabına alacak kaydedilir.
2) Satılan maddi olmayan duran varlıkların birikmiş amortismanları bu hesaba, satış bedeli 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili diğer hesaba borç, kayıtlı değeri ile ilgili maddi olmayan duran varlıklar hesabına alacak kaydedilmekle birlikte; bu işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç, bu işlemden doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir. Aynı zamanda tahsil edilen tutar 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
269 Verilen avanslar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 237 - (1) Verilen avanslar hesabı, maddi olmayan duran varlıklarla ilgili olarak gerek yurtiçi gerekse yurt dışındaki kişi ve kuruluşlara yapılan avans ödemelerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 238 - (1) Verilen avanslar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Verilen avanslar bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına ya da ilgili hesaba alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Verilen avanstan yapılan mahsuplar bir taraftan bu hesaba alacak, ilgili gider hesabına borç; diğer taraftan toplam tutar 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
27 Özel tükenmeye tabi varlıklar
MADDE 239 - (1) Özel tükenmeye tabi varlıklar hesap grubu; belirli bir maddi varlıkla çok yakından ilgili bulunan veya tamamen tüketime tabi varlıklar için yapılan, üretim çalışmalarının zaman ve yoğunluğu ile sınırlı bir ömre sahip olan giderlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Özel tükenmeye tabi varlıklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur.
271 Arama Giderleri Hesabı
272 Hazırlık ve Geliştirme Giderleri Hesabı
278 Birikmiş Tükenme Payları Hesabı (-)
279 Verilen Avanslar Hesabı
271 Arama giderleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 240 - (1) Arama giderleri hesabı, arama amacı ile yapılan giderlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 241 - (1) Arama giderleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Arama giderleri bir taraftan bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak; diğer taraftan bu tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Arama giderleri hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Arama faaliyetleri sonucunda üretilebilir bir rezerv bulunamamışsa yapılan giderler bu hesaba alacak, ilgili gider hesabına borç kaydedilir.
2) Aktifleştirilmiş olup itfa süresi dolanlar bu hesaba alacak, 278 Birikmiş Tükenme Payları Hesabına borç kaydedilir.
272 Hazırlık ve geliştirme giderleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 242 - (1) Hazırlık ve geliştirme giderleri hesabı, maden üstündeki örtüyü kaldırmak veya yer altındaki maden yataklarına girmek; petrol işlemlerine ilişkin kuyu açma, temizleme ve benzeri işlerle ilgili giderlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 243 - (1) Hazırlık ve geliştirme giderleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Yapılan giderler bir taraftan bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak; diğer taraftan bu tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Hazırlık ve geliştirme giderleri hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Aktifleştirilmiş olup itfa süresi dolanlar bu hesaba alacak, 278 Birikmiş Tükenme Payları Hesabına borç kaydedilir.
278 Birikmiş tükenme payları hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 244 - (1) Birikmiş tükenme payları hesabı, özel tükenmeye tabi varlıklar grubuna giren kalemler için ayrılacak tükenme paylarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 245 - (1) Birikmiş tükenme payları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Ayrılan tükenme payları bu hesaba alacak, ilgili gider hesabına borç kaydedilir.
2) Yıl sonunda, özel tükenmeye tabi varlıklar grubuna giren kalemler için önceki dönemlerde ayrılmış olan amortismanların enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba alacak, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) İtfa süresi dolan değerler bu hesaba borç, özel tükenmeye tabi varlıklar grubundaki ilgili hesaba alacak kaydedilir.
279 Verilen avanslar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 246 - (1) Verilen avanslar hesabı, özel tükenmeye tabi varlıklar için yapılan avans ödemelerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 247 - (1) Verilen avanslar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Verilen avanslar bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Verilen avanstan yapılan mahsuplar bir taraftan bu hesaba alacak, ilgili gider hesabına borç; diğer taraftan bu tutar 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
28 Gelecek yıllara ait giderler ve gelir tahakkukları
MADDE 248 - (1) Gelecek yıllara ait giderler ve gelir tahakkukları hesap grubu; içinde bulunulan dönemde ortaya çıkan, ancak gelecek yıllara ait olan giderler ile faaliyet dönemine ait olup da kesin borç kaydı hesap döneminden sonra yapılacak gelirlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Gelecek yıllara ait giderler ve gelir tahakkukları, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
280 Gelecek Yıllara Ait Giderler Hesabı
281 Gelir Tahakkukları Hesabı
280 Gelecek yıllara ait giderler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 249 - (1) Gelecek yıllara ait giderler hesabı, peşin ödenen ve cari dönem içinde ilgili gider hesaplarına kaydedilmemesi gereken gelecek yıllara ait giderlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 250 - (1) Peşin ödenen giderlerden içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde giderleştirilecek olanlar, ilgili oldukları dönemlerde tahakkuk ettirilmek üzere bu hesapta izlenir.
(2) Dönem sonunda, bu hesapta yer alıp tahakkuk zamanına bir yıldan az bir süre kalan peşin ödenmiş giderler, düzenlenecek muhasebe işlem fişi ile dönen varlıklar ana hesap grubu içindeki gelecek aylara ait giderler hesabına aktarılır.
(3) Gelecek yıllara ait giderler hesabında yer alan değerler, enflasyon düzeltmesinin yapılacağı yılda düzeltme katsayısı ile çarpılmak suretiyle, daha önce düzeltilmiş tutarlar ise taşıma katsayısı ile çarpılmak suretiyle düzeltilir. Enflasyon düzeltmesi neticesinde doğacak değer artışları bu hesaba, karşılıkları enflasyon düzeltmesi hesabına kaydedilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 251 - (1) Gelecek yıllara ait giderler hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) İçinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde tahakkuk ettirilmesi gereken peşin ödenmiş giderler bir taraftan bu hesaba, ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, toplam tutar 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan ödenen toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Gelecek yıllara ait giderler hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem sonunda, bu hesapta kayıtlı tutarlardan içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemde gider hesaplarına yansıtılması gerekenler bu hesaba alacak, dönen varlıklar ana hesap grubu içindeki 180 Gelecek Aylara Ait Giderler Hesabına borç kaydedilir.
281 Gelir tahakkukları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 252 - (1) Gelir tahakkukları hesabı, üçüncü kişilerden tahsili ya da bunlar hesabına kesin borç kaydı bir yıl veya daha sonraki yıllarda yapılacak gelirlerin içinde bulunulan döneme ait olan kısımlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 253 - (1) Gelir olarak tahakkuk ettirilmiş olmakla birlikte, içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemden sonraki dönemlerde istenilebilir duruma gelecek olan alacaklar, ilgili oldukları dönemlerde tahsil edilmek üzere bu hesapta izlenir.
(2) Duran varlıklar ana hesap grubu içindeki kayıtlı alacaklara ilişkin olarak dönem sonlarında hesaplanan ve içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemden sonraki dönemlerde tahsil edilecek olan işlemiş faiz geliri alacakları bu hesaba kaydedilir.
(3) Dönem sonunda, bu hesapta yer alıp tahsil zamanına bir yıldan az süre kalan alacaklar, düzenlenecek muhasebe işlem fişi ile dönen varlıklar ana hesap grubu içindeki gelir tahakkukları hesabına aktarılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 254 - (1) Gelir tahakkukları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) İçinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemden sonraki dönemlerde ilgililerden istenebilir duruma gelecek olan alacaklar bu hesaba borç, ilgili gelir hesaplarına alacak kaydedilir.
2) Duran varlıklar ana hesap grubu içindeki alacaklar hesabında yer alan tutarlar için dönem sonlarında tahakkuk ettirilen ve içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemden sonraki dönemlerde tahsil edilecek olan işlemiş faizler bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Bu hesapta yer alan döviz cinsinden tutarların yılsonlarında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden değerlemesi sonucunda oluşan kur artışı bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları Hesabına alacak kaydedilir.
4) Gelir tahakkukları hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem sonunda, bu hesapta kayıtlı tutarlardan içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemde istenebilir duruma gelecek olanlar, bu hesaba alacak, dönen varlıklar ana hesap grubu içindeki 181 Gelir Tahakkukları Hesabına borç kaydedilir.
2) Tahakkuk ettirilen gelirlerden çeşitli nedenlerle iptal edilmesi gerekenler bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
3) Bu hesapta yer alan döviz cinsinden tutarların yılsonlarında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden değerlemesi sonucunda oluşan kur azalışı bu hesaba alacak, 656 Kambiyo Zararları Hesabına borç kaydedilir.
29 Diğer duran varlıklar
MADDE 255 - (1) Diğer duran varlıklar hesap grubu; duran varlık niteliği taşıyan ve duran varlık hesap gruplarına girmeyen, diğer duran varlıklar ile ilgili duran varlık hesaplarından, bu gruptaki hesaplara aktarılan amortismana tabi varlıkların birikmiş amortismanlarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Diğer duran varlıklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
293 Gelecek Yıllar İhtiyacı Stoklar Hesabı
294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı
295 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabı
297 Diğer Çeşitli Duran Varlıklar Hesabı
298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı (-)
299 Birikmiş Amortismanlar Hesabı (-)
293 Gelecek yıllar ihtiyacı stoklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 256 - (1) Gelecek yıllar ihtiyacı stoklar hesabı, tedbirli satın alma ve üretme politikası gereği ve stok dönüş hızı düşüklüğü nedeniyle işletmenin bir yıllık dönemden sonra kullanacağı stokların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 257 - (1) Gelecek yıllar ihtiyacı stoklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Gelecek yıllar ihtiyacı stok satın alındığında bu hesaba, ödenen katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, toplam tutar 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Sayım sonucunda fazla çıkan gelecek yıllar ihtiyacı stoklar bu hesaba borç, 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
3) Gelecek yıllar ihtiyacı stoklar hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Gelecek yıllar ihtiyacı için edinilen stoklar kullanım dönemlerinde bu hesaba alacak, ilgili stok hesabına borç kaydedilir.
2) Satılan gelecek yıllar ihtiyacı stoklar bir taraftan kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, “62 Satışların maliyeti” hesap grubunun ilgili gider hesabına borç; diğer taraftan satış bedeli 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına, bu tutar üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, tahsilat tutarı 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilir. Aynı zamanda yapılan tahsilat 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
3) Satın alınan gelecek yıllar ihtiyacı stoklardan yapılan iade tutarları bir taraftan bu hesaba, buna ilişkin katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç; diğer taraftan toplam tutar 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
4) Sayım sonucunda noksan çıkan gelecek yıllar ihtiyacı stoklar kayıtlı değeri üzerinden bu hesaba alacak, 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
5) Bu hesapta kayıtlı stoklardan, içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemde kullanılacak stok tutarları, dönem sonunda bu hesaba alacak, dönen varlıklar ana hesap grubu içindeki ilgili stok hesaplarına borç kaydedilir.
294 Elden çıkarılacak stoklar ve maddi duran varlıklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 258 - (1) Elden çıkarılacak stoklar ve maddi duran varlıklar hesabı, çeşitli nedenlerle işletmede kullanılma ve satış olanaklarını yitiren stoklar ile maddi duran varlıkların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 259 - (1) Elden çıkarılacak stoklar ve maddi duran varlıklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) İşletmede kullanılma niteliğini kaybeden ilk madde ve malzemelerle fiziki nedenlerle bozulduğu için işletmenin müşterilerine sunamayacağı mamul ve ticari mallar tasfiye edilinceye kadar bu hesaba borç, ilgili stok hesaplarına alacak kaydedilir.
2) İşletmede kullanımdan kaldırılan maddi duran varlıklar kayıtlı değerleri ile bu hesaba borç, ilgili maddi duran varlık hesabına alacak kaydedilmekle birlikte; birikmiş amortismanları da 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç, 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı stoklar ve maddi duran varlıkların sayımı sonucunda tespit edilen fazlalıklar kayıtlı değeri üzerinden bu hesaba borç, 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
4) Elden çıkarılacak stoklar ve maddi duran varlıklar hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan veya elden çıkarılan stoklar ve maddi duran varlıklar kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu tutar üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, birikmiş amortismanları 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili hesaba borç kaydedilmekle birlikte; bu işlemden doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, bu işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda tahsilat tutarı 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Değersiz hâle gelen stoklar ve maddi duran varlıklar kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, aradaki fark 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı stokların sayımı sonucunda tespit edilen noksanlıklar kayıtlı değeri üzerinden bu hesaba alacak, 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
295 Peşin ödenen vergiler ve fonlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 260 - (1) Peşin ödenen vergiler ve fonlar hesabı, izleyen yıldan sonraki yıllarda indirim konusu yapılabilecek olan peşin ödenen vergiler ve fonların izlenmesi için kullanılır.
(2) 371 Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabına borç yazılan tutar, 370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabının alacak tutarından fazla olamaz. Fazla olması hâlinde kalan tutar bu hesapta izlenir
Hesabın işleyişi
MADDE 261 - (1) Peşin ödenen vergiler ve fonlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Dönem sonunda dönem kârı vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları hesabı ile dönem kârının peşin ödenen vergi ve diğer yasal yükümlülükleri hesabının karşılaştırılması sonucunda peşin ödenen vergiler ve fonlar hesabının kalanı bu hesaba borç, 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Vadesi bir yılın altına düşen peşin ödenen vergi ve fonlar bu hesaba alacak, 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına borç kaydedilir.
297 Diğer çeşitli duran varlıklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 262 - (1) Diğer çeşitli duran varlıklar hesabı, kendi grubu içinde sayılanların dışında kalan diğer çeşitli duran varlıkların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 263 - (1) Diğer çeşitli duran varlıklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Diğer çeşitli duran varlıklar satın alındığında bir taraftan bu hesaba, ödenen katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, diğer taraftan, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak; aynı zamanda ödenen tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Diğer çeşitli duran varlıklar hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Bu hesapta kayıtlı diğer çeşitli duran varlıklardan herhangi bir şekilde elden çıkarılanlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
298 Stok değer düşüklüğü karşılığı hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 264 - (1) Stok değer düşüklüğü karşılığı hesabı, bu grupta yer alan stokların yangın, deprem, su basması gibi doğal afetler ve bozulma, çürüme, kırılma, çatlama, paslanma, teknolojik gelişmeler ve moda değişiklikleri nedeniyle stokların fiziki ve ekonomik değerlerinde önemli azalışların ortaya çıkması veya bunun dışında diğer nedenlerle piyasa fiyatlarında düşmelerin meydana gelmesi dolayısıyla, kayıpları karşılamak üzere ayrılan karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 265 - (1) Stok değer düşüklüğü karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Ayrılan karşılık tutarları bu hesaba alacak, 654 Karşılık Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
2) Stok değer düşüklüğü karşılığı hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba alacak, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Karşılık ayırma nedeni ortadan kalktığında ayrılan karşılık tutarı bu hesaba borç, 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Karşılık ayrılan stokların satılması hâlinde ayrılan karşılık tutarı bu hesaba, yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç, kayıtlı değerleri ile 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına, hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilmekle birlikte; bu işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç, bu işlemden doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir. Aynı zamanda yapılan tahsilat 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
299 Birikmiş amortismanlar hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 266 - (1) Birikmiş amortismanlar hesabı, bu gruptaki amortismana tabi varlıklar için ayrılan amortisman tutarlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 267 - (1) Birikmiş amortismanlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Elden çıkarılacak maddi duran varlıklar ile diğer çeşitli duran varlıklar için ayrılmış olan amortisman tutarları bu hesaba alacak, 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç kaydedilir.
2) Yıl sonunda, Elden çıkarılacak maddi duran varlıklar ile diğer çeşitli duran varlıklar için önceki dönemlerde ayrılmış olan amortismanların enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba alacak, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Satılan diğer duran varlıkların birikmiş amortismanları bu hesaba, yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç, kayıtlı değeri ile ilgili duran varlıklar hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilmekle birlikte; bu işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç, bu işlemden doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir. Aynı zamanda yapılan tahsilat 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Elden çıkarılacak stoklar ve maddi duran varlıklar hesabında kayıtlı varlıklardan değersiz hâle gelenlerin birikmiş amortismanları bu hesaba, aradaki fark 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç, kayıtlı değerleri ile 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına alacak kaydedilir.
YEDİNCİ BÖLÜM
Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklara İlişkin Hesap ve İşlemler
3 Kısa vadeli yabancı kaynaklar
MADDE 268 - (1) Kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu; faaliyet dönemi içinde geri ödenmesi gereken yabancı kaynakları kapsar.
(2) Kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu; ticari borçlar, diğer borçlar, alınan avanslar, yıllara yaygın inşaat ve onarım hakedişleri, ödenecek diğer yükümlülükler, borç ve gider karşılıkları, gelecek aylara ait gelirler ve gider tahakkukları ile diğer kısa vadeli yabancı kaynaklar hesap gruplarına ayrılır.
32 Ticari borçlar
MADDE 269 - (1) Ticari borçlar hesap grubu; işletmenin ticari ilişkileri nedeniyle ortaya çıkan borçlarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Ticari borçlar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
320 Satıcılar Hesabı
326 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabı
329 Diğer Ticari Borçlar Hesabı
320 Satıcılar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 270 - (1) Satıcılar hesabı, işletmenin faaliyet konusu ile ilgili her türlü mal ve hizmet alımlarından kaynaklanan ticari borçlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 271 - (1) Satıcılar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Mal ve hizmet alımlarından doğan borçlar bir taraftan bu hesaba alacak, satın alınan mal ve hizmet maliyet bedeli ile ilgili hesaplara, ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç; diğer taraftan toplam tutar 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
2) Envanter dönemlerinde satıcılara yabancı para birimi üzerinden olan borçların değerlemesi sonucunda oluşan kur artışı bu hesaba alacak, 656 Kambiyo Zararları Hesabına borç kaydedilir.
3) Mal ve hizmet alımlarında satıcıların işletme adına yaptığı giderler bir taraftan bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç; diğer taraftan 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
4) Bir istihkak karşılığı olarak harcama yetkilisi mutemetlerine verilen paralardan, herhangi bir nedenle alacaklısına ödenemeyerek muhasebe birimlerine iade edilen tutarlar, ilgilisine ödenmek üzere bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Satıcılara nakden veya hesaben yapılan ödemeler bu hesaba borç, ödemenin şekline göre 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
2) İade edilen stok tutarları bir taraftan bu hesaba borç, maliyet bedeli ile ilgili stok hesabına, buna ilişkin katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak; diğer taraftan katma değer vergisi dâhil alış bedeli üzerinden 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
3) Satıcıların sonradan yaptığı iskontolar bir taraftan bu hesaba borç, iskonto yapılan mal ve hizmet bedeli 602 Diğer Gelirler Hesabına, bu tutar üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak; diğer taraftan iskonto tutarı 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
4) Envanter dönemlerinde satıcılara yapancı para birimi üzerinden olan borçların değerlemesi sonucunda oluşan kur azalışı bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları Hesabına alacak kaydedilir.
5) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan gelir kaydedilmesi gerekenler bir taraftan bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak; diğer taraftan 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
326 Alınan depozito ve teminatlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 272 - (1) Alınan depozito ve teminatlar hesabı, üçüncü kişilerin belli bir işi yapmalarını, aldıkları bir değeri geri vermelerini sağlamak amacıyla ve belli sözleşmeler nedeniyle gerçekleşecek bir alacağın karşılığı olarak alınan depozito ve teminatların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 273 - (1) Alınan depozito ve teminatlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Alınan depozito ve teminatlar bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilir.
b) Borç
1) Geri verilen depozito ve teminatlar bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
2) Gelir kaydedilen depozito ve teminatlar bir taraftan bu hesaba borç, ilgili gelir hesabına alacak; diğer taraftan 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
3) Herhangi bir alacağa karşılık mahsup edilen depozito ve teminatlar bir taraftan bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak; diğer taraftan 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
329 Diğer ticari borçlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 274 - (1) Diğer ticari borçlar hesabı, yukarıdaki hesap kalemlerinin kapsamına alınamayan borçların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 275 - (1) Diğer ticari borçlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) İşletmenin diğer ticari borçları bir taraftan bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç; diğer taraftan 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
2) Dönem sonunda, uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki diğer faaliyet borçları hesabında kayıtlı olup vadesi bir yılın altına inmiş olan tutarlar bu hesaba alacak, 429 Diğer Ticari Borçlar Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu hesapta kayıtlı diğer çeşitli borçlardan nakden veya mahsuben ödenen tutarlar bu hesaba borç, ödemenin şekline göre 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
33 Diğer borçlar
MADDE 276 - (1) Diğer borçlar hesap grubu; herhangi bir ticari nedene dayanmadan meydana gelen borçlar ile aynı idareye bağlı olarak faaliyet gösteren işletmelerin mevzuatları gereği birbirleriyle olan mali borçlarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Diğer borçlar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
334 İşletmeler Arası Mali Borçlar Hesabı
335 Personele Borçlar Hesabı
336 Diğer Çeşitli Borçlar Hesabı
334 İşletmeler arası malî borçlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 277 - (1) İşletmeler arası malî borçlar hesabı, aynı idareye bağlı olarak faaliyet gösteren işletmelerin mevzuatları gereği birbirlerine olan kısa vadeli malî borçlar ile uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki işletmeler arası malî borçlar hesabında kayıtlı tutarlardan vadesi bir yılın altına inenlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 278 - (1) İşletmeler arası malî borçlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) İşletmelerden alınan ve vadesi bir yıldan az olan malî borçlar bu hesaba alacak, 102 Bankalar Hesabına veya ilgili hesaba borç kaydedilir.
2) Dönem sonunda, uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki işletmeler arası malî borçlar hesabında kayıtlı olup vadesi bir yılın altına düşen borçlar bu hesaba alacak, 434 İşletmeler Arası Malî Borçlar Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan geri ödenenler bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
2) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan işletme lehine silinenler bir taraftan bu hesaba borç, 602 Diğer Gelirler Hesabına alacak; diğer taraftan 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
335 Personele borçlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 279 - (1) Personele borçlar hesabı, işletmenin personeline olan ücret, ikramiye gibi borçlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 280 - (1) Personele borçlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Tahakkuk eden işçi ücretleri ve memur aylıklarından henüz ödenmemiş olanlar bu hesaba, vergi kesintileri 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına, sosyal güvenlik kesintileri 361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hesabına, diğer kesintiler ilgili hesaplara alacak, tahakkuk toplamı ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir. Aynı zamanda toplam tutar 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
2) Personelin maaş ve ücretlerinden fazla ve yersiz kesilmek suretiyle sosyal güvenlik kurumuna gönderilen tutarlardan personele ödenmesi gerekenler bu hesaba alacak, 136 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Personele borçlardan ödenen tutarlar bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
2) İşletmeden ayrılan personele olan borçlar bu hesaba borç, 336 Diğer Çeşitli Borçlar Hesabına alacak kaydedilir.
336 Diğer çeşitli borçlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 281 - (1) Diğer çeşitli borçlar hesabı, ticari olmayıp yukarıdaki hesaplardan hiçbirinin kapsamına alınamayan öğrenci hakkı, kira borçları, faiz borçları, mahiyeti tespit edilemeyen tutarlar ile emanet olarak nakden veya mahsuben tahsil edilen tutarlar gibi çeşitli borçların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 282 - (1) Diğer çeşitli borçlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) İşletmenin diğer çeşitli borçları bir taraftan bu hesaba alacak, ilgili gider hesaplarına borç; diğer taraftan toplam tutar 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
2) İşletme veya muhasebe birimi adına banka veya diğer yollarla gönderilip mahiyeti tespit edilemeyen paralar bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilir.
b) Borç
1) Ödenen diğer çeşitli borçlar bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
34 Alınan avanslar
MADDE 283 - (1) Alınan avanslar hesap grubu; gerek satış sözleşmeleri dolayısıyla gerekse diğer nedenlerle işletme tarafından üçüncü kişilerden alınan faaliyet dönemiyle sınırlı avansların izlenmesi için kullanılır.
(2) Alınan avanslar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
340 Alınan Sipariş Avansları Hesabı
349 Alınan Diğer Avanslar Hesabı
340 Alınan sipariş avansları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 284 - (1) Alınan sipariş avansları hesabı, işletmenin satış amacıyla gelecekte yapacağı mal ve hizmet teslimleri ile ilgili olarak peşin tahsil ettiği tutarların izlenmesi için kullanılır.
(2) İçinde bulunulan faaliyet dönemi ile sınırlı olarak alınan sipariş avansları ile uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki alınan sipariş avansları hesabında kayıtlı tutarlardan dönem sonlarında vadeleri bir yılın altına inenler bu hesaba kaydedilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 285 - (1) Alınan sipariş avansları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Alınan sipariş avansları bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilir.
2) Dönem sonlarında, uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki alınan sipariş avansları hesabında kayıtlı tutarlardan vadeleri bir yılın altına inenler bu hesaba alacak, 440 Alınan Sipariş Avansları Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Alınan sipariş avansına konu mal teslim edildiğinde veya öngörülen hizmet yapıldığında alınan avans tutarı bu hesaba, yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç, mal veya hizmetin satış bedeli “60 Brüt Satışlar” hesap grubunun ilgili hesabına, hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir. Aynı zamanda satış bedeli 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Alınan sipariş avanslarından yapılan iadeler bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan gelir kaydedilmesi gerekenler bir taraftan bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak; diğer taraftan 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
349 Alınan diğer avanslar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 286 - (1) Alınan diğer avanslar hesabı, işletmenin aldığı diğer avansların izlenmesi için kullanılır.
(2) İçinde bulunulan faaliyet dönemi ile sınırlı olarak alınan diğer avans tutarları ile uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki alınan diğer avanslar hesabında kayıtlı tutarlardan dönem sonlarında vadeleri bir yılın altına inenler bu hesaba kaydedilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 287 - (1) Alınan diğer avanslar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Vadeleri faaliyet dönemi ile sınırlı olarak alınan diğer avanslar bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilir.
2) Dönem sonlarında, uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki alınan diğer avanslar hesabında kayıtlı tutarlardan vadeleri bir yılın altına inenler bu hesaba alacak, 449 Alınan Diğer Avanslar Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Alınan diğer avanslardan yapılan mahsuplar bir taraftan bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak; diğer taraftan bütçeye gelir kaydedilmesi gereken tutar 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Alınan diğer avanslardan yapılan iadeler bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan gelir kaydedilmesi gerekenler bir taraftan bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabına alacak; diğer taraftan 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
35 Yıllara yaygın inşaat ve onarım hakedişleri
MADDE 288 - (1) Yıllara yaygın inşaat ve onarım hakedişleri hesap grubu; yıllara yaygın taahhüt işleri yapan işletmelerin üstlendikleri işlerden, gerçekleştirilen kısım karşılığında aldıkları hakedişlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Yıllara yaygın inşaat ve onarım hakedişleri, niteliğine göre bu grup içinde açılacak 350-358 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakediş Bedelleri Hesabından oluşur.
(2) Yıllara yaygın inşaat ve onarım hakedişlerine ilişkin enflasyon düzeltmesi işlemleri;
a) Yıllara yaygın inşaat ve onarım hakedişleri hesap grubunda yer alan değerler, basit ortalama yöntem kullanılmak suretiyle hesaplanan dönem ortalama düzeltme katsayısı kullanılarak düzeltme işlemine tabi tutulur.
b) Enflasyon düzeltmesi neticesinde doğacak değer artışları 35 hesap grubu altında açılacak hesaplarda düzeltmenin yarattığı artışlar bu grubun ilgili hesabına, karşılıkları yıllara yaygın inşaat enflasyon düzeltmesi hesabına kaydedilir.
350-358 Yıllara yaygın inşaat ve onarım hakediş bedelleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 289 - (1) Yıllara yaygın inşaat ve onarım hakediş bedelleri hesabı, işletmenin üstlendiği yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinden tamamlanan kısımlar için düzenlenen hakediş bedellerinin izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu hesap grubu aralığında, 170-178 hesap grubu aralığındaki hesaplara paralel olarak açılacak hesaplarda izlenir.
Hesabın işleyişi
MADDE 290 - (1) Yıllara yaygın inşaat ve onarım hakediş bedelleri hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) İşletmenin üstlendiği yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri ile ilgili olarak düzenlenen hakediş tutarları bu hesaplara, hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, peşin ödenen vergi ve fonlar ilgili hesaba, alınan avanslardan yapılan mahsuplar 340 Alınan Sipariş Avansları Hesabına, yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir. Aynı zamanda 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Yıllara yaygın inşaat ve onarım hakediş bedelleri hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba alacak, 697 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltmesi Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) İşletmenin üstlendiği yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinin geçici kabulü yapıldığında hakediş tutarları bu hesaba borç, “60 Brüt Satışlar” grubunun ilgili hesabına alacak kaydedilir.
2) İşletmenin üstlendiği yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinin geçici kabulü yapıldığında bu grup hesaplarında bekletilen enflasyon düzeltme farkları bu hesaba borç, 648 Enflasyon Düzeltmesi Kârları Hesabına alacak kaydedilir.
36 Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler
MADDE 291 - (1) Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler hesap grubu; işletmenin sorumlu veya mükellef sıfatıyla ödeyeceği vergi, resim, harç, kesinti, sigorta primi, sendika aidatları, icra taksitleri ile sosyal güvenlik kurumu ve diğer kamu idareleri adına tahsil edilen tutar veya paylar ile benzeri borçların izlenmesi için kullanılır.
(2) Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabı
361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hesabı
362 Ödenecek Döner Sermaye Yükümlülükleri Hesabı
363 Ödenecek Döner Sermaye Ek Ödemeler Hesabı
366 Merkez Hissesi Hesabı
368 Vadesi Geçmiş, Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabı
369 Ödenecek Diğer Yükümlülükler Hesabı
360 Ödenecek vergi ve fonlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 292 - (1) Ödenecek vergi ve fonlar hesabı, ilgili malî mevzuat uyarınca mükellef veya sorumlu olarak kendisine, personeline veya üçüncü kişilere ilişkin olarak ödenmesi gereken vergi, resim, harç ve fonların, istihkak sahiplerinin hakedişlerinden vergi borçlarına karşılık yapılan kesinti niteliğindeki tahsilatların ve ilgili mevzuat gereğince alımlara ait bedel üzerinden hesaplanan katma değer vergisi tevkifat tutarlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 293 - (1) İstihkak sahiplerinin hak edişlerinden vergi borçlarına karşılık kesilen tutarlar, en geç ertesi iş günü sonuna kadar alacaklı vergi dairesine ödenir.
Hesabın işleyişi
MADDE 294 - (1) Ödenecek vergi ve fonlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) İşletmenin dönem sonu kârları üzerinden ayrılan kurumlar vergisi ve fon payı tutarlarından peşin ödenen vergiler ve fonlar mahsup edildikten sonra kalan tutar bu hesaba alacak, 370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına borç kaydedilir.
2) İşletmenin faaliyetleri nedeniyle ortaya çıkan ve gider yazılması gereken vergi ve fonlar bir taraftan bu hesaba alacak, ilgili gider hesabına borç; diğer taraftan bu tutar 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
3) Ay sonlarında hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanı, indirilecek katma değer vergisi hesabı ve devreden katma değer vergisi hesabının borç kalanları toplamı ile karşılaştırıldığında hesaplanan katma değer vergisinin alacak fazlası bu hesaba alacak, 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir.
4) Sorumlu sıfatıyla ücretlerden, hakediş ödemelerinden ve diğer işlemlerden yapılan vergi ve fon kesintileri bu hesaba, diğer kesinti ve ödemeler 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak, tahakkuk toplamı 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı veya 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı ya da diğer ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir. Aynı zamanda, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
5) İstihkak sahiplerinin hakedişlerinden vergi borçlarına karşılık yapılan kesintiler bu hesaba alacak, ilgili hesaba borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan yapılan ödemeler bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
2) Vadesi geçmiş, ertelenmiş veya takside bağlanmış vergi ve fonlar bu hesaba borç, faaliyet dönemi içinde ödenecek olan kısmı 368 Vadesi Geçmiş Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülükler Hesabına, içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde ödenecek olan kısmı 438 Kamuya Olan Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Borçlar Hesabına alacak kaydedilir.
361 Ödenecek sosyal güvenlik kesintileri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 295 - (1) Ödenecek sosyal güvenlik kesintileri hesabı, sosyal güvenlik kurumu mevzuatı hükümlerine göre sosyal güvenlik kurumu adına nakden tahsil edilen tutarlar ile istihkak sahiplerinin hakedişlerinden sosyal güvenlik kurumu prim borçlarına karşılık yapılan kesinti niteliğindeki tahsilatların izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 296 - (1) 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu gereğince Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı adına sigorta primi olarak nakden tahsil edilen tutarlar bu hesaba kaydedilir.
(2) Tahsil edilen prim tutarlarının Kuruma gönderilmesi, düzenlenecek belgeler ile yapılacak diğer işlemler hakkında, Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılan yönetmelikler ile diğer düzenlemeler çerçevesinde işlem yapılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 297 - (1) Ödenecek sosyal güvenlik kesintileri hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Memur ve işçilerin aylık ve ücret ödemelerinden yapılan sosyal güvenlik kesintileri ile bunlara ilişkin işveren katılma payları bu hesaba, diğer kesintiler ilgili hesaplara, ödemeler 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak, tahakkuk toplamı 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı veya 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı ya da diğer ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir. Aynı zamanda 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
2) Sosyal Güvenlik Kurumu geliri olarak nakden tahsil edilen tutarlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
3) Hesap veya toplam hatası nedeniyle sosyal güvenlik kurumuna fazla gönderilen tutarlar ilgili kurum adına bu hesaba alacak, 136 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
4) İstihkak sahiplerinin hak edişlerinden prim borçlarına karşılık yapılan kesintiler bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) İşletmece tahsil edilen sosyal güvenlik kesintilerinden ilgili kuruma gönderilen tutarlar bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Muhasebe birimlerince maaş veya ücretlerden kesilerek fazla veya yersiz olarak gönderilmesinden dolayı Sosyal Güvenlik Kurumu adına diğer çeşitli alacaklar hesabına kaydedilen tutarlara karşılık yapılan tahsilat bu hesaba borç, 136 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına alacak kaydedilir. Aynı zamanda, işletme payını teşkil eden tutar 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
3) Vadesi geçmiş, ertelenmiş veya takside bağlanmış sosyal güvenlik kesintileri bu hesaba borç, faaliyet dönemi içinde ödenecek olan kısmı 368 Vadesi Geçmiş Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabına, içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde ödenecek olan kısmı 438 Kamuya Olan Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Borçlar Hesabına alacak kaydedilir.
362 Ödenecek döner sermaye yükümlülükleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 298 - (1) Ödenecek döner sermaye yükümlülükleri hesabı; Hazine hissesi, idare masraflarına katılma payı, bilimsel araştırma projelerine katılım payı, amortisman payı, sosyal hizmetler payı ile işletmelerce ayrılan merkez hissesi gibi payların izlenmesi için kullanılır.
(2) Ayrılacak paylar, Yönetmeliğin 613 üncü ve 627 nci madde hükümleri dikkate alınarak mevzuatlarında belirtilen esas ve usullere göre hesaplanır.
Hesabın işleyişi
MADDE 299 - (1) Ödenecek döner sermaye yükümlülükleri hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Hesaplanan paylar, bir taraftan bu hesaba alacak, hizmet üreten işletmelerde 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabına diğerlerinde 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç; diğer taraftan 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Hazineye veya ilgili kurum bütçesine yatırılan veya ilgili kuruma gönderilen tutarlar bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
2) Vadesi geçmiş, ertelenmiş veya takside bağlanmış döner sermaye yükümlülüklerine ilişkin tutarlar bu hesaba borç, 368 Vadesi Geçmiş Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabına alacak kaydedilir.
363 Ödenecek döner sermaye ek ödemeler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 300 - (1) Ödenecek döner sermaye ek ödemeler hesabı, işletmelerce, personele maaş dışında katkı payı, ek ödeme, prim, huzur hakkı gibi değişik adlarla yapılan ödemelerin tahakkukunun izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 301 - (1) Ödenecek döner sermaye ek ödemeler hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Personele maaş dışında değişik adlarla ödenecek tutarlar bir taraftan bu hesaba, yapılan kesintiler ilgili hesaplara alacak, 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı veya 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı ya da diğer ilgili gider hesaplarına borç; diğer taraftan toplam tutar 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Personele yapılan ödemeler bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
366 Merkez hissesi hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 302 - (1) Mevzuatları gereğince işletmelerce ayrılarak merkez döner sermaye muhasebe birimi hesabına aktarılan merkez hissesi tutarlarının, ilgili idare merkez döner sermaye muhasebe birimi tarafından izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 303 - (1) Merkez hissesi hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Merkez döner sermaye muhasebe birimi hesabına aktarılan tutarlar bu hesaba alacak, 102 Bankalar Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan yapılan ödemeler bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
368 Vadesi geçmiş, ertelenmiş veya taksitlendirilmiş vergi ve diğer yükümlülükler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 304 - (1) Vadesi geçmiş, ertelenmiş veya taksitlendirilmiş vergi ve diğer yükümlülükler hesabı, kanunî süresi içinde ödenmeyen vergi ve diğer yükümlülükler ile ertelenen veya taksitlendirilen vergi ve diğer yükümlülüklerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki kamuya olan ertelenmiş veya taksitlendirilmiş borçlar hesabında kayıtlı vergi ve diğer yükümlülüklerden dönem sonunda erteleme veya taksitlendirme süresi bir yılın altına inenler bu hesaba kaydedilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 305 - (1) Vadesi geçmiş, ertelenmiş veya taksitlendirilmiş vergi ve diğer yükümlülükler hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Vadesi geçmiş, ertelenmiş veya takside bağlanmış olup faaliyet dönemi içinde ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler bu hesaba alacak, 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabı, 361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hesabı veya 362 Ödenecek Döner Sermaye Yükümlülükleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilir.
2) Vadesi geçmiş, ertelenmiş veya takside bağlanmış vergi ve diğer yasal yükümlülüklerin tecil faizleri veya gecikme cezaları bir taraftan bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan bu tutar 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
3) Dönem sonunda, uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki kamuya olan ertelenmiş veya taksitlendirilmiş borçlar hesabında kayıtlı tutarlardan erteleme veya taksitlendirme süresi bir yılın altına inenler bu hesaba alacak, 438 Kamuya Olan Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Borçlar Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Vadesi geçmiş, ertelenmiş veya takside bağlanmış vergi ve diğer yükümlülüklerden yapılan ödemeler bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
2) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan erteleme veya takside bağlanma süresi faaliyet dönemini aşacak şekilde yapılandırılanlar bu hesaba borç, 438 Kamuya Olan Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Borçlar Hesabına alacak kaydedilir.
369 Ödenecek diğer yükümlülükler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 306 - (1) Ödenecek diğer yükümlülükler hesabı, özel bölümlerinde tanımlananlar dışında kalan yükümlülüklerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 307 - (1) Ödenecek diğer yükümlülükler hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Ödenecek diğer yükümlülükler bir taraftan bu hesaba alacak, 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç; diğer taraftan bu tutar 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Diğer yükümlülüklerden yapılan ödemeler bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
37 Borç ve gider karşılıkları
MADDE 308 - (1) Borç ve gider karşılıkları hesap grubu; bilanço tarihinde belirgin olarak ortaya çıkan ancak tutarının ne olacağı kesin olarak bilinemeyen veya tutarı bilinmekle birlikte ne zaman tahakkuk edeceği bilinemeyen borçlar veya giderler için ayrılan karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Borç ve gider karşılıkları, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak hesaplardan oluşur:
370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabı
371 Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabı (-)
372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı
373 Maliyet Giderleri Karşılığı Hesabı
379 Diğer Borç ve Gider Karşılıkları Hesabı
370 Dönem kârı vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 309 - (1) Dönem kârı vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları hesabı, dönem kârı üzerinden hesaplanan kurumlar vergisi, diğer vergi ve kesintiler, fonlar ve benzeri diğer yükümlülükler için ayrılan karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 310 - (1) Dönem kârı vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir
a) Alacak
1) Dönem kârı üzerinden hesaplanan kurumlar vergisi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları bir taraftan bu hesaba alacak, 691 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına borç; diğer taraftan vergi ve fon tutarları 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
b) Borç
1) Kurumlar vergisi beyan döneminde, ayrılan dönem kârı ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları bir taraftan bu hesaba borç, 371 Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabının borcunda yazılı tutar aynı hesaba, bu iki hesabın karşılaştırılması sonucu ödenmesi gereken vergi ve fon tutarları 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.
371 Dönem kârının peşin ödenen vergi ve diğer yükümlülükleri hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 311 - (1) Dönem kârının peşin ödenen vergi ve diğer yükümlülükleri hesabı, mevzuat gereğince peşin ödenen kurumlar vergisi ile diğer yükümlülüklerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 312 - (1) Dönem kârının peşin ödenen vergi ve diğer yükümlülükleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir
a) Borç
1) Yılı içinde peşin ödenen vergi ve fon tutarları dönem sonunda bu hesaba borç, 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Kurumlar vergisi beyan döneminde, peşin ödenen vergi ve fon payı tutarları bu hesaba alacak, 370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına borç kaydedilir.
372 Kıdem tazminatı karşılığı hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 313 - (1) Kıdem tazminatı karşılığı hesabı, belirlenecek esaslar çerçevesinde ayrılan ve faaliyet dönemi içinde ödeneceği öngörülen kıdem tazminatları karşılıklarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 314 - (1) Kıdem tazminatı karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir
a) Alacak
1) Faaliyet dönemi içinde ödenmek üzere ayrılan kıdem tazminatı karşılıkları bu hesaba alacak, 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı veya 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı ya da diğer ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.
2) Daha önceki yıllarda hesaplanarak uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki kıdem tazminatı karşılığı hesabına kaydedilmiş tutarlardan dönem sonunda, izleyen dönemde ödeneceği öngörülen kıdem tazminatı karşılıkları bu hesaba alacak, 472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Ödenen kıdem tazminatı tutarları bir taraftan bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Konusu kalmayan kıdem tazminatı karşılıkları bir taraftan bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabına alacak kaydedilir.
373 Maliyet giderleri karşılığı hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 315 - (1) Maliyet giderleri karşılığı hesabı, aylık maliyetlerin belirlenmesinde, gelecek aylarda kesin tahakkuku yapılacak giderlerden aylık maliyetlere pay verilmesinde, tamir-bakım, ikramiyeler ve benzeri giderlere ilişkin tahmini gider karşılıklarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 316 - (1) Maliyet giderleri karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Aylık maliyetlere yüklenen tahmini gider karşılıkları bu hesaba alacak, 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı veya 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı ya da diğer ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu hesaba alacak yazılan gider karşılıklarının kesin tutarları belli olduğunda ayrılan karşılık tutarı bir taraftan bu hesaba, yapılan giderlere ilişkin olarak ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, yapılan ödemeler ödemenin şekline göre 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
379 Diğer borç ve gider karşılıkları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 317 - (1) Diğer borç ve gider karşılıkları hesabı, yukarıda belirtilen hesaplar içinde yer almayan borç ve gider karşılıklarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 318 - (1) Diğer borç ve gider karşılıkları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Diğer borç ve gider karşılık tutarları bir taraftan bu hesaba alacak, 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç; diğer taraftan 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
2) Daha önceki yıllarda hesaplanarak uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki diğer borç ve gider karşılıkları hesabına kaydedilmiş tutarlardan dönem sonunda, izleyen dönemde ödeneceği öngörülen karşılık tutarları bu hesaba alacak, 479 Diğer Borç ve Gider Karşılıkları Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Ödenen diğer borç ve gider karşılığı tutarlar bir taraftan bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
2) Konusu kalmayan diğer borç ve gider karşılıkları bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir .
38 Gelecek aylara ait gelirler ve gider tahakkukları
MADDE 319 - (1) Gelecek aylara ait gelirler ve gider tahakkukları hesap grubu; içinde bulunulan dönemde veya daha önceki dönemlerde ortaya çıkan ancak gelecek dönemlere ait gelirler ile faaliyet dönemine ait olup, ödemesi gelecek aylarda yapılacak giderlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Gelecek aylara ait gelirler ve gider tahakkukları, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabı
381 Gider Tahakkukları Hesabı
380 Gelecek aylara ait gelirler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 320 - (1) Gelecek aylara ait gelirler hesabı, gelecek aylara ait peşin tahsil olunan gelirlerin bir yıldan kısa süreye ait olan kısımlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 321 - (1) Dönem sonunda, uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki gelecek yıllara ait gelirler hesabında yer alıp, tahakkuk zamanına bir yıldan az süre kalan peşin tahsil edilmiş gelirler bu hesaba aktarılır.
(2) Gelecek aylara ait gelirler hesabında kayıtlı tutarlar Bakanlıkça belirlenecek esas ve usullere göre enflasyon düzeltmesine tabi tutulur. Düzeltmeye esas tutarlar enflasyon düzeltmesinin yapılacağı yılda düzeltme katsayısı, daha önce düzeltilmiş tutarlar ise taşıma katsayısı ile çarpılmak suretiyle düzeltilir. Enflasyon düzeltmesi neticesinde doğacak değer artışları bu hesaba, karşılıkları enflasyon düzeltmesi hesabına kaydedilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 322 - (1) Gelecek aylara ait gelirler hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Tahsil edilen gelirlerden gelecek aylara ait olanlar bu hesaba, içinde bulunulan aya ait olanlar 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına veya diğer ilgili gelir hesabına, hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, toplam tutar 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilir. Aynı zamanda yapılan tahsilatın tamamı 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Gelecek yıllara ait gelirler hesabında kayıtlı tutarlardan, içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemde gelirler hesabına aktarılması gerekenler, dönem sonunda bu hesaba alacak, 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına borç kaydedilir.
3) Gelecek aylara ait gelirler hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba alacak, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan ilgili dönemde gelir olarak tahakkuk ettirilen tutarlar bu hesaba borç, 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına veya diğer ilgili gelir hesabına alacak kaydedilir.
2) Peşin tahsil edilen gelirlerden yapılan iadeler bir taraftan bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan daha önce bütçeye gelir kaydedilmiş olan tutarlar 810 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabına borç, 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
381 Gider tahakkukları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 323 - (1) Gider tahakkukları hesabı, gelecek aylarda ödemesi yapılacak ve kesinlikle belgeye dayalı gider tahakkuklarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Dönem sonunda, uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki gider tahakkukları hesabında yer alıp, ödeme zamanına bir yıldan az süre kalan tutarlar bu hesaba aktarılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 324 - (1) Gider tahakkukları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Gerçekleşmiş olmasına rağmen henüz işletmeden istenebilir duruma gelmeyen giderler bu hesaba alacak, 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı veya 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı ya da diğer ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir. Aynı zamanda 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
2) Uzun veya kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki borçlara ilişkin olarak tahakkuk ettirilen ve içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemde ödenecek olan işlemiş faiz ve gecikme zammı tutarları bu hesaba alacak, 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabına ya da diğer ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir. Aynı zamanda 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
3) Uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki gider tahakkukları hesabında kayıtlı tutarlardan, içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemde ödenebilir duruma gelecek olanlar, dönem sonunda bu hesaba alacak, 481 Gider Tahakkukları Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan ödenenler bir taraftan bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
39 Diğer kısa vadeli yabancı kaynaklar
MADDE 325 - (1) Diğer kısa vadeli yabancı kaynaklar hesap grubu; kısa vadeli yabancı kaynak niteliğinde olup yukarıdaki gruplara dâhil edilemeyen tutarların izlenmesi için kullanılır.
(2) Diğer kısa vadeli yabancı kaynaklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabı
393 Merkez ve Şubeler Cari Hesabı
397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabı
399 Diğer Çeşitli Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar Hesabı
391 Hesaplanan katma değer vergisi hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 326 - (1) Hesaplanan katma değer vergisi hesabı, teslim edilen mal veya ifa edilen hizmetler üzerinden hesaplanan katma değer vergisi ile işlemi gerçekleşmeyen ya da işlemden vazgeçilen mal ve hizmetlere ilişkin katma değer vergisinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 327 - (1) Hesaplanan katma değer vergisi hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Teslim edilen mal veya ifa edilen hizmet bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi bu hesaba, mal ve hizmet bedeli “60 Brüt Satışlar” hesap grubunun ilgili hesabına alacak, yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilir. Aynı zamanda tahsil edilen tutar 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Satın alınan malın iadesi halinde, alış iadeleri için düzenlenen faturalarda gösterilen katma değer vergisi bu hesaba, iade edilen mal tutarı ilgili varlık hesabına alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilir. Aynı zamanda tahsil edilen tutar 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Ay sonlarında bu hesabın alacak kalanı, indirilecek katma değer vergisi ve devreden katma değer vergisi hesaplarının borç kalanları ile karşılaştırılarak; hesaplanan katma değer vergisi kalan verdiğinde aradaki fark bu hesaba borç, 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak, indirilecek katma değer vergisi ve devreden katma değer vergisi hesapları kalan verdiğinde bu hesapların kalanlarının toplamı 190 Devreden Katma Değer Vergisi Hesabına borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
393 Merkez ve şubeler cari hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 328 - (1) Merkez ve şubeler cari hesabı, borçlu ve alacaklı olarak çalışır. Merkezin işletmelerle, işletmelerin merkezle veya kendi aralarındaki borç ve alacak ilişkilerinin izlenmesi için kullanılır.
(2) Merkezden sermayeye eklenmek üzere gönderilen değerler 500 Sermaye Hesabında, yardım olarak gönderilen değerler de 602 Diğer Gelirler Hesabında izlenir.
Hesabın işleyişi
MADDE 329 - (1) Merkez ve şubeler cari hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Merkezden şubelere, şubelerden merkeze veya bir şubeden başka bir şubeye herhangi bir değer gönderildiğinde, bu değerler gönderen muhasebe birimince bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Merkezden veya şubelerden herhangi bir değer alındığında bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
397 Sayım ve tesellüm fazlaları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 330 - (1) Sayım ve tesellüm fazlaları hesabı, sayımlar sonunda tespit edilen kasa, stok, menkul kıymet ve maddi duran varlıklar fazlalarıyla, üniteler arası yollamada ortaya çıkan fazlaların, nedenleri tespit edilinceye kadar geçici olarak kaydedilip izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 331 - (1) Sayım ve tesellüm fazlaları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Kasa sayımında ortaya çıkan fazlalıklar bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabına borç kaydedilir.
2) Stokların sayımında ortaya çıkan fazlalıklar bu hesaba alacak, ilgili stok hesabına borç kaydedilir.
3) Maddi duran varlıkların ve menkul kıymetlerin sayımında ortaya çıkan fazlalıklar gerçeğe uygun değerleriyle bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Kasa sayımı sonucunda ortaya çıkan fazlalıklardan hak sahipleri tespit edilenlere yapılan ödemeler bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
2) Yapılan araştırma sonucu fazlalığın sebebi bulunamadığından gelir kaydedilmesi gereken tutarlar bu hesaba borç, ilgisine göre 671 Önceki Dönem Gelir ve Kârları Hesabı veya 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabı ya da 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir. Aynı zamanda kasa sayım fazlası tutarları 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı tutarlarla ilgili olarak yapılan araştırma sonucu fazlalığın sebebi bulunduğunda bu hesaba borç, ilgili hesap ya da hesaplara alacak kaydedilir.
4) Yanlışlıkla bu hesaba alınmış olan tutarlar bu hesaba borç, ilgili hesap veya hesaplara alacak kaydedilir.
399 Diğer çeşitli yabancı kaynaklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 332 - (1) Diğer çeşitli yabancı kaynaklar hesabı, bu hesap grubu içinde sayılanların dışında kalan diğer çeşitli kısa vadeli yabancı kaynakların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 333 - (1) Diğer çeşitli yabancı kaynaklar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Diğer çeşitli yabancı kaynaklar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Dönem sonunda diğer uzun vadeli yabancı kaynaklar hesabında kayıtlı tutarlardan vadesi bir yılın altına inenler bu hesaba alacak, 499 Diğer Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Elden çıkarılan diğer çeşitli yabancı kaynaklar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
SEKİZİNCİ BÖLÜM
Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklara İlişkin Hesap ve İşlemler
4 Uzun vadeli yabancı kaynaklar
MADDE 334 - (1) Uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu; vadesi faaliyet dönemini aşan uzun vadeli yabancı kaynakları kapsar.
(2) Uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu, ticari borçlar, diğer borçlar, alınan avanslar, borç ve gider karşılıkları, gelecek yıllara ait gelirler ve gider tahakkukları ile diğer uzun vadeli yabancı kaynaklar hesap gruplarına ayrılır.
42 Ticari borçlar
MADDE 335 - (1) Ticari borçlar hesap grubu; işletmelerin ticari ilişkileri nedeniyle ortaya çıkan bir yıldan uzun vadeli borçlarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Ticari borçlar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
420 Satıcılar Hesabı
426 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabı
429 Diğer Ticari Borçlar Hesabı
420 Satıcılar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 336 - (1) Satıcılar hesabı, işletmenin faaliyet konusu ile ilgili her türlü mal ve hizmet alımlarından kaynaklanan bir yıldan uzun vadeli ticari borçlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 337 - (1) Satıcılar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Bir yıldan uzun vadeli mal ve hizmet alımlarından doğan borçlar bu hesaba alacak, maliyet bedeli ile ilgili hesaplara, katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi hesabına borç kaydedilir.
2) Mal ve hizmet alımlarında satıcıların işletme adına yaptığı giderler bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
3) Envanter dönemlerinde satıcılara yabancı para birimi üzerinden olan borçların değerlemesi sonucunda oluşan kur artışı bu hesaba alacak, 656 Kambiyo Zararları Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Vadesi bir yılın altına düşen satıcılara olan borçlar bu hesaba borç, 320 Satıcılar Hesabına alacak kaydedilir.
2) İade edilen stok tutarları bu hesaba borç, maliyet bedeli ile ilgili stok hesabına, buna ilişkin katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir.
3) Satıcılara nakden veya hesaben yapılan ödemeler bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
4) Envanter dönemlerinde satıcılara yabancı para birimi üzerinden olan borçların değerlemesi sonucunda oluşan kur azalışı bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları Hesabına alacak kaydedilir.
426 Alınan depozito ve teminatlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 338 - (1) Alınan depozito ve teminatlar hesabı, üçüncü kişilerin belli bir işi yapmalarını, aldıkları bir değeri geri vermelerini sağlamak amacıyla ve belli sözleşmeler nedeniyle gerçekleşecek bir alacağın karşılığı olarak alınan depozito ve teminatların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 339 - (1) Alınan depozito ve teminatlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Depozito ve teminat olarak tahsil edilen ve faaliyet dönemini takip eden dönemlerde iade edilecek olan tutarlar; bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem sonunda, bu hesapta kayıtlı tutarlardan izleyen faaliyet dönemi için iade edilecek depozito ve teminatlar bu hesaba borç, 326 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Gelir kaydedilmesi gereken depozito ve teminatlar bir taraftan bu hesaba borç, ilgisine göre 671 Önceki Dönem Gelir ve Kârları Hesabı veya 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabı ya da 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak; diğer taraftan nakit olarak alınan depozito ve teminatlar 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
429 Diğer ticari borçlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 340 - (1) Diğer ticari borçlar hesabı, yukarıdaki hesap kalemlerinin hiçbirinin kapsamına alınamayan bir yıldan uzun vadeli borçların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 341 - (1) Diğer ticari borçlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Diğer ticari borçlardan vadesi faaliyet dönemini aşanlar bu hesaba alacak, 329 Diğer Ticari Borçlar Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem sonunda, bu hesapta kayıtlı borçlardan vadesi bir yılın altına düşen diğer ticari borçlar bu hesaba borç, 329 Diğer Ticari Borçlar Hesabına alacak kaydedilir
43 Diğer borçlar
MADDE 342 - (1) Diğer borçlar hesap grubu; herhangi bir ticari nedene dayanmadan meydana gelmiş bir yıldan uzun vadeli borçların izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu grupta yer alan tutarlardan vadesi bir yılın altına inenler kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içerisindeki ilgili hesaplara aktarılır.
(3) Diğer borçlar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
434 İşletmeler Arası Malî Borçlar Hesabı
436 Diğer Çeşitli Borçlar Hesabı
438 Kamuya Olan Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Borçlar Hesab ı
434 İşletmeler arası malî borçlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 343 - (1) İşletmeler arası malî borçlar hesabı, aynı idareye bağlı olarak faaliyet gösteren işletmelerin mevzuatları gereği birbirlerine olan ve vadesi faaliyet dönemini aşan malî borçların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 344 - (1) İşletmeler arası malî borçlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) İşletmelerden alınan vadesi bir yıldan fazla olan malî borç tutarı bu hesaba alacak, 102 Bankalar veya ilgili hesaba borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem sonunda, bu hesapta kayıtlı tutarlardan vadesi bir yılın altına düşenler bu hesaba borç, kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki 334 İşletmeler Arası Malî Borçlar Hesabına alacak kaydedilir
2) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan işletme lehine silinenler bir taraftan bu hesaba borç, 602 Diğer Gelirler Hesabına alacak; diğer taraftan 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
436 Diğer çeşitli borçlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 345 - (1) Diğer çeşitli borçlar hesabı, ticari olmayıp yukarıdaki hesaplardan hiçbirinin kapsamına alınamayan, öğrenci hakkı, kira borçları, faiz borçları gibi bir yıldan uzun vadeli çeşitli borçların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 346 - (1) Diğer çeşitli borçlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Diğer çeşitli borçlardan vadesi faaliyet dönemini aşan tutarlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan vadesi bir yılın altına düşenler bu hesaba borç, 336 Diğer Çeşitli Borçlar Hesabına alacak kaydedilir.
438 Kamuya olan ertelenmiş veya taksitlendirilmiş borçlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 347 - (1) Kamuya olan ertelenmiş veya taksitlendirilmiş borçlar hesabı, kamuya olan vergi ve benzeri borçlardan vadesinde ödenmeyip ertelenmiş veya takside bağlanmış olup, içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde ödenecek olan kısmının izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu hesapta kayıtlı tutarlara ilişkin olarak hesaplanan faiz, gecikme zammı ve cezalar bu hesaba kaydedilmez. Söz konusu tutarlar, ilgisine göre kısa veya uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki gider tahakkukları hesabına kaydedilerek tahakkuk ettirilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 348 - (1) Kamuya olan ertelenmiş veya taksitlendirilmiş borçlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Vadeleri bir yılın üstüne çıkan kamuya olan ertelenmiş veya taksitlendirilmiş borçlar bu hesaba alacak, 368 Vadesi Geçmiş, Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Vadeleri bir yılın altına inen kamuya olan ertelenmiş veya taksitlendirilmiş borçlar bu hesaba borç, 368 Vadesi Geçmiş, Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabına alacak kaydedilir.
44 Alınan avanslar
MADDE 349 - (1) Alınan avanslar hesap grubu; gerek satış sözleşmeleri dolayısıyla gerekse diğer nedenlerle işletme tarafından üçüncü kişilerden alınan ve vadeleri bir yılı aşan avansların izlenmesi için kullanılır.
(2) Alınan avanslar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
440 Alınan Sipariş Avansları Hesabı
449 Alınan Diğer Avanslar Hesabı
440 Alınan sipariş avansları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 350 - (1) Alınan sipariş avansları hesabı, işletmenin satış amacıyla gelecekte yapacağı mal ve hizmet teslimleri ile ilgili olarak peşin tahsil ettiği ve içinde bulunulan ve vadeleri bir yılı aşan bir süreyle alınan avans tutarlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 351 - (1) Alınan sipariş avansları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Faaliyet dönemini aşan bir süreyle alınan sipariş avansları bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilir.
b) Borç
1) Alınan sipariş avanslarından yapılan iadeler bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
2) Vadeleri bir yılın altına düşen avans tutarları bu hesaba borç, 340 Alınan Sipariş Avansları Hesabına alacak kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan gelir kaydedilmesi gerekenler bu hesaba borç, 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına ya da ilgili diğer gelir hesaplarına alacak kaydedilir. Aynı zamanda 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
449 Alınan diğer avanslar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 352 - (1) Alınan diğer avanslar hesabı, özel bölümünde tanımlanan avanslar dışında işletmenin aldığı her türlü bir yıldan uzun vadeli avansların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 353 - (1) Alınan diğer avanslar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Faaliyet dönemini aşan bir süreyle alınan diğer avanslar bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilir.
b) Borç
1) Alınan diğer avanslardan yapılan iadeler bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir.
2) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan gelir kaydedilmesi gerekenler bu hesaba borç, 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına ya da ilgili diğer gelir hesabına alacak kaydedilir. Aynı zamanda 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan izleyen faaliyet döneminde mahsubu gerçekleştirilecek olan diğer avanslar dönem sonlarında bu hesaba borç, kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki 349 Alınan Diğer Avanslar Hesabına alacak kaydedilir.
47 Borç ve gider karşılıkları
MADDE 354 - (1) Borç ve gider karşılıkları hesap grubu; bilanço tarihinde belirgin olarak ortaya çıkan ancak, tutarının ne olacağı kesin olarak bilinemeyen veya tutarı bilinmekle birlikte ne zaman tahakkuk edeceği bilinmeyen uzun vadeli borçlar veya giderler için ayrılan karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu grupta yer alan hesaplarda kayıtlı karşılık tutarlarından dönem sonlarında vadeleri bir yılın altına inenler, kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki ilgili karşılık hesaplarına aktarılır.
(3) Borç ve gider karşılıkları niteliğine göre bu grup içinde açılacak 472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabından oluşur.
472 Kıdem tazminatı karşılığı hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 355 - (1) Kıdem tazminatı karşılığı hesabı, belirlenecek esaslar dâhilinde ayrılan bir yıldan uzun vadeli kıdem tazminatı karşılıklarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 356 - (1) Kıdem tazminatı karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Faaliyet dönemini aşan bir süreyle ayrılan kıdem tazminatı karşılıkları bu hesaba alacak, 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı veya 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı ya da diğer ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem sonunda, bu hesapta kayıtlı tutarlardan, izleyen dönemde ödeneceği öngörülen kıdem tazminatı karşılıkları bu hesaba borç, 372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabına alacak kaydedilir.
2) Konusu kalmayan kıdem tazminatı karşılıkları bu hesaba borç, 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
48 Gelecek yıllara ait gelirler ve gider tahakkukları
MADDE 357 - (1) Gelecek yıllara ait gelirler ve gider tahakkukları hesap grubu; içinde bulunulan dönemde ortaya çıkan gelecek yıllara ait gelirler ile faaliyet dönemine ait olup ödemesi gelecek yıllarda yapılacak giderlerin izlenmesi amacıyla kullanılır.
(2) Gelecek yıllara ait gelirler ve gider tahakkukları, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabı
481 Gider Tahakkukları Hesabı
480 Gelecek yıllara ait gelirler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 358 - (1) Gelecek yıllara ait gelirler hesabı, peşin tahsil edilen ve cari dönem içinde ilgili gelir hesaplarına kaydedilmemesi gereken gelecek yıllara ait gelirlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 359 - (1) Peşin tahsil edilen gelirlerden içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde tahakkuk ettirilmesi gerekenler, ilgili oldukları yılda tahakkuk ettirilmek üzere bu hesapta izlenir.
(2) Dönem sonunda, bu hesapta yer alıp tahakkuk zamanına bir yıldan az süre kalan peşin tahsil edilmiş gelirler, düzenlenecek muhasebe işlem fişi ile kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki gelecek aylara ait gelirler hesabına aktarılır.
(3) Gelecek yıllara ait gelirler hesabında kayıtlı tutarlar Bakanlıkça belirlenecek esas ve usullere göre enflasyon düzeltmesine tabi tutulur. Düzeltmeye esas tutarlar enflasyon düzeltmesinin yapılacağı yılda düzeltme katsayısı, daha önce düzeltilmiş tutarlar ise taşıma katsayısı ile çarpılmak suretiyle düzeltilir. Enflasyon düzeltmesi neticesinde doğacak değer artışları bu hesaba, karşılıkları enflasyon düzeltmesi hesabına kaydedilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 360 - (1) Gelecek yıllara ait gelirler hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) İçinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlere ait olarak tahsil edilen gelirler bu hesaba, hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi hesabına alacak, toplam tahsilat tutarı 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilir. Aynı zamanda yapılan tahsilat toplamı 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Gelecek yıllara ait gelirler hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba alacak, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan vadesi bir yılın altına düşen gelirler bu hesaba borç, 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
481 Gider tahakkukları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 361 - (1) Gider tahakkukları hesabı, gelecek yıllarda ödemesi yapılacak ve kesinlikle belgeye dayalı gider tahakkuklarının izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 362 - (1) Gider olarak tahakkuk ettirilmiş olup, içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemden sonraki dönemlerde ödenebilir duruma gelecek olan giderlerden kaynaklanan borçlar, ilgili olduğu dönemde ödenmek üzere bu hesapta izlenir.
(2) Dönem sonunda, bu hesapta yer alıp ödeme zamanına bir yıldan az süre kalan borçlar, düzenlenecek muhasebe işlem fişi ile kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki gider tahakkukları hesabına aktarılır.
(3) Uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki hesaplarda yer alan malî borçlar için yıl sonlarında geçici mizandan önce hesaplanan ve içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemden sonraki dönemlerde ödenecek olan işlemiş faiz giderleri bu hesaba kaydedilir.
(4) Vadesi geçmiş, ertelenmiş veya taksitlendirilmiş vergi ve diğer yükümlülüklere ilişkin olarak hesaplanan faiz ve gecikme zammı tutarları, ilgisine göre kısa veya uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki gider tahakkukları hesaplarına kaydedilerek izlenir.
Hesabın işleyişi
MADDE 363 - (1) Gider tahakkukları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) İçinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde ödenebilir duruma gelecek olan giderlerden kaynaklanan borç tahakkukları bu hesaba alacak, ilgili gider hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem sonunda, bu hesaba kayıtlı tutarlardan içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemde ödenebilir duruma gelecek olanlar, bu hesaba borç, 381 Gider Tahakkukları Hesabına alacak kaydedilir.
49 Diğer uzun vadeli yabancı kaynaklar
MADDE 364 - (1) Diğer uzun vadeli yabancı kaynaklar hesap grubu, yukarıdaki hesap gruplarında tanımlanmamış olan diğer uzun vadeli yabancı kaynakların izlenmesi için kullanılır.
(2) Diğer uzun vadeli yabancı kaynaklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak 499 Diğer Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar Hesabından oluşur.
499 Diğer uzun vadeli yabancı kaynaklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 365 - (1) Diğer uzun vadeli yabancı kaynaklar hesabı, yukarıdaki hesaplarda tanımlanmamış olan diğer uzun vadeli yabancı kaynakların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 366 - (1) Diğer uzun vadeli yabancı kaynaklar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Diğer uzun vadeli yabancı kaynaklar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Vadeleri bir yılın üstüne çıkan, diğer kısa vadeli yabancı kaynaklar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem sonunda, bu hesapta kayıtlı tutarlardan vadesi bir yılın altına inenler bu hesaba borç, 399 Diğer Çeşitli Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar Hesabına alacak kaydedilir.
DOKUZUNCU BÖLÜM
Öz Kaynaklara İlişkin Hesap ve İşlemler
5 Öz kaynaklar
MADDE 367 - (1) Öz kaynaklar ana hesap grubu; varlıklar toplamı ile yabancı kaynaklar arasındaki farkın izlenmesi için kullanılır.
(2) Öz kaynaklar ana hesap grubu; ödenmiş sermaye, sermaye yedekleri, kâr yedekleri, geçmiş yıllar kârları, geçmiş yıllar zararları ile dönem net kârı/zararı hesap grupları şeklinde bölümlenir.
50 Ödenmiş sermaye
MADDE 368 - (1) Ödenmiş sermaye hesap grubu; işletmelerin bütçelerine konulan ödenekler, faaliyetleri sonucu elde edilip sermayelerine eklenen kârlar, bağlı oldukları idarelerce verilen mallar ve yapılan bağış ve yardımların izlenmesi için kullanılır.
(2) Ödenmiş sermaye hesap grubunda yer alan değerler enflasyon düzeltmesi işlemine tabi tutulur. Enflasyon düzeltmesinin yarattığı farkların, olumlu ya da olumsuz olması durumuna göre, farklar ilgili hesaplara, karşılıkları ise enflasyon düzeltmesi hesabına kaydedilir.
(3) Ödenmiş sermaye, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur.
500 Sermaye Hesabı
501 Ödenmemiş Sermaye Hesabı (-)
502 Sermaye Düzeltmesi Olumlu Farkları
503 Sermaye Düzeltmesi Olumsuz Farkları Hesabı (-)
500 Sermaye hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 369 - (1) Sermaye hesabı, işletmeye tahsis edilen sermaye tutarları ile öz kaynaklar ana hesap grubundaki diğer hesaplarda kayıtlı tutarlardan bu hesaba aktarılmasına karar verilenlerin izlenmesi için kullanılır
Hesabın işleyişi
MADDE 370 - (1) Sermaye hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Taahhüt edilen veya artırılan sermaye tutarları bu hesaba alacak, taahhüdü yerine getirilenler ilgili aktif hesaplara, yerine getirilmeyenler 501 Ödenmemiş Sermaye Hesabına borç kaydedilir.
2) Sermayeye ilave edilen geçmiş yıl kârları bu hesaba alacak, 570 Geçmiş Yıllar Kârları Hesabına borç kaydedilir.
3) Ödenmemiş sermayesi tahsis edilen sermaye tutarına ulaşan işletmelere yapılan bağış ve yardımlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
4) Sermaye düzeltmesi olumlu farkları hesabının kalanı bu hesaba alacak, 502 Sermaye Düzeltmesi Olumlu Farkları Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Tahsis edilen sermayeden yapılan indirimler bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
501 Ödenmemiş sermaye hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 371 - (1) Ödenmemiş sermaye hesabı, işletmeye tahsis edilen sermayenin ödenmemiş kısmının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 372 - (1) Ödenmemiş sermaye hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Tahsis edilen sermayenin ödenmemiş kısmı bu hesaba, ödenen kısmı ödemenin şekline göre ilgili aktif hesaplara borç, 500 Sermaye Hesabına alacak kaydedilir.
2) Artırılan sermaye tutarı bu hesaba borç, 500 Sermaye Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Yerine getirilen sermaye taahhütleri tutarı bu hesaba alacak, taahhüdün yerine getirilme şekline göre ilgili aktif hesaplara borç kaydedilir.
2) Ödenmemiş sermayeden mahsubu gereken geçmiş yıllar kârları bu hesaba alacak, 570 Geçmiş Yıllar Kârları Hesabına borç kaydedilir.
3) Ödenmemiş sermayesi tahsis edilen sermaye tutarına ulaşmayan işletmelere yapılan bağış ve yardımlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
502 Sermaye düzeltmesi olumlu farkları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 373 - (1) Bu hesap ödenmiş sermaye tutarının düzeltilmesi sonucu ortaya çıkan olumlu farkların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 374 - (1) Sermaye düzeltmesi olumlu farkları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Ödenmiş sermaye tutarının enflasyon düzeltilmesine tabi tutulması sonucunda ödenmiş sermaye tutarında meydana gelen artışlar bu hesaba alacak, 698 Enflasyon Düzeltme Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) İzleyen dönemde enflasyon oranının düşmesi sonucu taşıma işleminden ortaya çıkan azalışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltme Hesabına alacak kaydedilir.
2) Bu hesabın alacak kalanı izleyen dönemde bu hesaba borç, 500 Sermaye Hesabına alacak kaydedilir.
503 Sermaye düzeltmesi olumsuz farkları hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 375 - (1) Bu hesap ödenmiş sermaye tutarının düzeltilmesi sonucu ortaya çıkan olumsuz farkların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 376 - (1) Sermaye düzeltmesi olumsuz farkları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Ödenmiş sermaye tutarının ilk kez enflasyon düzeltilmesine tabi tutulması sonucu ödenmiş sermaye tutarında azalış meydana gelmesi durumunda azalış tutarı bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltme Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) İzleyen hesap dönemlerinde düzeltme sonucunda ortaya çıkan olumlu farklardan mahsup edilen sermaye düzeltmesi olumsuz farkları bu hesaba alacak, 502 Sermaye Düzeltmesi Olumlu Farkları Hesabına borç kaydedilir.
54 Kâr yedekleri
MADDE 377 - (1) Kâr yedekleri hesap grubu; kanun ya da çeşitli nedenlerle alınan kararlar uyarınca ayrılan fonların izlenmesi için kullanılır.
(2) Kâr yedekleri hesap grubuna ilişkin enflasyon düzeltmesi işlemleri;
a) Bu yönetmelik kapsamındaki idarelere bağlı döner sermaye işletmelerinin mevzuatları uyarınca ayırmış olduğu kâr yedekleri Bakanlıkça belirlenecek esas ve usullere göre enflasyon düzeltmesine tabi tutulurlar.
b) Kâr yedekleri, enflasyon düzeltmesinin yapılacağı yılda düzeltme katsayısı, daha önce düzeltilmiş tutarlar ise taşıma katsayısı ile çarpılmak suretiyle düzeltilir.
c) Enflasyon düzeltmesi neticesinde doğacak değer artışları kâr yedekleri hesap grubundaki ilgili hesaba, karşılıkları enflasyon düzeltmesi hesabına kaydedilir.
(3) Kâr yedekleri, niteliğine göre bu grup içinde açılacak 549 Özel Fonlar Hesabından oluşur.
549 Özel fonlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 378 - (1) Özel fonlar hesabı, mevzuatları gereği işletmede bırakılması ve tasarrufu zorunlu olan fonların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 379 - (1) Özel fonlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Ayrılan fon tutarları bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Özel fonlar hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba alacak, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu hesapta kayıtlı tutarların kullanılması hâlinde bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
57 Geçmiş yıllar kârları
MADDE 380 - (1) Geçmiş yıllar kârları hesap grubu; geçmiş faaliyet dönemlerinde ortaya çıkan kârların izlenmesi için kullanılır.
(2) Geçmiş yıllar kârları hesap grubuna ilişkin enflasyon düzeltmesi işlemleri;
a) Bu yönetmelik kapsamındaki idarelere bağlı döner sermaye işletmelerinin geçmiş yıllar kârları Bakanlıkça belirlenecek esas ve usullere göre enflasyon düzeltmesine tabi tutulurlar.
b) Geçmiş yıllar kârları, enflasyon düzeltmesinin yapılacağı yılda düzeltme katsayısı, daha önceki düzeltilmiş tutarlar ise taşıma katsayısı ile çarpılmak suretiyle düzeltilir.
(3) Geçmiş yıllar kârları, niteliğine göre bu grup içinde açılacak 570 Geçmiş Yıllar Kârları Hesabından oluşur.
570 Geçmiş yıllar kârları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 381 - (1) Geçmiş yıllar kârları hesabı, geçmiş faaliyet dönemlerinde ortaya çıkan kârların ilgili hesaplara aktarılıncaya kadar izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 382 - (1) Geçmiş yıllar kârları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Önceki faaliyet dönemi bilançosunda dönem net kârı hesabının alacağında yer alan tutar hesap döneminin başında bu hesaba alacak, 590 Dönem Net Kârı Hesabına borç kaydedilir.
2) Geçmiş yıllar kârları hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba alacak, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Geçmiş yıllar kârları hesabında kayıtlı tutarlardan ödenmemiş sermayeden mahsubu gereken tutar bu hesaba borç, 501 Ödenmemiş Sermaye Hesabına alacak kaydedilir.
2) Mevzuat gereği yıl sonu kârları üzerinden genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerine bağlı işletmelerde Hazineye, özel bütçeli idarelere bağlı işletmelerde bağlı olunan idareye aktarılacak tutarlar ile ek ödeme olarak dağıtılacak tutarlar bu hesaba borç, Hazineye veya ilgili idareye aktarılacak tutarlar 362 Ödenecek Döner Sermaye Yükümlülükleri Hesabına, ek ödeme olarak dağıtılacak tutarlar 363 Ödenecek Döner Sermaye Ek Ödemeler Hesabına alacak kaydedilir.
58 Geçmiş yıllar zararları
MADDE 383 - (1) Geçmiş yıllar zararları hesap grubu; geçmiş faaliyet dönemlerinde ortaya çıkan zararların izlenmesi için kullanılır.
(2) Geçmiş yıllar zararları hesap grubuna ilişkin enflasyon düzeltmesi işlemleri;
a) Bu yönetmelik kapsamındaki idarelere bağlı döner sermaye işletmelerinin geçmiş yıllar zararları Bakanlıkça belirlenecek esas ve usullere göre enflasyon düzeltmesine tabi tutulurlar.
b) Geçmiş yıllar zararları enflasyon düzeltmesinin yapılacağı yılda düzeltme katsayısı, daha önceki düzeltilmiş tutarlar ise taşıma katsayısı ile çarpılmak suretiyle düzeltilir.
(3) Geçmiş yıllar zararları, sermaye ile ilişkilendirilmez. Gelecek yıllar kârlarından mahsup edilmek üzere 580 Geçmiş Yıllar Zararları Hesabında bekletilir.
(4) Geçmiş yıllar zararları, niteliğine göre bu grup içinde açılacak 580 Geçmiş Yıllar Zararları Hesabından oluşur.
580 Geçmiş yıllar zararları hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 384 - (1) Geçmiş yıllar zararları hesabı, geçmiş faaliyet dönemlerinde ortaya çıkan dönem zararlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 385 - (1) Geçmiş yıllar zararları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Önceki faaliyet dönemi bilançosunda dönem net zararı hesabının borcunda yer alan tutar hesap döneminin başında bu hesaba borç, 591 Dönem Net Zararı Hesabına alacak kaydedilir.
2) Geçmiş yıllar zararları hesabında kayıtlı tutarların yıl sonunda enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu ortaya çıkan artışlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltmesi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) İzleyen hesap dönemlerinde net kârdan mahsup edilen geçmiş yıllar zararları bu hesaba alacak, 570 Geçmiş Yıllar Kârları Hesabına borç kaydedilir.
59 Dönem net kârı/zararı
MADDE 386 - (1) Dönem net kârı/zararı hesap grubu; işletmenin nihai faaliyet sonuçlarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Takip eden yılın başında, dönem net kârı veya zararından, dönem net kârı 570 Geçmiş Yıllar Kârları Hesabına, dönem net zararı 580 Geçmiş Yıllar Zararları Hesabına aktarılır.
(3) Dönem net kârı/zararı niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
590 Dönem Net Kârı Hesabı
591 Dönem Net Zararı Hesabı (-)
590 Dönem net kârı hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 387 - (1) Dönem net kârı hesabı, işletmenin faaliyet dönemine ilişkin vergi sonrası net kâr tutarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 388 - (1) Dönem net kârı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Dönem net kârı veya zararı hesabının alacak kalanı hesap dönemi sonunda bu hesaba alacak, 692 Dönem Net Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem net kârından geçmiş yıllar kârları hesabına aktarılan tutarlar bu hesaba borç, 570 Geçmiş Yıllar Kârları Hesabına alacak kaydedilir.
591 Dönem net zararı hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 389 - (1) Dönem net zararı hesabı, işletmenin faaliyet dönemine ilişkin net zarar tutarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 390 - (1) Dönem net zararı hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Dönem net kârı veya zararı hesabının borç kalanı hesap dönemi sonunda bu hesaba borç, 692 Dönem Net Kârı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem net zararından geçmiş yıllar zararları hesabına aktarılan tutarlar bu hesaba alacak, 580 Geçmiş Yıllar Zararları Hesabına borç kaydedilir.
ONUNCU BÖLÜM
Gelir Tablosu Hesaplarına İlişkin İşlemler
6 Gelir tablosu hesapları
MADDE 391 - (1) Gelir tablosu ana hesap grubu; işletmenin esas faaliyetleri ile ilgili olarak sağlanan hasılat ile işletmenin esas faaliyetleri dışında kalan tüm gelir ve giderlerinin tasnifli bir şekilde izlenmesi ve dönemin kesin sonuçlarının belirlenmesi için kullanılır.
(2) Gelir tablosu ana hesap grubu; brüt satışlar, satış indirimleri, satışların maliyeti, faaliyet giderleri, diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar, diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar, olağandışı gelir ve kârlar, olağandışı gider ve zararlar ile dönem net kârı/zararı hesap grupları şeklinde bölümlenir.
60 Brüt satışlar
MADDE 392 - (1) Brüt satışlar hesap grubu; işletmenin esas faaliyetleri çerçevesinde satılan mal ya da hizmetler karşılığında alınan ya da tahakkuk ettirilen değerler toplamı ile satılan mal ve hizmetlerle ilgili sübvansiyonlar, satış tarihindeki vade farkları ve ihracatla ilgili dönem içinde ortaya çıkan kur farklarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Brüt satışlar, niteliklerine göre açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur.
600 Yurtiçi Satışlar Hesabı
601 Yurtdışı Satışlar Hesabı
602 Diğer Gelirler Hesabı
600 Yurtiçi satışlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 393 - (1) Yurtiçi satışlar hesabı, yurt içindeki gerçek ve tüzel kişilere satılan mal ve hizmetler karşılığında alınan ya da tahakkuk ettirilen değerlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 394 - (1) Yurtiçi satışlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Satışı yapılan mal ve hizmetler veya tahakkuk eden ana faaliyet konusu gelirler bir taraftan bu hesaba, hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili diğer hesaba borç; diğer taraftan satışı yapılan kıymetler maliyet değerleri ile “15 Stoklar” grubunun ilgili hesabına alacak, “62 Satışların Maliyeti” grubunun ilgili hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda tahsil edilen tutar 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) İşletmenin kullanımı için ayrılan stoklar gerçeğe uygun değerleri üzerinden bir taraftan bu hesaba alacak, ilgili varlık hesabına borç; diğer taraftan maliyet bedelleri ile ilgili stok hesabına alacak, “62 Satışların Maliyeti” grubunun ilgili hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.
601 Yurtdışı satışlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 395 - (1) Yurtdışı satışlar hesabı, yurtdışına satılan mal ve hizmetler karşılığında alınan ya da alınacak olan değerlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 396 - (1) Yurtdışı satışlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Yurtdışına yapılan mal ve hizmet satışı tutarları bir taraftan bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili diğer hesaba borç; diğer taraftan tahsil edilen tutar 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.
602 Diğer gelirler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 397 - (1) Diğer gelirler hesabı, işletmenin korunması, faaliyet hasılatındaki düşüklüğü veya faaliyet zararını gidermek için sermaye katkısı niteliğinde olmayan malî yardımlar, satış tarihindeki vade farkları, bağlı olunan idareden yardım niteliğinde gönderilen değerler, şartlı bağış ve yardımlar ve benzeri diğer gelirlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Döner sermaye yükümlülüklerinin hesaplanmasında ilgili idareden gönderilen nakdi değerler ile şartlı bağış ve yardımlar dikkate alınmaz.
Hesabın işleyişi
MADDE 398 - (1) Diğer gelirler hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Mal ve hizmet ihracı nedeniyle ortaya çıkan kur farkı gelirleri ile kredili satışlarda faturada satış fiyatı içinde gösterilmeyen vade farkları bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Satıcılar tarafından faturada gösterilmeyen alış iskonto ve primleri bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir. Aynı zamanda iskonto tutarı 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
3) İlgili idarelerce nakit olarak gönderilen yardımlar ile şartlı bağış ve yardımlar bir taraftan bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına borç; diğer taraftan 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
4) İlgili idarelerce ayni yardım niteliğinde gönderilen değerler ile şartlı bağış ve yardımlar bir taraftan bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.
61 Satış indirimleri (-)
MADDE 399 - (1) Satış indirimleri hesap grubu; net satış hasılatının tespit edilebilmesi için brüt satışlardan indirilmesi gereken değerlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Satış indirimleri, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
610 Satıştan İadeler Hesabı (-)
611 Satış İskontoları Hesabı (-)
612 Diğer İndirimler Hesabı (-)
610 Satıştan iadeler hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 400 - (1) Satıştan iadeler hesabı, satılan mallardan iade edilenlerin fatura tutarlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 401 - (1) Satıştan iadeler hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satılan mallardan yapılan iadeler satış bedeli üzerinden bir taraftan bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, geri alınan malların bedeli 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına ya da ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan geri alınan mallar maliyet değerleri ile ilgili stok hesabına borç, “62 Satışların Maliyeti” hesap grubundaki ilgili hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda daha önce bütçeye gelir kaydedilmiş olan tutarlar 810 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabına borç, 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
611 Satış iskontoları hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 402 - (1) Satış iskontoları hesabı, satışla ilgili faturanın düzenlenip satışın gerçekleşmesinden sonra yapılan her türlü iskontoların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 403 - (1) Satış iskontoları hesabına borç ve alacak yazılacak tutarlar aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satışlarla ilgili olarak sonradan yapılan iskontolar bu hesaba, iskonto tutarı üzerinden buna ilişkin katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, toplam tutar 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda 810 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabına borç, 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
612 Diğer indirimler hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 404 - (1) Diğer indirimler hesabı, işletme tarafından alıcı hesabına malın sevki sırasında ödenen giderler, satılan mallara ait olan sevk giderleri, satılan malların hatalı ve noksan olması ya da taşıma sırasında hasara uğramış olması nedeniyle yapılması zorunlu indirimler ile Katma Değer Vergisi hariç satış vergileri, fonlar ve benzerlerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 405 - (1) Diğer indirimler hesabına borç ve alacak yazılacak tutarlar aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satılan mal ya da hizmet bedellerinden yapılan diğer indirimler bir taraftan bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, ilgili hesaplara alacak; diğer taraftan 810 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabına borç, 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Vergi mükellefi olmayan işletmelerin, bankada bulunan mevduatına dönem sonunda tahakkuk ettirilen faiz geliri üzerinden yapılan vergi ve fon payı kesintileri bu hesaba, kalan tutar 102 Bankalar Hesabına borç, faiz gelirinin brüt tutarı da 642 Faiz Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir. Aynı zamanda faiz gelirlerinin brüt tutarı 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç; yapılan tevkifat tutarı 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak 810 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabına borç kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
62 Satışların maliyeti (-)
MADDE 406 - (1) Satışların maliyeti hesap grubu; işletmenin dönem içindeki stok hareketleri ile satılan mamul, yarı mamul, ilk madde ve malzeme ile ticari mal gibi maddelerin ve satılan hizmetlerin maliyetlerinin izlenmesi için kullanılır.
(2) Satışların maliyeti, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
620 Satılan Mamuller Maliyeti Hesabı (-)
621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hesabı (-)
622 Satılan Hizmet Maliyeti Hesabı (-)
623 Diğer Satışların Maliyeti Hesabı (-)
620 Satılan mamuller maliyeti hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 407 - (1) Satılan mamuller maliyeti hesabı, işletmenin dönem içindeki stok hareketleri ile yurtiçi ve yurtdışındaki alıcılara sattığı mamullerin maliyetlerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 408 - (1) Satılan mamuller maliyeti hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Sürekli envanter yöntemini uygulayan işletmelerce satılan mamuller bir taraftan maliyet değerleri ile bu hesaba borç, 152 Mamuller Hesabına alacak; diğer taraftan yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç, diğer taraftan satış bedeli “60 Brüt Satışlar” hesap grubundaki ilgili hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir. Aynı zamanda yapılan tahsilatın tamamı 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Aralıklı envanter yöntemini uygulayan işletmelerce yapılan envanter sonucunda bulunan satılan mamullerin maliyeti bu hesaba borç, 152 Mamuller Hesabına alacak kaydedilir.
3) Üretilerek işletmenin kullanımına tahsis edilen mamuller bir taraftan maliyet değerleri ile bu hesaba borç, 152 Mamuller Hesabına alacak; diğer taraftan gerçeğe uygun değerleri ile ilgili hesaba borç, 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan mamullerden geri alınanlar bir taraftan maliyet bedeli ile bu hesaba alacak, 152 Mamuller Hesabına borç; diğer taraftan satış bedeli 610 Satıştan İadeler Hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, toplam tutar 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda daha önce bütçeye gelir kaydedilmiş olan tutarlar 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak, 810 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabına borç kaydedilir.
2) Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
621 Satılan ticari mallar maliyeti hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 409 - (1) Satılan ticari mallar maliyeti hesabı, işletmenin dönem içindeki stok hareketleri ile yurtiçi veya yurtdışındaki alıcılara sattığı ticari malların maliyetlerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 410 - (1) Satılan ticari mallar maliyeti hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Sürekli envanter yöntemini uygulayan işletmelerce satılan ticari mallar bir taraftan maliyet değerleri ile bu hesaba borç, 153 Ticari Mallar Hesabına alacak; diğer taraftan 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç, ticari mal satış bedeli “60 Brüt Satışlar” grubundaki ilgili hesaba, bu tutar üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir. Aynı zamanda yapılan tahsilatın tamamı 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Aralıklı envanter yöntemini uygulayan işletmelerce yapılan envanter sonucunda bulunan satılan ticari malların maliyeti bu hesaba borç, 153 Ticari Mallar Hesabına alacak kaydedilir.
3) İşletmenin kullanımına tahsis edilen ticari mallar maliyet değerleri ile bir taraftan bu hesaba borç, 153 Ticari Mallar Hesabına alacak; diğer taraftan ilgili hesaba borç, 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan ticari mallardan yapılan iadeler maliyet değeriyle bir taraftan bu hesaba alacak, 153 Ticari Mallar Hesabına borç; diğer taraftan satış bedeli 610 Satıştan İadeler Hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, toplam tutar 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak kaydedilir. Aynı zamanda daha önce bütçeye gelir kaydedilmiş olan tutarlar 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak, 810 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabına borç kaydedilir.
2) Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
622 Satılan hizmet maliyeti hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 411 - (1) Satılan hizmet maliyeti hesabı, üretilen hizmetlerle ilgili olarak yapılan giderlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 412 - (1) Satılan hizmet maliyeti hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Üretilen hizmetlerle ilgili olarak yapılan giderler maliyet çıkarma dönemlerinde bu hesaba borç, 741 Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) 170-178 hesap aralığında projeler bazında oluşturulan “yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetleri”, işin geçici kabulü yapıldığında bu hesaba borç, 170-178 hesap aralığında projeler bazında açılan ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
623 Diğer satışların maliyeti hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 413 - (1) Diğer satışların maliyeti hesabı, işletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili diğer satış gelirlerinin elde edilmesi için yapılan giderlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 414 - (1) Diğer satışların maliyeti hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satılan ilk madde ve malzeme ile diğer stoklar bir taraftan kayıtlı değerleri ile bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak; diğer taraftan satış bedeli 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilir. Aynı zamanda yapılan tahsilat tutarı 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) İşletmenin kullanımına tahsis edilen diğer stoklar bir taraftan kayıtlı değerleri ile bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak; diğer taraftan gerçeğe uygun değerleri ile 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan ilk madde ve malzeme ile diğer stoklardan geri iade edilen tutarlar, bir taraftan maliyet bedeli üzerinden bu hesaba alacak, ilgili hesaba borç; diğer taraftan tahsilat tutarı 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına ya da ilgili diğer hesaba alacak, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Hesabına, iade edilen malın satış bedeli 610 Satıştan İadeler Hesabına borç, kaydedilir. Aynı zamanda daha önce bütçeye gelir kaydedilmiş olan tutarlar 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak, 810 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabına borç kaydedilir.
2) Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
63 Faaliyet giderleri (-)
MADDE 415 - (1) Faaliyet giderleri hesap grubu; işletmenin esas faaliyeti ile ilgili bulunan ve üretim maliyetlerine yüklenmeyen giderlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Faaliyet giderleri, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
630 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabı (-)
631 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabı (-)
632 Genel Yönetim Giderleri Hesabı (-)
630 Araştırma ve geliştirme giderleri hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 416 - (1) Araştırma ve geliştirme giderleri hesabı, üretim maliyetinin düşürülmesi, satışların artırılması ve yeni üretim biçimi ve teknolojilerinin işletmede uygulanması amacıyla yapılan araştırma ve geliştirme giderlerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 417 - (1) Araştırma ve geliştirme giderleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) 750 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabının borç kalanı, maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 751 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
631 Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 418 - (1) Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri hesabı, mal ve hizmetlerin pazarlama, satış ve dağıtım faaliyetleri ile ilgili olarak yapılan endirekt malzeme, endirekt işçilik, personel giderleri, dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler, çeşitli giderler, vergi, resim ve harçlar, amortismanlar ve tükenme payları ile ilgili giderlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 419 - (1) Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri hesabına borç ve alacak yazılacak tutarlar aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) 760 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabının borç kalanı, maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 761 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
632 Genel yönetim giderleri hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 420 - (1) Genel yönetim giderleri hesabı, işletmenin genel yönetim fonksiyonu ile ilgili olarak yapılan ve üretimle ya da satılan mal maliyeti ile doğrudan ilişkisi kurulamayan endirekt malzeme, endirekt işçilik, personel giderleri, dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler, çeşitli giderler, vergi, resim ve harçlar ve amortisman giderlerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 421 - (1) Genel yönetim giderleri hesabına borç ve alacak yazılacak tutarlar aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabının borç kalanı, maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
64 Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar
MADDE 422 - (1) Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar hesap grubu; işletmenin esas faaliyetleri dışında faiz, lehte kur farkları, kira, menkul kıymet satış kârı gibi diğer faaliyetlerden elde edilen olağan gelir ve kârların izlenmesi için kullanılır.
(2) Diğer faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
640 İştiraklerden Temettü Gelirleri Hesabı
642 Faiz Gelirleri Hesabı
644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabı
645 Menkul Kıymet Satış Kârları Hesabı
646 Kambiyo Kârları Hesabı
647 Reeskont Faiz Gelirleri Hesabı
648 Enflasyon Düzeltmesi Kârları Hesabı
649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabı
640 İştiraklerden temettü gelirleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 423 - (1) Bu hesap işletmenin, sermayelerine katıldığı iştiraklerden elde ettikleri temettü gelirlerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 424 - (1) İştiraklerden temettü gelirleri hesabına alacak ve borç yazılacak tutarlar aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) İştiraklerden tahakkuk eden temettü gelirleri bu hesaba alacak, 242 İştirakler Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.
642 Faiz gelirleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 425 - (1) Faiz gelirleri hesabı, banka ve benzeri kuruluşlardan alınan faiz gelirlerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 426 - (1) Faiz gelirleri hesabına alacak ve borç yazılacak tutarlar aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Bankada bulunan mevduata dönem sonunda tahakkuk ettirilen faizlerin brüt tutarı bu hesaba alacak, faiz geliri üzerinden yapılan vergi ve fon payı kesintileri vergi mükellefi olan işletmelerde 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına, diğer işletmelerde 612 Diğer İndirimler Hesabına, kalan tutar da 102 Bankalar Hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda faiz gelirlerinin brüt tutarı 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç; yapılan tevkifat tutarı 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak 810 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabına borç kaydedilir.
2) Menkul kıymetlerin tahakkuk eden faiz gelirleri bu hesaba alacak, faiz geliri üzerinden yapılan vergi ve fon payı kesintileri 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına, kalan tutar ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.
644 Konusu kalmayan karşılıklar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 427 - (1) Konusu kalmayan karşılıklar hesabı, aktifle ilgili olarak ayrılan karşılıklardan iptal edilen tutarların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 428 - (1) Konusu kalmayan karşılıklar hesabına alacak ve borç yazılacak tutarlar aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Ayrılan karşılıklardan iptal edilenler bu hesaba alacak, ilgili karşılık hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.
645 Menkul kıymet satış kârları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 429 - (1) Menkul kıymet satış kârları hesabı, menkul kıymetlerin satışından doğan kârların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 430 - (1) Menkul kıymet satış kârları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Satılan menkul kıymetlerin satış değeri ile kayıtlı değeri arasındaki olumlu fark bir taraftan bu hesaba, kayıtlı değeri ile ilgili menkul kıymet hesabına alacak, satış tutarı 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili hesaba borç; diğer taraftan 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.
646 Kambiyo kârları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 431 - (1) Kambiyo kârları hesabı, kambiyo kârlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 432 - (1) Kambiyo kârları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden alınan çeklerin, alacakların, senetlerin, verilen depozito ve teminatlar ile döviz ve gelir tahakkukları hesaplarında kayıtlı tutarların değerlemesi sonucunda oluşan kur artışı bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden olan borçlar ile gider tahakkukları hesaplarında kayıtlı tutarların değerlemesi sonucunda oluşan kur azalışı bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.
647 Reeskont faiz gelirleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 433 - (1) Reeskont faiz gelirleri hesabı, reeskont faiz gelirlerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 434 - (1) Reeskont faiz gelirleri hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Önceki dönemde ayrılan alacak senetleri reeskont tutarı bu hesaba alacak, 122 Alacak Senetleri Reeskontu Hesabına borç yazılır.
b) Borç
1) Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.
648 Enflasyon düzeltmesi kârları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 435 - (1) Bu hesap mali tabloların enflasyon düzeltmesinden ortaya çıkan net olumlu farkların 698 Enflasyon Düzeltme Hesabından ve yıllara yaygın inşaat işinde “358 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabından” aktarılarak izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 436 - (1) Enflasyon düzeltmesi kârları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a)Alacak
1) Enflasyon düzeltme hesabından aktarılan tutarlar bu hesaba alacak, 698 Enflasyon Düzeltme Hesabına borç kaydedilir.
2) Yıllara yaygın inşaat enflasyon düzeltme hesabından aktarılan tutarlar bu hesaba alacak 358 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabına borç kaydedilir.
b)Borç
1) Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.
649 Diğer olağan gelir ve kârlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 437 - (1) Diğer olağan gelir ve kârlar hesabı, yukarıdaki hesaplar kapsamına girmeyen diğer olağan faaliyetlerden sağlanan gelir ve kârlar, alacaklara yürütülen faizler ve vade farklarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 438 - (1) Diğer olağan gelir ve kârlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş işletme alacakları bir taraftan bu hesaba alacak, sorumluları adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç; diğer taraftan ilgili alacaklar hesabına alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
2) Sayım sonucunda ortaya çıkan noksanlıklardan nedeni tespit edilemeyen tutarlar bir taraftan gerçeğe uygun değerleri ile bu hesaba alacak, sorumluları adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç; diğer taraftan kayıtlı değerleri ile 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
3) İşletme lehine doğan alacaklara yürütülen faizler ile vade farkları bu hesaba alacak, ilgili alacak hesabına borç kaydedilir.
4) Karşılık ayrılmamış şüpheli alacaklardan tahsil edilemeyeceği kesinleşenler bir taraftan bu hesaba alacak, tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere sorumluları adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç; diğer taraftan ilgili şüpheli alacaklar hesabına alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
5) Karşılık ayrılmış şüpheli alacaklardan tahsil edilemeyeceği kesinleşenler bir taraftan bu hesaba alacak, alacağın tahsil edilememesinde sorumluluğu saptanan personel adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç; diğer taraftan ilgili şüpheli alacaklar hesabına alacak, şüpheli alacaklar karşılığı hesabına borç kaydedilir.
6) İşletmenin, taahhüdünü yerine getirmemesi nedeniyle geri alma imkânı sona eren depozito ve teminatlar bir taraftan bu hesaba alacak, sorumluları adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç; diğer taraftan 126 Verilen Depozito ve Teminatlar Hesabına alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
7) Personelin maaş ve ücretlerinden fazla veya yersiz kesilmek suretiyle sosyal güvenlik kurumuna gönderilen tutarlardan işletme hissesini oluşturan miktar bu hesaba, personele ödenmesi gereken tutar 335 Personele Borçlar Hesabına, fazla kesintiden dolayı noksan hesaplanan gelir vergisi tutarı 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak, tamamı 136 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
8) Sayıştay, adlî, idarî ve askerî mahkemelerce tazmin hükmedilenler ile inceleme, teftiş ve denetimler sonucu fazla ve kanunsuz verildiği veya noksan tahsil edildiği tespit edilen tutarlar bu hesaba alacak, 136 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
5) Gelir kaydedilmesi gereken avans, alınan depozito ve teminatlar ile konusu kalmayan diğer borç ve gider karşılıkları bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.
65 Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar (-)
MADDE 439 - (1) Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar hesap grubu; işletmenin esas faaliyetleri dışında kalan olağan faaliyetleriyle ilgili gider ve zararlarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
654 Karşılık Giderleri Hesabı (-)
655 Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabı (-)
656 Kambiyo Zararları Hesabı (-)
657 Reeskont Faiz Giderleri Hesabı (-)
658 Enflasyon Düzeltmesi Zararları Hesabı (-)
659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabı (-)
654 Karşılık giderleri hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 440 - (1) Karşılık giderleri hesabı, aktifle ilgili olarak ayrılan karşılık giderlerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 441 - (1) Karşılık giderleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Ayrılan karşılık tutarları bu hesaba borç, ilgili karşılık hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
655 Menkul kıymet satış zararları hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 442 - (1) Menkul kıymet satış zararları hesabı, menkul kıymet satışından doğan zararların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 443 - (1) Menkul kıymet satış zararları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satılan menkul kıymetlerin satış değeri ile kayıtlı değeri arasındaki olumsuz fark bu hesaba, satış tutarı 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili diğer hesaba borç, kayıtlı değeri ile ilgili menkul kıymet hesabına alacak kaydedilir. Aynı zamanda satış tutarı 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
656 Kambiyo zararları hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 444 - (1) Kambiyo zararları hesabı, kambiyo zararlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 445 - (1) Kambiyo zararları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden alınan çeklerin, alacakların, senetlerin, verilen depozito ve teminatlar ile döviz ve gelir tahakkukları hesaplarında kayıtlı tutarların değerlemesi sonucunda oluşan kur azalışı bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden olan borçlar ile gider tahakkukları hesaplarında kayıtlı tutarların değerlemesi sonucunda oluşan kur artışı bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
657 Reeskont faiz giderleri hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 446 - (1) Reeskont faiz giderleri hesabı, reeskont faiz giderlerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 447 - (1) Reeskont faiz giderleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Senetli alacakların reeskont işleminden hesaplanan faiz giderleri bu hesaba borç, 122 Alacak Senetleri Reeskontu Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir
658 Enflasyon düzeltmesi zararları hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 448 - (1) Bu hesap mali tabloların enflasyon düzeltmesinden ortaya çıkan net olumsuz farkların “698 Enflasyon Düzeltme Hesabından” ve yıllara yaygın inşaat işinde “178 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabından” aktarılarak izlendiği hesaptır.
Hesabın İşleyişi
MADDE 449 - (1) Enflasyon düzeltmesi zararları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıdaki gösterilmiştir.
a) Borç
1) Enflasyon Düzeltme Hesabından aktarılan tutarlar bu hesaba borç, 698 Enflasyon Düzeltme Hesabına alacak kaydedilir.
2) Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabından aktarılan tutarlar bu hesaba borç, 358 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
659 Diğer olağan gider ve zararlar hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 450 - (1) Diğer olağan gider ve zararlar hesabı, yukarıdaki hesaplar kapsamına girmeyen diğer olağan faaliyetlerle ilgili gider ve zararların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 451 - (1) Diğer olağan gider ve zararlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş işletme alacakları bir taraftan bu hesaba borç, ilgili alacaklar hesabına alacak; diğer taraftan sorumluları adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
2) İşletmenin taahhüdünü yerine getirmemesi nedeniyle geri alma imkânı sona eren depozito ve teminatlar bir taraftan bu hesaba borç, 126 Verilen Depozito ve Teminatlar Hesabına alacak; diğer taraftan sorumluları adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Karşılık ayrılmamış şüpheli alacaklardan tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş olanlar bir taraftan bu hesaba borç, ilgili şüpheli alacaklar hesabına alacak; diğer taraftan sorumluları adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
4) Sayım sonucunda ortaya çıkan noksanlıklardan nedeni tespit edilemeyen tutarlar bir taraftan kayıtlı değerleri ile bu hesaba borç, 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına alacak; diğer taraftan gerçeğe uygun değerleri ile sorumluları adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
5) Kayıtlı alacaklardan, herhangi bir yasal düzenleme ile silinmesi gerekenler bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
67 Olağandışı gelir ve kârlar
MADDE 452 - (1) Olağandışı gelir ve kârlar hesap grubu; işletmenin olağan faaliyetlerinden bağımsız olan ve bu nedenle arızi nitelik taşıyan duran varlık satışlarından elde edilen kârlar ile olağandışı olay ve gelişmeler nedeniyle ortaya çıkan gelir ve kârların izlenmesi için kullanılır.
(2) Olağandışı gelir ve kârlar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
671 Önceki Dönem Gelir ve Kârları Hesabı
679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabı
671 Önceki dönem gelir ve kârları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 453 - (1) Önceki dönem gelir ve kârları hesabı, cari dönemden önceki dönemlere ait olan ve bu dönemlerin malî tablolarına hata ya da başka nedenlerle yansıtılmayan tutarların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 454 - (1) Önceki dönem gelir ve kârları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Önceki döneme ait gelirler bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri yapan işletmelerde kesin kabul sırasında ortaya çıkan gelirlerden önceki döneme ait olanlar bu hesaba alacak, vergi ve fon kesintileri 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına, yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.
679 Diğer olağandışı gelir ve kârlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 455 - (1) Diğer olağandışı gelir ve kârlar hesabı, yukarıdaki hesaplar dışında kalan ve arızi nitelik taşıyan duran varlık satışlarından doğan kârlar gibi gelir ve kârların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 456 - (1) Diğer olağandışı gelir ve kârlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Maddi duran varlıkların satışından doğan gelir ve kârlar bu hesaba, kayıtlı değeri ile ilgili maddi duran varlık hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili hesaba borç kaydedilir. Aynı zamanda tahsilat tutarı 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Elden çıkarılacak stoklar ve maddi duran varlıkların satışından doğan gelir ve kârlar bu hesaba, kayıtlı değerleri ile 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, birikmiş amortismanları 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili hesaba borç, diğer taraftan tahsilat tutarı 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
3) Kişisel kusurlardan dolayı yok olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hale gelen stoklar ve maddi duran varlıkların kayıtlardan çıkarılması gerekenler tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere gerçeğe uygun değeri üzerinden bu hesaba alacak, 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç; diğer taraftan ilgili hesaplara alacak ve borç kaydedilir.
4) Kişisel kusurlardan dolayı yok olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hale gelen stoklar ve maddi duran varlıkların hurdaya ayrılması gerekenler, bir taraftan gerçeğe uygun değeri ile hurda halindeki değeri arasındaki fark tahsilinde bütçeye gelir kaydedilmek üzere bu hesaba alacak, 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç; diğer taraftan ilgili hesaplara alacak ve borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.
68 Olağandışı gider ve zararlar (-)
MADDE 457 - (1) Olağandışı gider ve zararlar hesap grubu; işletmenin olağan faaliyetlerinden bağımsız olan ve bu nedenle sık sık ve düzenli olarak ortaya çıkması beklenmeyen işlem ve olaylardan kaynaklanan gider ve zararların izlenmesi için kullanılır.
(2) Olağandışı gider ve zararlar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
680 Çalışmayan Kısım Gider ve Zararları Hesabı (-)
681 Önceki Dönem Gider ve Zararları Hesabı (-)
689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabı (-)
680 Çalışmayan kısım gider ve zararları hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 458 - (1) Çalışmayan kısım gider ve zararları hesabı, üretimle ilgili giderlerden çalışılmayan döneme ve çalışmayan kısımlara ait giderlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 459 - (1) Çalışmayan kısım gider ve zararları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Üretimle ilgili çalışılmayan dönem ve çalışmayan kısımlara ait giderler bu hesaba borç, ilgili yansıtma hesaplarına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
681 Önceki dönem gider ve zararları hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 460 - (1) Önceki dönem gider ve zararları hesabı, cari dönemden önceki dönemlere ait olan ve bu dönemlerin malî tablolarına hata ya da başka nedenlerle yansıtılamayan veya sonradan ortaya çıkan gider ve zararların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 461 - (1) Önceki dönem gider ve zararları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Önceki döneme ait gider ve zararlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri yapan işletmelerde kesin kabul sırasında ortaya çıkan giderlerden önceki döneme ait olanlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
689 Diğer olağandışı gider ve zararlar hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 462 - (1) Diğer olağandışı gider ve zararlar hesabı, yukarıda tanımlanan hesaplar kapsamı dışında kalan diğer olağandışı gider ve zararların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 463 - (1) Diğer olağandışı gider ve zararlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Maddi duran varlıkların satışından doğan gider ve zararlar bu hesaba, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yapılan tahsilat 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına ya da ilgili hesaba borç, kayıtlı değerleri ile ilgili maddi duran varlık hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi ise 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir. Aynı zamanda tahsilat tutarı 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Kullanılamayacak hâle gelmesi nedeniyle kayıtlardan düşülmesi gereken maddi duran varlıkların amorti edilmeyen kısmı bu hesaba, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç, kayıtlı değerleri ise ilgili maddi duran varlık hesaplarına alacak kaydedilir.
3) Kısmen veya tamamen değerlerini yitiren varlıklardan doğan gider ve zararlar bu hesaba borç, kayıtlı oldukları varlık hesabına alacak kaydedilir.
4) Elden çıkarılacak stoklar ve maddi duran varlıkların satışından doğan gider ve zararlar bu hesaba, birikmiş amortismanları 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, kayıtlı değerleri ile 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir.
5) Peşin ödenen vergiler ve fonlardan indirim ve geri alma imkânı ortadan kalkanlar bu hesaba borç, 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
69 Dönem net kârı veya zararı
MADDE 464 - (1) Dönem net kârı veya zararı hesap grubu; işletmelerin faaliyet sonucunun belirlenebilmesi için gelir tablosu hesapları grubunda yer alan hesapların dönem sonunda kapatılma işlemlerinin izlenmesi için kullanılır.
(2) Dönem net kârı veya zararı, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabı
691 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabı (-)
692 Dönem Net Kârı veya Zararı Hesabı
697 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı
698 Enflasyon Düzeltme Hesabı
690 Dönem kârı veya zararı hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 465 - (1) Dönem kârı veya zararı hesabı, gelir ve gider hesap gruplarında yer alan gelir ve gider hesaplarıyla, enflasyon düzeltmesi hesabında kayıtlı tutarların dönem sonlarında, sonuç hesaplarına aktarılmasının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 466 - (1) Dönem kârı veya zararı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) “60 Brüt Satışlar”, “64 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar” ve “67 Olağandışı Gelir ve Kârlar” gruplarında yer alan hesapların alacak kalanları bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 692 Dönem Net Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) “61 Satış İndirimleri”, “62 Satışların Maliyeti”, “63 Faaliyet Giderleri”, “65 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar” ve “68 Olağandışı Gider ve Zararlar” gruplarında yer alan hesapların borç kalanları bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Dönem kârı üzerinden ayrılan vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları bu hesaba borç, 691 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına alacak kaydedilir.
3) Dönem kârı üzerinden hesaplanan vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları ayrıldıktan sonra kalan tutar bu hesaba borç, 692 Dönem Net Kârı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.
691 Dönem kârı vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 467 - (1) Dönem kârı vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları hesabı, Dönem kârı üzerinden ilgili mevzuat hükümlerine göre hesaplanan vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıklarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 468 - (1) Dönem kârı vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Dönem kârı üzerinden hesaplanan vergi ve diğer yasal yükümlülükler bu hesaba borç, 370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem kârı üzerinden ayrılan vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
692 Dönem net kârı veya zararı hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 469 - (1) Dönem net kârı veya zararı hesabı, işletmenin vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları ayrıldıktan sonra kalan dönem net kârı veya zararının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 470 - (1) Dönem net kârı veya zararı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Dönem kârı üzerinden hesaplanan vergi ve yasal yükümlülük karşılıkları ayrıldıktan sonra kalan dönem net kârı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
2) Dönem sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 591 Dönem Net Zararı Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem kârı veya zararı hesabının borç kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.
2) Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 590 Dönem Net Kârı Hesabına alacak kaydedilir.
697 Yıllara yaygın inşaat enflasyon düzeltme hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 471 - (1) Bu hesap yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerine ait maliyet ve hak edişlere ilişkin enflasyon düzeltmeleri sonucu oluşan farkların izlendiği hesaptır.
Hesabın işleyişi
MADDE 472 - (1) Yıllara yaygın inşaat enflasyon düzeltme hesabının alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a)Alacak
1)Yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerine ait maliyetlere ilişkin enflasyon düzeltmeleri sonucu oluşan artışlar 17 nci gruptaki ilgili hesaplara borç, bu hesaba alacak kaydedilir.
2) Dönem sonunda bu hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 358 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabına alacak kaydedilir.
b) Borç
1) Hakedişlere ilişkin düzeltmeler sonucu oluşan artışlar da 35 inci gruptaki ilgili hesaplara alacak, bu hesaba borç kaydedilir.
2) Dönem sonunda bu hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 178 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabına borç kaydedilir.
698 Enflasyon düzeltme hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 473 - (1) Bu hesap parasal olmayan kıymetlerin düzeltilmesi sonucu oluşan farkların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 474 - (1) Enflasyon düzeltme hesabının alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Parasal olmayan aktif kalemlerin enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu oluşan farklar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
(2) Gelir tablosunda yer alan gider hesaplarının düzeltilmesinden ortaya çıkan farklar ilgili gider hesaplarına borç, bu hesaba alacak kaydedilir.
(3) Dönem sonunda bu hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 648 Enflasyon Düzeltmesi Kârları Hesabına alacak kaydedilir.
b)Borç
(1) Parasal olmayan pasif kalemlerin enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu oluşan farklar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
(2) Gelir tablosunda yer alan gelir hesaplarının düzeltilmesinden ortaya çıkan farklar ilgili gelir hesaplarına alacak bu hesaba borç kaydedilir.
(3) Dönem sonunda bu hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 658- Enflasyon Düzeltmesi Zararları hesabına borç kaydedilir.
ONBİRİNCİ BÖLÜM
Maliyet Hesapları
7 Maliyet hesapları
MADDE 475 - (1) Maliyet hesapları ana hesap grubu, maliyeti oluşturan her türlü giderin izlenmesi için kullanılır.
(2) İşletmelerde giderler yapıldıkları anda ilgili büyük defter hesaplarına “fonksiyon esasına” göre kaydedilirken, söz konusu giderler aynı zamanda yardımcı defterlerde hem çeşit esasına hem de ilgili gider yerlerine göre izlenir. Bu kayıt yönteminde; giderler eş zamanlı olarak aynı anda hem fonksiyonlarına hem çeşitlerine hem de ilgili gider yerlerine göre izleneceğinden, muhasebe kayıtlarında üretim ve hizmet maliyetleri belli bir düzen içinde oluşturulur.
(3) Maliyet hesaplarının tutulmasında fiilî maliyet yöntemi esastır. Ancak fiilî maliyet yönteminin uygulanmasının mümkün olmadığı hâllerde, önceden saptanmış maliyet yöntemi (standart maliyet) uygulanabilir.
(4) Maliyet hesapları, direkt ilk madde ve malzeme giderleri, direkt işçilik giderleri, genel üretim giderleri, hizmet üretim maliyeti, araştırma ve geliştirme giderleri, pazarlama, satış ve dağıtım giderleri ve genel yönetim giderleri hesap gruplarına ayrılır.
Üretime ilk madde ve malzeme verilmesi, mamullerin ambara alınması, mamul maliyeti ve sipariş alınması
MADDE 476 - (1) Üretime ilk madde ve malzeme verilmesi: Üretim yerince ihtiyaç konusu ilk madde ve malzemeleri gösteren bir ihtiyaç pusulası düzenlenerek, taşınır kayıt ve kontrol yetkilisine verildiğinde istenilen madde ve malzemeler taşınır işlem fişi ile ilgili üretim yeri yetkilisine teslim edilir. Taşınır işlem fişi ile ihtiyaç pusulasının birer örneği de muhasebe birimine teslim edilerek muhasebe kayıtlarının yapılması sağlanır.
(2) Mamullerin ambara alınması: Üretim yerinde mamul hâle getirilen varlıklar, maliyet pusulasına dayanılarak düzenlenen taşınır işlem fişi ile ambara alınır. “Maliyet Pusulası” (Örnek:23) ve taşınır işlem fişinin birer örneği muhasebe kayıtlarının yapılabilmesi için muhasebe birimine verilir. Bütün mamuller önce ambara alınır, üretim yerinden hiçbir suretle satış yapılmaz.
(3) Mamul maliyeti: Üretim yerlerinde imal edilen her çeşit ürünün maliyeti, maliyet pusulasına göre tespit edilir. Bir mamulün maliyeti; direkt ilk madde ve malzeme giderleri, direkt işçilik giderleri, endirekt genel üretim giderleri, olmak üzere üç unsurdan oluşur.
(4) Sipariş alınması: Sipariş alındığında, düzenlenecek “Sipariş Pusulası” (Örnek:24) hiçbir işleme tabi tutulmaksızın üretim yerine verilir. Üretim yeri işin bitiminde bu pusulayı maliyet pusulası ile birlikte ambara verir. Siparişlere ait maliyetler sipariş pusulasına paralel olarak düzenlenir. Sipariş için tespit edilecek fiyat, üretim yeri yetkilisinden yazılı olarak alınacak maliyetlere dayanılarak yapılır.
(5) Üretime ilk madde ve malzeme verilmesi, mamullerin ambara alınması ve maliyeti ile sipariş alınmasında aşağıda belirtilen belgeler ve “İmalat Defteri” (Örnek:25) kullanılır.
a) İhtiyaç pusulası: Üretim yeri, üretimde kullanılacak ilk madde ve malzemeleri ihtiyaç pusulası ile ambardan talep eder. Biri dip koçan olmak üzere üç nüsha olarak düzenlenen ihtiyaç pusulasının aslı ve ikinci nüshası taşınır kayıt ve kontrol yetkilisine verilir. Taşınır kayıt ve kontrol yetkilisince ihtiyaç pusulası üzerinde gerekli işlemler yapılıp eksiksiz doldurulduktan sonra aslı taşınır işlem fişi ile birlikte muhasebe birimine teslim edilir; ikinci nüsha taşınır kayıt ve kontrol yetkilisince saklanır; üçüncü nüsha ise üretim yerinde muhafaza edilir.
b) Maliyet pusulası: Üretim yerinde mamul hâle getirilen varlıklar için mamulün bünyesine giren ve mamul maliyeti olarak kabul edilen giderleri gösterir maliyet pusulası düzenlenir. Üç nüsha olarak düzenlenen maliyet pusulasının dip koçan olan üçüncü nüshası üretim yerinde muhafaza edilir. Aslı ve ikinci nüshası mamulle birlikte taşınır kayıt ve kontrol yetkilisine teslim edilir. Taşınır kayıt ve kontrol yetkilisince maliyet pusulasının üzerinde gerekli işlemler yapıldıktan sonra aslı, muhasebe kayıtlarının yapılabilmesi için muhasebe birimine teslim edilir; ikinci nüshası da taşınır kayıt ve kontrol yetkilisince saklanır.
c) Sipariş pusulası: İşletmeye sipariş verildiğinde verilen siparişin cinsi, adedi, ölçüsü, nitelikleri ve teslim şartlarını gösteren sipariş pusulası düzenlenir. Sipariş pusulası, üretim yeri yetkilisine verilerek alınan siparişin maliyeti çıkartılır. Biri dip koçan olmak üzere üç nüsha olarak düzenlenen sipariş pusulasının aslı müşteriye; ikinci nüshası sipariş edilen mamuller ambara teslim edilirken maliyet pusulası ile birlikte taşınır kayıt ve kontrol yetkilisine verilir. Taşınır kayıt ve kontrol yetkilisi de, bu nüshayı maliyet pusulası ile taşınır işlem fişi ile birlikte belgelere eklenmek üzere muhasebe birimine teslim eder. Üçüncü nüshası da üretim yerinde muhafaza edilir.
ç) Üretim yerlerine teslim edilen ilk madde ve malzemeler ile üretimi tamamlanan mamullerden ambara teslim edilenler imalat defterine kaydedilir. Bu defter, her üretim yeri için ayrı ve ilk madde ve malzemenin niteliğine göre de bölümlere ayrılmak suretiyle tutulur.
Gider çeşitleri
MADDE 477 - (1) Gider çeşitleri hesapları, mal ve hizmet üretiminde katlanılması gereken maliyetlerin bünyesindeki harcama çeşitlerini ifade eder.
(2) Giderler tahakkuk ettikçe ilgili fonksiyonel gider hesaplarına kaydedilirken, aynı anda yardımcı defterlerdeki söz konusu çeşit hesaplarına da kaydedilir. Gider çeşitlerinin izlendiği yardımcı defter kayıtlarının gider yerlerini de gösterecek biçimde tutulması esastır.
(3) Gider çeşitleri hesaplarının kodlanmasında aşağıda belirtilen sınıflama esas alınır.
a) 0 İlk Madde ve Malzeme Giderleri: Mal ve hizmetlerin üretilmesini ve işletme faaliyetlerinin devamlılığını sağlamak amacıyla tüketilen her türlü direkt ilk madde ve malzeme, endirekt malzeme ve üretimle ilgili dışarıya yaptırılan işleri kapsar.
b) 1 İşçi Ücret ve Giderleri: İşletme faaliyetlerini yürütmek, üretim ve hizmetleri gerçekleştirmek amacıyla çalıştırılan işçiler için tahakkuk ettirilen esas işçilik, fazla çalışma, prim, ikramiye, yıllık izin ücretleri, sosyal sigorta işveren primi, hafta tatili ve genel tatil ücretleri, her türlü sosyal yardımlar ve işçilere ait diğer giderler gibi giderleri kapsar.
c) 2 Memur Ücret ve Giderleri: İşletme faaliyetlerini yürütmek, üretim ve hizmetleri gerçekleştirmek amacıyla çalıştırılan aylıklı yönetici, memur, büro personeli ve benzeri için tahakkuk ettirilen her türlü giderleri kapsar.
ç) 3 Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler: İşletme faaliyetlerini yürütmek, üretim, pazarlama ve diğer hizmetleri gerçekleştirmek amacıyla elektrik, su, gaz, bakım ve onarım, haberleşme, nakliye ile diğer fayda ve hizmetler gibi dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler için yapılan giderleri kapsar.
d) 4 Çeşitli Giderler: Yukarıda belirtilen giderler dışında, işletme faaliyetlerini sürdürmek için yapılması gerekli olan giderleri kapsar. Kira giderleri, yolluk giderleri, dava, icra ve noter giderleri gibi çeşitli giderler bu grupta yer alır.
e) 5 Vergi, Resim ve Harçlar: Mevzuat gereğince tahakkuk ettirilen gider niteliğindeki vergi, resim ve harçlar ile genel bütçeye aktarılacak tutarlar, sosyal hizmetler payı, merkez hissesi, kâr payı gibi Hazine veya ilgili idareye ödenecek giderleri kapsar.
f) 6 Amortismanlar ve Tükenme Payları: Maddi duran varlıklar için ayrılan amortisman giderleri ile tükenme paylarını kapsar.
Gider yerleri
MADDE 478 - (1) Gider yeri, üretim ve hizmetlerin yapıldığı ve maliyetlerin oluştuğu örgütün bir birimini ifade eder. Örgüt, giderlerin planlanması, kontrol edilmesi ve bu giderlerin dengeli bir biçimde toplanıp dağıtılmasını sağlar.
(2) Gider yerlerinin saptanmasında, kuruluşların organizasyon şeması esas alınır. Bölümlenme; esas üretim, yardımcı üretim, yardımcı hizmet, yatırım, üretim yerleri yönetimi, araştırma ve geliştirme, pazarlama, satış ve dağıtım ile genel yönetim olarak yapılır.
(3) Gider yerlerinin bölümlenmesinde yukarıda belirtilen gider yerleri gruplaması esas olmakla beraber, kuruluşların işletme faaliyet alanı ile faaliyetin teknolojik akımına uygun olarak açılacak gider yerleri, bu verilen ana grup başlıkları altında yer alabilir.
71 Direkt ilk madde ve malzeme giderleri
MADDE 479 - (1) Direkt ilk madde ve malzeme giderleri hesap grubu; üretim işlemi sırasında doğrudan doğruya mamul bünyesine ana madde olarak katılan ve hangi mamulden ne kadar tüketildiği ekonomik bakımdan ayrı olarak izlenebilen ilk madde ve malzeme kullanımları ile yansıtma ve fark hesaplarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Endirekt (dolaylı) ilk madde ve malzeme kullanımları genel üretim giderleri içinde izlenir.
(3) Direkt ilk madde ve malzeme giderleri, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Hesabı
711 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma Hesabı
712 Direkt İlk Madde ve Malzeme Fiyat Farkı Hesabı
713 Direkt İlk Madde ve Malzeme Miktar Farkı Hesabı
(4) Bu grupta yer alan 712 ve 713 numaralı hesaplar önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı hâllerde kullanılır.
710 Direkt ilk madde ve malzeme giderleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 480 - (1) Direkt ilk madde ve malzeme giderleri hesabı, esas üretim gider yerleri ile ilgili olan ve üretim işlemi sırasında doğrudan doğruya mamul bünyesine giren ve onun bir unsurunu oluşturan ilk madde ve malzemeler ile üretimin yapılmasında zorunlu bulunan yardımcı maddelerin ambardan çekilip kullanılması ile ilgili fiilî tutarların izlenmesi için kullanılır.
(2) Üretimde kullanılmayan ve satılan ilk madde ve malzemenin maliyeti bu hesapta izlenmez.
Hesabın işleyişi
MADDE 481 - (1) Direkt ilk madde ve malzeme giderleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Üretim gider yerlerine gönderilen direkt ilk madde ve malzemeler kayıtlı tutarları ile bu hesaba borç, 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına alacak kaydedilir.
2) Üretimle ilgili olarak dışarıya yaptırılan işler maliyet tutarları ile bir taraftan bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan bu tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
3) Önceki maliyet dönemi sonunda yarı mamuller üretim hesabına alınan üretim aşamasındaki yarı mamuller yeni maliyet dönemi başında bu hesaba borç, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Gider yerlerinde kullanılmak üzere alınan, ancak daha sonra kullanılmayarak ambara geri gönderilen ilk madde ve malzemeler bu hesaba alacak, 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına borç kaydedilir.
2) Direkt ilk madde ve malzeme giderleri yansıtma hesabının alacak kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 711 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
711 Direkt ilk madde ve malzeme giderleri yansıtma hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 482 - (1) Direkt ilk madde ve malzeme giderleri yansıtma hesabı, 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Hesabında oluşan tutarların, cari dönem içinde üretilen mamul ve yarı mamullerin maliyetlerine aktarılmasına ilişkin işlemlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 483 - (1) Direkt ilk madde ve malzeme giderleri yansıtma hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir
a) Alacak
1) Fiilî maliyet yönteminde, direkt ilk madde ve malzeme giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
2) Önceden saptanmış maliyet yönteminde, tahmini direkt ilk madde ve malzeme giderleri maliyet unsuru olarak bu hesaba alacak, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
3) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumsuz farklar bu hesaba alacak; fiyat farkları 712 Direkt İlk Madde ve Malzeme Fiyat Farkı Hesabına, miktar farkları ise 713 Direkt İlk Madde ve Malzeme Miktar Farkı Hesabına borç kaydedilir
b) Borç
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumlu farklar bu hesaba borç; fiyat farkları 712 Direkt İlk Madde ve Malzeme Fiyat Farkı Hesabına, miktar farkları ise 713 Direkt İlk Madde ve Malzeme Miktar Farkı Hesabına alacak kaydedilir.
2) Direkt ilk madde ve malzeme giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
712 Direkt ilk madde ve malzeme fiyat farkı hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 484 - (1) Direkt ilk madde ve malzeme fiyat farkı hesabı, önceden saptanmış maliyet yönteminde, direkt ilk madde ve malzeme fiilî giderleri ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumlu veya olumsuz fiyat farklarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Direkt ilk madde ve malzeme fiyat farkı hesabı, oluşan olumlu veya olumsuz direkt ilk madde ve malzeme fiyat farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 485 - (1) Direkt ilk madde ve malzeme fiyat farkı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumlu fiyat farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 711 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda fiilî giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında ortaya çıkan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz ilk madde ve malzeme fiyat farkları bu hesaba alacak, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumsuz fiyat farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 711 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında ortaya çıkan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu ilk madde ve malzeme fiyat farkları bu hesaba borç, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına alacak kaydedilir.
713 Direkt ilk madde ve malzeme miktar farkı hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 486 - (1) Direkt ilk madde ve malzeme miktar farkı hesabı, önceden saptanmış maliyet yönteminde, direkt ilk madde ve malzeme fiilî giderleri ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumlu veya olumsuz miktar farklarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Direkt ilk madde ve malzeme miktar farkı hesabı; oluşan olumlu veya olumsuz miktar farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 487 - (1) Direkt ilk madde ve malzeme miktar farkı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumlu miktar farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 711 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda fiilî giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında ortaya çıkan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz miktar farkları bu hesaba alacak, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumsuz miktar farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 711 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında ortaya çıkan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu miktar farkları bu hesaba borç, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına alacak kaydedilir.
72 Direkt işçilik giderleri
MADDE 488 - (1) Direkt işçilik giderleri hesap grubu; bir mal veya hizmetin üretim maliyetine doğrudan doğruya verilebilen işçilik giderleri ile ilgili gider, yansıtma ve fark hesaplarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Direkt işçilik giderleri, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
720 Direkt İşçilik Giderleri Hesabı
721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabı
722 Direkt İşçilik Ücret Farkları Hesabı
723 Direkt İşçilik Süre (Zaman) Farkları Hesabı
(3) Bu grupta yer alan 722 ve 723 numaralı hesaplar önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı hâllerde kullanılır.
720 Direkt işçilik giderleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 489 - (1) Direkt işçilik giderleri hesabı, esas üretim gider yerleri ile ilgili olup, belli bir mamul veya hizmetin üretim maliyetine doğrudan doğruya yüklenebilen işçilik giderlerinin izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu giderler, hangi mamul veya mamul grubu için harcandığı izlenebilen ve herhangi bir dağıtım anahtarına gerek duymadan, işçi başına düşen çalışma süresi ölçülebilen işçilik giderlerinden oluşur.
(3) Esas üretim gider yerinde çalışan işçilere ait normal ücretler dışında kalan fazla çalışma ücreti, prim, ikramiye, sosyal güvenlik işveren payları ve her türlü yardımlar da direkt işçilik gideri sayılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 490 - (1) Direkt işçilik giderleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Esas üretim gider yerinde çalışan işçilere ait giderler ile dışarıda yaptırılan işler için ödenen ücretler bir taraftan bu hesaba borç, kesintiler ilgili hesaplara, yapılan ödeme 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak; diğer taraftan toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Direkt işçilik giderleri yansıtma hesabının alacak kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
721 Direkt işçilik giderleri yansıtma hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 491 - (1) Direkt işçilik giderleri yansıtma hesabı, 720 Direkt İşçilik Giderleri Hesabında oluşan tutarların, cari dönem içinde üretilen mamul ve yarı mamul maliyetlerine aktarılmasına ilişkin işlemlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 492 - (1) Direkt işçilik giderleri yansıtma hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir;
a) Alacak
1) Fiilî maliyet yönteminde, direkt işçilik giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
2) Önceden saptanmış maliyet yönteminde tahmini ücret giderleri maliyet unsuru olarak bu hesaba alacak, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
3) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz farklar bu hesaba alacak; ücret farkları 722 Direkt İşçilik Ücret Farkları Hesabına, süre (zaman) farkları ise 723 Direkt İşçilik Süre (Zaman) Farkları Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumlu farklar bu hesaba borç; ücret farkları 722 Direkt İşçilik Ücret Farkları Hesabına, süre (zaman) farkları ise 723 Direkt İşçilik Süre (Zaman) Farkları Hesabına alacak kaydedilir.
2) Direkt işçilik giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 720 Direkt İşçilik Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
722 Direkt işçilik ücret farkları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 493 - (1) Direkt işçilik ücret farkları hesabı, önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî direkt işçilik giderleri ile önceden saptanmış ve maliyetlere yüklenmiş direkt işçilik giderleri arasındaki olumlu veya olumsuz ücret farklarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Direkt işçilik ücret farkları hesabı; oluşan olumlu veya olumsuz direkt işçilik ücret farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 494 - (1) Direkt işçilik ücret farkları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu ücret farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında ortaya çıkan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz direkt işçilik ücret farkları bu hesaba alacak, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz ücret farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında ortaya çıkan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu ücret farkları bu hesaba borç, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına alacak kaydedilir.
723 Direkt işçilik süre (zaman) farkları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 495 - (1) Direkt işçilik süre (zaman) farkları hesabı, önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu veya olumsuz süre (zaman) farklarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Direkt işçilik süre (zaman) farkları hesabı; oluşan olumlu veya olumsuz süre (zaman) farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 496 - (1) Direkt işçilik süre (zaman) farkları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir
a) Alacak
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu süre (zaman) farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında ortaya çıkan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz süre (zaman) farkları bu hesaba alacak, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz süre (zaman) farkları bu hesaba borç, 721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu süre (zaman) farkları bu hesaba borç, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına alacak kaydedilir.
73 Genel üretim giderleri
MADDE 497 - (1) Genel üretim giderleri hesap grubu; işletmenin üretim ve bu üretime bağlı hizmetler için yapılan direkt ilk madde ve malzeme ve direkt işçilik dışında kalan giderlerle ilgili gider ve yansıtma hesapları ile fark hesaplarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Genel üretim giderleri, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
730 Genel Üretim Giderleri Hesabı
731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabı
732 Genel Üretim Giderleri Bütçe Farkları Hesabı
733 Genel Üretim Giderleri Verimlilik Farkları Hesabı
734 Genel Üretim Giderleri Kapasite Farkları Hesabı
(3) Bu grupta yer alan 732, 733 ve 734 numaralı hesaplar önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı hâllerde kullanılır.
730 Genel üretim giderleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 498 - (1) Genel üretim giderleri hesabı, üretim ve bu üretime bağlı hizmetler için yapılan direkt işçilik ve direkt ilk madde ve malzeme dışında kalan giderlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu giderlerin; üretim ve hizmet maliyeti ile ilgili bir gider niteliği taşıması, çeşit ve değer yönü ile doğrudan doğruya değil ancak dağıtım yoluyla üretim ve hizmet maliyetine yansıtılır nitelikte olması gerekir.
Hesabın işleyişi
MADDE 499 - (1) Genel üretim giderleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir;
a) Borç
1) Üretim faaliyeti ile ilgili endirekt giderler bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan bu tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyetlere yansıtılan genel yönetim giderleri bu hesaba borç, 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Genel üretim giderleri yansıtma hesabının alacak kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
731 Genel üretim giderleri yansıtma hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 500 - (1) Genel üretim giderleri yansıtma hesabı, genel üretim giderleri hesabında oluşan tutarların, hesap dönemi içinde üretilen mamul ve yarı mamul maliyetlerine aktarılmasına ilişkin işlemlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 501 - (1) Genel üretim giderleri yansıtma hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Fiilî maliyet yönteminde, genel üretim giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
2) Önceden saptanmış maliyet yönteminde tahmini genel üretim giderleri, maliyet unsuru olarak bu hesaba alacak, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabı veya 152 Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
3) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz farklar bu hesaba alacak; bütçe farkları 732 Genel Üretim Giderleri Bütçe Farkları Hesabına, verimlilik farkları 733 Genel Üretim Giderleri Verimlilik Farkları Hesabına, kapasite farkları ise 734 Genel Üretim Giderleri Kapasite Farkları Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Genel üretim giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 730 Genel Üretim Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu farklar bu hesaba borç; bütçe farkları 732 Genel Üretim Giderleri Bütçe Farkları Hesabına, verimlilik farkları 733 Genel Üretim Giderleri Verimlilik Farkları Hesabına, kapasite farkları ise 734 Genel Üretim Giderleri Kapasite Farkları Hesabına alacak kaydedilir.
732 Genel üretim giderleri bütçe farkları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 502 - (1) Genel üretim giderleri bütçe farkları hesabı, fiilî üretim genel giderleri ile maliyetlere yüklenen önceden saptanmış giderler arasındaki olumlu veya olumsuz bütçe farklarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Genel üretim giderleri bütçe farkları hesabı; oluşan olumlu veya olumsuz bütçe farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 503 - (1) Genel üretim giderleri bütçe farkları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu bütçe farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında ortaya çıkan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz bütçe farkları bu hesaba alacak, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz bütçe farkları bu hesaba borç, 731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu bütçe farkları bu hesaba borç, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına alacak kaydedilir.
733 Genel üretim giderleri verimlilik farkları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 504 - (1) Genel üretim giderleri verimlilik farkları hesabı, fiilî üretim genel giderleri ile maliyetlere yüklenen önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu veya olumsuz verimlilik farklarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Genel üretim giderleri verimlilik farkları hesabı; oluşan olumlu veya olumsuz verimlilik farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 505 - (1) Genel üretim giderleri verimlilik farkları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu verimlilik farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında ortaya çıkan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz verimlilik farkları bu hesaba alacak, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz verimlilik farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu verimlilik farkları bu hesaba borç, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına alacak kaydedilir.
734 Genel üretim giderleri kapasite farkları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 506 - (1) Genel üretim giderleri kapasite farkları hesabı, fiilî üretim giderleri ile maliyetlere yüklenen önceden saptanmış giderler arasındaki olumlu veya olumsuz kapasite farklarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Genel üretim giderleri kapasite farkları hesabı, oluşan olumlu veya olumsuz kapasite farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 507 - (1) Genel üretim giderleri kapasite farkları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu kapasite farkları bu hesaba alacak, 731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında ortaya çıkan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz kapasite farkları bu hesaba alacak, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz kapasite farkları bu hesaba borç, 731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu kapasite farkları bu hesaba borç, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına alacak kaydedilir.
74 Hizmet üretim maliyeti
MADDE 508 - (1) Hizmet üretim maliyeti hesap grubu; hizmet işletmelerinin üretim maliyeti hesaplarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Hizmet işletmelerinde; 71, 72 ve 73 numaralı gruplarda yer alan hesaplar kullanılmaz.
(3) Hizmet üretim maliyeti, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı
741 Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabı
742 Hizmet Üretim Maliyeti Fark Hesabı
(4) 742 numaralı hesap önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda kullanılır.
740 Hizmet üretim maliyeti hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 509 - (1) Hizmet üretim maliyeti hesabı, hizmet işletmelerinde üretilen hizmetler için yapılan giderlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 510 - (1) Hizmet üretim maliyeti hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir
a) Borç
1) Hizmet üretimi için yapılan giderler bir taraftan bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Hizmet üretimi için kullanılan ilk madde ve malzemeler bir taraftan bu hesaba borç, 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına alacak kaydedilir.
3) Dışarıdan sağlanan hizmet alımlarına ilişkin giderler bir taraftan bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan bu tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
4) Hizmet üretimi yapan işletme personeline her ne ad altında olursa olsun ek ödeme olarak yapılan ödemeler bir taraftan bu hesaba borç, kesintiler ilgili hesaplara, ödenmesi gereken tutar 363 Ödenecek Döner Sermaye Ek Ödemeler Hesabına alacak; diğer taraftan 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
5) Maliyetlere yansıtılan genel yönetim giderleri bu hesaba borç, 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
6) Hizmet işletmelerinde maddi duran varlıklar için hesaplanan amortisman tutarları bu hesaba borç, ilgili 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Hizmet üretim maliyeti yansıtma hesabının alacak kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 741 Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
741 Hizmet üretim maliyeti yansıtma hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 511 - (1) Hizmet üretim maliyeti yansıtma hesabı, hizmet maliyetini oluşturan giderlerin 622 Satılan Hizmet Maliyeti Hesabına, taahhüt işleri yapan işletmelerde ise dönem içinde yapılan inşaat giderlerinin 170-178 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri Hesabına aktarılmasına ilişkin işlemlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 512 - (1) Hizmet üretim maliyeti yansıtma hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Fiilî maliyet yönteminde, hizmet üretim maliyeti hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, hizmet işletmelerinde 622 Satılan Hizmet Maliyeti Hesabına, yıllara yaygın inşaat ve taahhüt işi yapan işletmelerde ise 170-178 hesap aralığında projeler bazında açılan ilgili Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri Hesabına borç kaydedilir.
2) Önceden saptanmış maliyet yönteminde, tahmini hizmet üretim giderleri maliyet unsuru olarak bu hesaba alacak, hizmet işletmelerinde 622 Satılan Hizmet Maliyeti Hesabına, yıllara yaygın inşaat ve taahhüt işi yapan işletmelerde ise 170-178 hesap aralığında projeler bazında açılan ilgili Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri Hesabına borç kaydedilir.
3) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî maliyetler ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumsuz hizmet üretim maliyeti farkları bu hesaba alacak, 742 Hizmet Üretim Maliyeti Fark Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Hizmet üretim maliyeti hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabına alacak kaydedilir.
2) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî maliyetler ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumlu farklar bu hesaba borç, 742 Hizmet Üretim Maliyeti Fark Hesabına alacak kaydedilir.
742 Hizmet üretim maliyeti fark hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 513 - (1) Hizmet üretim maliyeti fark hesabı, hizmet üretim maliyetlerinin fiilî tutarları ile önceden saptanmış hizmet üretim maliyeti arasındaki olumlu veya olumsuz farkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Hizmet üretim maliyeti fark hesabı, oluşan olumlu veya olumsuz hizmet üretim maliyeti farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 514 - (1) Hizmet üretim maliyeti fark hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî maliyetler ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumlu hizmet üretim maliyeti farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 741 Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda, fiilî maliyetler ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz hizmet üretim maliyeti farkları bu hesaba alacak, hizmet işletmelerinde 622 Satılan Hizmet Maliyeti Hesabına, yıllara yaygın inşaat ve taahhüt işi yapan işletmelerde ise 170-178 hesap aralığında projeler bazında açılan ilgili Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî maliyetler ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumsuz hizmet üretim giderleri, maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 741 Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda fiilî maliyetler ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu hizmet üretim giderleri bu hesaba borç, hizmet işletmelerinde 622 Satılan Hizmet Maliyeti Hesabına, yıllara yaygın inşaat ve taahhüt işi yapan işletmelerde ise 170-178 hesap aralığında projeler bazında açılan ilgili Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri Hesabına alacak kaydedilir.
75 Araştırma ve geliştirme giderleri
MADDE 515 - (1) Araştırma ve geliştirme giderleri hesap grubu; araştırma ve geliştirme faaliyetleri ile ilgili gider, yansıtma ve fark hesaplarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Araştırma ve geliştirme giderleri, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
750 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabı
751 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabı
752 Araştırma ve Geliştirme Gider Farkları Hesabı
(3) Bu grupta yer alan 752 numaralı hesap önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda kullanılır.
750 Araştırma ve geliştirme giderleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 516 - (1) Araştırma ve geliştirme giderleri hesabı, üretime devam olunan mamullerin maliyetlerini düşürmek, satışlarını artırmak, bulunan yeni üretim çeşitlerinin işletmede kullanılmakta olan yöntem ve işlemlerini geliştirmek ya da yeni yöntem ve işlemler bulmak, üretimde kullanılan teçhizatın yenilerinin ve mevcutlarının geliştirilmesine ilişkin araştırmalar yapmak, satış ve pazarlama faaliyetlerini geliştirmek için yapılan giderlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 517 - (1) Araştırma ve geliştirme giderleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Araştırma ve geliştirme giderleri bir taraftan bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan bu tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Araştırma ve geliştirme giderleri yansıtma hesabının alacak kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 751 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
751 Araştırma ve geliştirme giderleri yansıtma hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 518 - (1) Araştırma ve geliştirme giderleri yansıtma hesabı, araştırma ve geliştirme giderlerinin fiilî veya standart tutarlarının dönem sonunda sonuç hesaplarına aktarılmasına ilişkin işlemlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 519 - (1) Araştırma ve geliştirme giderleri yansıtma hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Fiilî maliyet yönteminde, araştırma ve geliştirme giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 630 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
2) Önceden saptanmış maliyet yönteminde tahmin edilen araştırma ve geliştirme giderleri maliyet unsuru olarak bu hesaba alacak, 630 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
3) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz araştırma ve geliştirme gider farkları bu hesaba alacak, 752 Araştırma ve Geliştirme Gider Farkları Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Araştırma ve geliştirme giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 750 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu gider farkları bu hesaba borç, 752 Araştırma ve Geliştirme Gider Farkları Hesabına alacak kaydedilir.
752 Araştırma ve geliştirme gider farkları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 520 - (1) Araştırma ve geliştirme gider farkları hesabı, fiilî araştırma ve geliştirme giderleri ile maliyetlere yüklenen önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu veya olumsuz farkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Araştırma ve geliştirme gider farkları hesabı, oluşan olumlu veya olumsuz araştırma ve geliştirme gider farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 521 - (1) Araştırma ve geliştirme gider farkları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu araştırma ve geliştirme gider farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 751 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz araştırma ve geliştirme gider farkları bu hesaba alacak, 630 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz araştırma ve geliştirme gider farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 751 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanan giderler arasında oluşan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu araştırma ve geliştirme gider farkları bu hesaba borç, 630 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
76 Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri
MADDE 522 - (1) Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri hesap grubu; işletmenin pazarlama, satış ve dağıtım giderlerinin izlenmesinde kullanılan gider, yansıtma ve fark hesaplarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
760 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabı
761 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabı
762 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Fark Hesabı
(3) Bu grupta yer alan 762 numaralı hesap, önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda kullanılır.
760 Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 523 - (1) Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri hesabı, üretilen malın stoklara verildiği ve hizmetin tamamlandığı andan itibaren alıcılara teslimine kadar geçen sürede; pazarlama, satış ve dağıtım faaliyetleri ile ilgili olarak yapılan her türlü giderlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 524 - (1) Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Pazarlama, satış ve dağıtım faaliyetleri ile ilgili olarak yapılan giderler bir taraftan bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan bu tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri yansıtma hesabının alacak kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak 761 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
761 Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri yansıtma hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 525 - (1) Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri yansıtma hesabı, pazarlama, satış ve dağıtım giderlerinin sonuç hesaplarına aktarılmasına ilişkin işlemlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 526 - (1) Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri yansıtma hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Fiilî maliyet yönteminde pazarlama satış ve dağıtım giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 631 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
2) Önceden saptanmış maliyet yönteminde, tahmin edilen pazarlama, satış ve dağıtım giderleri maliyet unsuru olarak bu hesaba alacak, 631 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
3) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz pazarlama, satış ve dağıtım gider farkları bu hesaba alacak, 762 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Fark Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 760 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu pazarlama, satış ve dağıtım gider farkları bu hesaba borç, 762 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Fark Hesabına alacak kaydedilir.
762 Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri fark hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 527 - (1) Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri fark hesabı, fiilî pazarlama, satış ve dağıtım giderleri ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu veya olumsuz gider farklarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri fark hesabı, oluşan olumlu veya olumsuz pazarlama, satış ve dağıtım gider farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 528 - (1) Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri fark hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu pazarlama, satış ve dağıtım gider farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 761 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz pazarlama, satış ve dağıtım gider farkları bu hesaba alacak, 631 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz pazarlama, satış ve dağıtım gider farkları, maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 761 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu pazarlama, satış ve dağıtım gider farkları bu hesaba borç, 631 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
77 Genel yönetim giderleri
MADDE 529 - (1) Genel yönetim giderleri hesap grubu; işletmenin yönetim fonksiyonu ile ilgili faaliyetlerinin izlenmesinde kullanılan gider, yansıtma ve fark hesaplarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Genel yönetim giderleri, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı
771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabı
772 Genel Yönetim Gider Farkları Hesabı
(3) Bu grupta yer alan 772 numaralı hesap, önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda kullanılır.
770 Genel yönetim giderleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 530 - (1) Genel yönetim giderleri hesabı, işletmenin yönetim fonksiyonları, işletme politikasının tayini, organizasyon ve personel, idare hizmetleri, büro hizmetleri gibi üretilen veya satılan malın maliyeti ile doğrudan ilişkisi kurulamayan genel mahiyetteki giderlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 531 - (1) Genel yönetim giderleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Yönetim gider yerleri ile ilgili olarak yapılan giderler bir taraftan bu hesaba, ödenecek katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Yönetim gider yerleri ile ilgili olarak yapılan ücret ödemeleri bir taraftan bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan bu tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
3) Personele her ne ad altında olursa olsun ek ödeme olarak yapılan ödemeler bir taraftan bu hesaba borç, kesintiler ilgili hesaplara, ödenmesi gereken tutar 363 Ödenecek Döner Sermaye Ek Ödemeler Hesabına alacak kaydedilir. Aynı zamanda 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
4) Hazine hissesi, merkez hissesi, sosyal hizmetler payı, idare masraflarına katılma payı ve amortisman payına ilişkin tutarlar bir taraftan bu hesaba borç, 362 Ödenecek Döner Sermaye Yükümlülükleri Hesabına alacak, diğer taraftan toplam tutar 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Genel yönetim giderleri yansıtma hesabının alacak kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Maliyetlere yansıtılan genel yönetim giderleri bu hesaba alacak, 730 Genel Üretim Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
771 Genel yönetim giderleri yansıtma hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 532 - (1) Genel yönetim giderleri yansıtma hesabı, dönem içinde genel yönetim giderlerinde hesaplanan fiilî tutarların veya önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda önceden saptanmış genel yönetim giderlerinin sonuç hesaplarına aktarılmasının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 533 - (1) Genel yönetim giderleri yansıtma hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Fiilî maliyet yönteminde, genel yönetim giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 632 Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
2) Önceden saptanmış maliyet yönteminde, tahmin edilen genel yönetim giderleri maliyet unsuru olarak bu hesaba alacak, 632 Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
3) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz genel yönetim gider farkları bu hesaba alacak, 772 Genel Yönetim Gider Farkları Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Genel yönetim giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu genel yönetim gider farkları bu hesaba borç, 772 Genel Yönetim Gider Farkları Hesabına alacak kaydedilir.
772 Genel yönetim gider farkları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 534 - (1) Genel yönetim gider farkları hesabı, fiilî genel yönetim giderleri ile önceden saptanmış olumlu veya olumsuz genel yönetim gider farklarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Genel yönetim gider farkları hesabı; oluşan olumlu veya olumsuz genel yönetim gider farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 535 - (1) Genel yönetim gider farkları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu genel yönetim gider farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz genel yönetim gider farkları bu hesaba alacak, 632 Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz genel yönetim gider farkları bu hesaba borç, 771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu genel yönetim gider farkları bu hesaba borç, 632 Genel Yönetim Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
ONİKİNCİ BÖLÜM
Bütçe Hesaplarına İlişkin İşlemler
8 Bütçe hesapları
MADDE 536 - (1) Bu ana hesap grubu, işletmenin bütçe gelir ve bütçe giderlerinin ekonomik sınıflandırmaya uygun olarak izlenmesi ve bütçe uygulama sonuçlarının üretilmesi için kullanılır.
(2) Bütçe hesapları ana hesap grubu; bütçe gelir hesapları, bütçe gelirlerinden ret ve iade hesapları, bütçe gider hesapları ve bütçe uygulama sonuçları hesap grupları şeklinde bölümlenir.
(3) Bütçe gelirleri hesabı ile bütçe giderleri hesabına kaydedilen tutarlara, katma değer vergisi dâhildir.
80 Bütçe gelir hesapları
MADDE 537 - (1) Bu hesap grubu, nakden veya mahsuben tahsil edilen bütçe gelirlerinin ekonomik sınıflandırmaya uygun olarak izlenmesi için kullanılır.
(2) Bütçe gelir hesapları, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
800 Bütçe Gelirleri Hesabı
805 Gelir Yansıtma Hesabı
Hesap grubuna ilişkin işlemler
MADDE 538 - (1) İşletmelerin bütçe gelirleri hesabı, Bakanlıkça belirlenen bütçe ekonomik sınıflandırmasına uygun olarak yardımcı hesaplara ayrılır.
(2) Bütçe gelirleri yardımcı hesaplarına ait hata düzeltmeleri, yanlış kaydedilen yardımcı hesap kodundan düşülmek ve ilgili yardımcı hesap koduna eklenmek üzere düzenlenecek muhasebe işlem fişi ile muhasebe kaydı yapılmak suretiyle gerçekleştirilir.
(3) Bütçeyle ilgili olarak bilanço veya gelir tablosu hesaplarına kaydedilen tutarların gerek bütçe gelirleri hesabıyla gerekse bütçe gelirlerinden ret ve iadeler hesabıyla ilişkilendirilmesinde gelir yansıtma hesabı kullanılır. Bütçe gelirleri hesabının bakiyesi ile bütçe gelirlerinden ret ve iadeler hesabının bakiyesi arasındaki fark, gelir yansıtma hesabının bakiyesine eşittir.
(4) Yabancı para cinsinden yapılan ödemelerde bankaca, kur değişimi dolayısıyla verilen talimattan daha az bir tutar aktarıldığı durumlarda, lehte oluşan kur farkları her bir işlem için, bütçe gelirleri hesabına kaydedilerek gelirler hesabına yansıtma işlemi yapılır. Muhasebeleştirme belgesine, yabancı para cinsinden yapılan ödemeye esas talimat ve ilg ili hesap özet cetveli eklenir.
800 Bütçe gelirleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 539 - (1) Bu hesap, işletmelerin mevzuatı veya bütçeleri gereğince bütçe geliri olarak belirlenen ve bunlardan nakden veya mahsuben yapılan tahsilatın izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 540 - (1) Bütçe gelirleri hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Bütçe geliri olarak nakden veya mahsuben yapılan her türlü tahsilat bir taraftan ilgisine göre 60 Brüt Satışlar, 64 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar, 67 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar gruplarındaki hesaplara veya 120 Alıcılar Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç; diğer taraftan bu hesaba alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) 135 Personelden Alacaklar veya 136 Diğer Çeşitli Alacaklar hesabına kaydedilen tutarlardan nakden veya mahsuben yapılan tahsilatlar ilgisine göre, bir taraftan 135 Personelden Alacaklar veya 136 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç; diğer taraftan bu hesaba alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
3) İşletme alacaklarına karşılık olarak intikal eden değerler bir taraftan ilgili hesaplara alacak ve borç; diğer taraftan bu hesaba alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
4) Alacak hesaplarında kayıtlı tutarlara ilişkin olarak tahsil edilen faizler bir taraftan ilgisine göre 642 Faiz Gelirleri Hesabı veya 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, 102 Bankalar Hesabı veya 105 Döviz Hesabına ya da ilgili diğer hesaplara borç; diğer taraftan bu hesaba alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
5) Banka kredi kartıyla yapılan tahsilatlar nedeniyle muhasebe biriminin banka hesabına aktarılan tutarlar bir taraftan 123 Banka Kredi Kartlarından Alacaklar Hesabına alacak, 102 Bankalar Hesabına borç; diğer taraftan bu hesaba alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
6) Şartlı bağış ve yardım olarak tahsil olunan paralar bir taraftan 602 Diğer Gelirler Hesabına alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabına borç; diğer taraftan bu hesaba alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
7) İşletmeler arası malî borçlar hesabında kayıtlı tutarlardan işletme lehine silinenler bir taraftan 602 Diğer Gelirler Hesabına alacak, 334 İşletmeler Arası Malî Borçlar Hesabına borç; diğer taraftan bu hesaba alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
8) Yabancı paralar ile yapılan işlemlerden doğan lehte kur farkları bir taraftan 646 Kambiyo Kârları hesabına alacak, ilgili hesaplara borç; diğer taraftan bu hesaba alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
9) Bu hesabın yardımcı hesaplarında yapılan hataların düzeltilebilmesi amacıyla, ilgili hesaplara alacak ve borç kaydedilen tutarlar bir taraftan bu hesaba alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç; diğer taraftan 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak, bu hesaba borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu hesabın yardımcı hesaplarında yapılan hataların düzeltilebilmesi amacıyla, ilgili hesaplara borç ve alacak kaydedilen tutarlar bir taraftan bu hesaba borç, 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak; diğer taraftan 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, bu hesaba alacak kaydedilir.
2) Yıl sonunda hesabın alacak bakiyesi bu hesaba borç, 895 Bütçe Uygulama Sonuçları Hesabına alacak kaydedilir.
805 Gelir yansıtma hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 541 - (1) Bu hesap, ilgili bilanço hesaplarına veya gelir tablosu hesaplarına kaydedilen tutarların, ilgisine göre bütçe gelirleri hesabı veya bütçe gelirlerinden ret ve iadeler hesabına yansıtılması için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 542 - (1) Gelir yansıtma hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Bütçe geliri olarak nakden veya mahsuben tahsil edilen her türlü mal ve hizmet satışına ilişkin gelirler, bir taraftan ilgisine göre 100 Kasa Hesabı, 102 Bankalar Hesabı veya ilgili diğer hesaba borç, 60 Brüt Satışlar, 64 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar, 67 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar gruplarındaki ilgili hesaplara veya 120 Alıcılar Hesabı, 121 Alacak Senetleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan bu hesaba borç, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Yıl sonunda bütçe uygulama sonucunun üretilmesinden sonra, hesabın alacak bakiyesi vermesi halinde bu hesaba borç, 895 Bütçe Uygulama Sonuçları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Bütçe gelirlerinden ret ve iadeler hesabına borç kaydedilen tutarlar, bu hesaba alacak kaydedilir.
2) Yıl sonunda bütçe uygulama sonucunun üretilmesinden sonra, hesabın borç bakiyesi vermesi halinde bakiyesi bu hesaba alacak, 895 Bütçe Uygulama Sonuçları Hesabına borç kaydedilir.
81 Bütçe gelirlerinden ret ve iadeler hesapları
MADDE 543 - (1) Bu hesap grubu, bütçe geliri olarak nakden veya mahsuben yapılan tahsilattan mevzuatı gereğince yapılan ret ve iadelerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Bütçe gelirlerinden ret ve iadeler, niteliğine göre bu grup içinde açılacak 810 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabından oluşur.
810 Bütçe gelirlerinden ret ve iadeler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 544 - (1) Bu hesap, bütçe geliri olarak nakden veya mahsuben yapılan tahsilattan kanunları gereğince yapılan ret ve iadelerin izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 545 - (1) Bütçe gelirleri hesabından yapılacak ret ve iadelerde; muhasebe birimlerinde “Düzeltme ve İade Belgesi” (Örnek:26) düzenlenir. Bütçe gelirlerinden yapılacak ret ve iade işlemlerinde muhasebe işlem fişi muhasebeleştirme belgesi olarak kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 546 - (1) Bütçe gelirlerinden ret ve iadeler hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir;
a) Borç
1) Tahakkuktan fazla tahsilatın iadesi gerektiği takdirde, iade edilecek tutar bir taraftan 120 Alıcılar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç, ilgili hesaba alacak; diğer taraftan bu hesaba borç, 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Bütçe geliri karşılığı alınan çeklerden bankaca karşılığı olmadığı için iade edilenlerin tutarı bir taraftan 120 Alıcılar Hesabı, 121 Alacak Senetleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç, 101 Alınan Çekler Hesabına alacak; diğer taraftan bu hesaba borç, 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
3) Satılan mallardan iade edilenlere ilişkin bir taraftan katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına, iade edilen mal satış bedeli 610 Satıştan İadeler Hesabına borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına ya da ilgili diğer hesaba alacak; diğer taraftan iade edilen mallar, maliyet değerleri ile “62 Satışların Maliyeti” hesap grubunun ilgili hesabına alacak, ilgili stok hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda toplam tutar bu hesaba borç, 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
4) Bu hesabın yardımcı hesaplarında yapılan hatalı kayıtlara ilişkin tutarlar, ilgili gider hesabı veya ilgili diğer hesapların borç ve alacağına karşılık bir taraftan bu hesaba borç, 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak; diğer taraftan 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç, bu hesaba alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Bu hesabın yardımcı hesaplarında yapılan hatalı kayıtlara ilişkin tutarlar, ilgili gider hesabı veya ilgili diğer hesapların borç ve alacağına karşılık bir taraftan bu hesaba alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç; diğer taraftan bu hesaba borç, 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Yıl sonunda hesabın borç bakiyesi bu hesaba alacak, 895 Bütçe Uygulama Sonuçları Hesabına borç kaydedilir.
83 Bütçe gider hesapları
MADDE 547 - (1) Bu hesap grubu; nakden veya mahsuben yapılan bütçe giderlerinin izlenmesi için kullanılır ve niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur.
(2) Bütçe gider hesapları, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur.
830 Bütçe Giderleri Hesabı
835 Gider Yansıtma Hesabı
Hesap grubuna ilişkin işlemler
MADDE 548 - (1) Kurumların bütçe gider hesapları, gider bütçesinin ekonomik sınıflandırmasına uygun olarak yardımcı hesaplara ayrılır.
(2) Bütçeyle ilgili olarak bilanço hesaplarına veya gelir tablosu hesaplarına kaydedilen tutarların, bütçe giderleri hesabıyla ilişkilendirilmesinde gider yansıtma hesabı kullanılır. Maliyet hesaplarını kullanacak işletmelerde maliyet hesaplarına kaydedilen tutarlardan bütçeyle ilgili olanların bütçe giderleri hesabı ile ilişkilendirilmesinde de yansıtma hesabı kullanılır. Bu durumda, maliyet hesaplarından giderler hesabına aktarılan tutarların yevmiye kaydında bütçe giderleri hesabına yer verilmez.
(3) Yabancı para cinsinden yapılan ödemelerde bankaca, kur değişimi dolayısıyla verilen talimattan daha fazla bir tutar aktarıldığı durumlarda, doğan olumsuz kur farkları işlem tarihinde her bir işlem için 656 Kambiyo Zararları Hesabına kaydedilerek bütçe giderleri hesabına yansıtma işlemi yapılır. Muhasebeleştirme belgesine yabancı para cinsinden yapılan ödemeye esas talimat ve ilgili hesap özet cetveli eklenir.
830 Bütçe giderleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 549 - (1) Bu hesap, işletmelerin mevzuatı veya bütçelerinin verdiği yetkiye dayanılarak nakden veya mahsuben yapılan bütçe giderlerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 550 - (1) Bütçe giderleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Satın alınan mal ve hizmet tutarları bir taraftan maliyet hesapları ana hesap grubunda yer alan ilgili maliyet hesabı veya gelir tablosu hesabına ya da varlığa dönüştürülecek bir tutar ise ilgili varlık hesabına, ödenecek katma değer vergisi tutarı 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, ödenmesi gereken tutarlar 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına ya da diğer ilgili hesaba, kesintiler ilgili hesaplara alacak; diğer taraftan giderlerin tamamı bu hesaba borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Ön ödeme hesaplarına borç kaydedilen tutarlardan bütçe gideri olarak mahsup edilenler bir taraftan ilgili maliyet hesabına veya ilgili bilanço hesabına, ya da varlığa dönüştürülecek bir tutar ise ilgili varlık hesabına, ödenecek katma değer vergisi tutarı 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, ilgili avans ve kredi hesaplarına alacak; diğer taraftan tamamı bu hesaba borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
3) Yabancı para cinsinden yapılan ödemelerde bankaca, kur değişimi dolayısıyla verilen talimattan daha fazla bir tutar aktarıldığı durumlarda, aleyhte doğan kur farkları işlem tarihinde her bir işlem bazında bir taraftan maliyet hesapları ana hesap grubunda yer alan ilgili maliyet hesabı veya 656 Kambiyo Zararları Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak; diğer taraftan bu hesaba borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
4) Bu hesabın yardımcı hesaplarında yapılan hataların düzeltilebilmesi amacıyla, ilgili gider hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç ve alacak kaydedilen tutarlar bir taraftan bu hesaba alacak, 835 Gider Yansıtma Hesabına borç; diğer taraftan 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak bu hesaba borç kaydedilir.
5) Şartlı bağış ve yardım olarak alınan paralardan kullanılmaması veya amaç dışı kullanılması nedeniyle iade edilenler bir taraftan ilgili gider hesabına borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak; diğer taraftan bu hesaba borç, 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Bu hesabın yardımcı hesaplarında yapılan hataların düzeltilebilmesi amacıyla, ilgili gider hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak ve borç kaydedilen tutarlar bir taraftan bu hesaba alacak, 835 Gider Yansıtma Hesabına borç; diğer taraftan 835 Gider Yansıtma Hesabına alacak, bu hesaba borç kaydedilir.
2) İşletmeler arası malî borçlardan alacaklar hesabında kayıtlı tutarlardan, herhangi bir nedenle işletme aleyhine silinen tutarlar bir taraftan bu hesaba alacak, 835 Gider Yansıtma Hesabına borç; diğer taraftan ilgili işletmeler arası malî borçlardan alacaklar hesabına alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
3) Yıl sonunda hesabın borç bakiyesi bu hesaba alacak, 895 Bütçe Uygulama Sonuçları Hesabına borç kaydedilir.
835 Gider yansıtma hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 551 - (1) Bu hesap, giderler hesabı veya ilgili bilanço hesabı ile maliyet hesaplarını kullanan işletmelerde maliyet hesaplarına kaydedilen tutarların ilgisine göre bütçe giderleri hesabına yansıtılması için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 552 - (1) Gider yansıtma hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Maliyet hesapları ana hesap grubunda yer alan ilgili maliyet hesabı veya ilgili bilanço ya da gelir tablosu hesabına borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilen tutarlardan bütçe giderleri hesabını ilgilendiren tutarlar bu hesaba alacak, 830 Bütçe Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Hesap düzeltmesi amacıyla, ilgili bilanço hesabı ya da ilgili hesaplara borç kaydedilen tutarlar bu hesaba borç, 830 Bütçe Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Yıl sonunda bütçe uygulama sonucunun üretilmesinden sonra hesabın alacak bakiyesi bu hesaba borç, 895 Bütçe Uygulama Sonuçları Hesabına alacak kaydedilir.
89 Bütçe uygulama sonuçları
MADDE 553 - (1) Bu hesap grubu, bütçe gelir ve bütçe gider hesapları hesap grupları ile bütçe gelirlerinden ret ve iade hesapları hesap grubunda yer alan hesaplardan bütçe uygulama sonuçlarının üretilmesi için kullanılır.
(2) Bütçe uygulama sonuçları, niteliğine göre bu grup içinde açılacak 895 Bütçe Uygulama Sonuçları Hesabından oluşur.
895 Bütçe uygulama sonuçları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 554 - (1) Bütçe uygulama sonuçları hesap grubu, bir bütçe yılına ait bütçe gelir ve bütçe gider hesapları hesap grupları ile bütçe gelirlerinden ret ve iade hesapları hesap grubunda yer alan hesaplarda kayıtlı tutarlardan bütçe uygulama sonuçlarının elde edilmesi için kullanılır.
(2) Bu hesap, bütçe uygulama sonuçlarının üretilmesinden sonra yansıtma hesapları ile karşılıklı olarak kapatılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 555 - (1) Bütçe uygulama sonuçları hesabına borç ve alacak kaydedilecek tutarlar aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Dönem sonunda bütçe giderleri hesabının borç bakiyesi bu hesaba borç, 830 Bütçe Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Dönem sonunda bütçe gelirlerinden ret ve iadeler hesabının borç bakiyesi bu hesaba borç, 810 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabına alacak kaydedilir.
3) Yıl sonunda bütçe uygulama sonucunun üretilmesinden sonra, gelir yansıtma hesabının borç bakiyesi bu hesaba borç, 805 Gelir Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem sonunda bütçe gelirleri hesabının alacak bakiyesi bu hesaba alacak, 800 Bütçe Gelirleri Hesabına borç kaydedilir.
2) Yıl sonunda bütçe uygulama sonucunun üretilmesinden sonra, gider yansıtma hesabının alacak bakiyesi bu hesaba alacak, 835 Gider Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
3) Yıl sonunda bütçe uygulama sonucunun üretilmesinden sonra, gelir yansıtma hesabının alacak bakiyesi vermesi durumunda bakiyesi bu hesaba alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
ONÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Nazım Hesaplara İlişkin Hesap ve İşlemler
9 Nazım hesaplar
MADDE 556 - (1) Nazım hesaplar ana hesap grubu; varlık, kaynak, gelir ve gider hesaplarında izlenmeyen ve muhasebenin sadece bilgi verme görevi yüklediği işlemler ile idarenin muhasebe disiplini altında toplanması istenen işlemleri ve gelecekte doğabilecek hak ve yükümlülüklerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Nazım hesaplar ana hesap grubu; ihtiyaca göre nazım hesap açılması serbest olmakla beraber, teminat alınan değerler, teminat verilen değerler, kanunen kabul edilmeyen giderler, vergi dışı gelirler, demirbaş giderleri, ariyet verilen değerler, konsinye mallar, ödenek hesapları, taahhüt hesapları ile diğer nazım hesaplar hesap grupları şeklinde bölümlenir.
90 Teminat alınan değerler
MADDE 557 - (1) Teminat alınan değerler hesap grubu; teminat ve depozito olarak geçici, kesin ve avans teminatı karşılığı alınan banka teminat mektupları, Hazine bonosu ve devlet tahvili gibi nakit dışındaki değerlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Teminat alınan değerler, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
900 Alınan Teminatlar Hesabı
901 Alınan Teminatlar Alacaklı Hesabı
900 Alınan teminatlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 558 - (1) Alınan teminatlar hesabı, teminat olarak kabul edilen nakit dışındaki değerlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 559 - (1) Alınan teminatlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Teminat olarak kabul edilen nakit dışındaki değerler alındığında bu hesaba borç, 901 Alınan Teminatlar Alacaklı Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) İade edilen veya paraya çevrilen teminatlar bu hesaba alacak, 901 Alınan Teminatlar Alacaklı Hesabına borç kaydedilir.
2) Teminat ve garanti mektuplarından bütçeye gelir kaydedilmek üzere paraya çevrilenlerin tutarı bu hesaba alacak, 901 Alınan Teminatlar Alacaklı Hesabına borç kaydedilir. Aynı zamanda söz konusu tutar 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaba borç kaydedilir. Aynı zamanda 800 Bütçe Gelirleri Hesabına alacak, 805 Gelir Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
901 Alınan teminatlar alacaklı hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 560 - (1) Alınan teminatlar alacaklı hesabı, teminat olarak kabul edilen nakit dışındaki değerlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 561 - (1) Alınan teminatlar alacaklı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Teminat olarak kabul edilen nakit dışındaki değerler alındığında bu hesaba alacak, 900 Alınan Teminatlar Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) İade edilen veya paraya çevrilen teminatlar bu hesaba borç, 900 Alınan Teminatlar Hesabına alacak kaydedilir.
91 Teminat verilen değerler
MADDE 562 - (1) Teminat verilen değerler hesap grubu; teminat olarak verilen nakit dışındaki değerlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Teminat verilen değerler, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
910 Verilen Teminatlar Hesabı
911 Verilen Teminatlar Alacaklı Hesabı
910 Verilen teminatlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 563 - (1) Verilen teminatlar hesabı, teminat olarak verilen nakit dışındaki değerlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 564 - (1) Verilen teminatlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Teminat olarak verilen değerler bu hesaba borç, 911 Verilen Teminatlar Alacaklı Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Geri alınan teminatlar bu hesaba alacak, 911 Verilen Teminatlar Alacaklı Hesabına borç kaydedilir.
911 Verilen teminatlar alacaklı hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 565 - (1) Verilen teminatlar alacaklı hesabı, teminat olarak verilen nakit dışındaki değerlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 566 - (1) Verilen teminatlar alacaklı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Teminat olarak verilen değerler bu hesaba alacak, 910 Verilen Teminatlar Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Geri alınan teminatlar bu hesaba borç, 910 Verilen Teminatlar Hesabına alacak kaydedilir.
92 Kanunen kabul edilmeyen giderler
MADDE 567 - (1) Kanunen kabul edilmeyen giderler hesap grubu; kanunen kabul edilmeyen giderlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Kanunen kabul edilmeyen giderler, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
920 Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler Hesabı
921 Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler Alacaklı Hesabı
920 Kanunen kabul edilmeyen giderler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 568 - (1) Kanunen kabul edilmeyen giderler hesabı, kanunen kabul edilmeyen giderlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 569 - (1) Kanunen kabul edilmeyen giderler hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Kanunen kabul edilmeyen giderler bu hesaba borç, 921 Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler Alacaklı Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Hesap dönemi sonunda kanunen kabul edilmeyen giderler vergi matrahına dâhil edildikten sonra bu hesaba alacak, 921 Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler Alacaklı Hesabına borç kaydedilir.
921 Kanunen kabul edilmeyen giderler alacaklı hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 570 - (1) Kanunen kabul edilmeyen giderler alacaklı hesabı, kanunen kabul edilmeyen giderlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 571 - (1) Kanunen kabul edilmeyen giderler alacaklı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Kanunen kabul edilmeyen giderler bu hesaba alacak, 920 Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Hesap dönemi sonunda kanunen kabul edilmeyen giderler vergi matrahına dâhil edildikten sonra bu hesaba borç, 920 Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler Hesabına alacak kaydedilir.
93 Vergi dışı gelirler
MADDE 572 - (1) Vergi dışı gelirler hesap grubu; ilgili gelir hesabına kaydedilmekle birlikte vergi matrahına dâhil edilmeyen gelirlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Vergi dışı gelirler, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
930 Vergi Dışı Gelirler Hesabı
931 Vergi Dışı Gelirler Alacaklı Hesabı
930 Vergi dışı gelirler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 573 - (1) Vergi dışı gelirler hesabı, ilgili gelir hesabına kaydedilmekle birlikte vergi matrahına dâhil edilmeyen gelirlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 574 - (1) Vergi dışı gelirler hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Vergi dışı gelirler bu hesaba borç, 931 Vergi Dışı Gelirler Alacaklı Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Hesap dönemi sonunda vergi dışı gelirler, vergi matrahından düşüldükten sonra bu hesaba alacak, 931 Vergi Dışı Gelirler Alacaklı Hesabına borç kaydedilir.
931 Vergi dışı gelirler alacaklı hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 575 - (1) Vergi dışı gelirler alacaklı hesabı, ilgili gelir hesabına kaydedilmekle birlikte vergi matrahına dâhil edilmeyen gelirlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 576 - (1) Vergi dışı gelirler alacaklı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Vergi dışı gelirler bu hesaba alacak, 930 Vergi Dışı Gelirler Hesabına borç, kaydedilir.
b) Borç
1) Hesap dönemi sonunda vergi dışı gelirler, vergi matrahından düşüldükten sonra bu hesaba borç, 930 Vergi Dışı Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
94 Demirbaş giderleri
MADDE 577 - (1) Demirbaş giderleri hesap grubu; 213 sayılı Vergi Usul Kanunu gereğince tespit edilen tutarın altında kalan ve “25 Maddi Duran Varlıklar” grubunda yer alan hesaplara kaydedilmeyen demirbaş giderlerinin izlenmesi için kullanılır.
(2) Demirbaş giderleri, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
940 Demirbaş Giderleri Hesabı
941 Demirbaş Giderleri Alacaklı Hesabı
940 Demirbaş giderleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 578 - (1) Demirbaş giderleri hesabı, demirbaş giderlerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 579 - (1) Demirbaş giderleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Demirbaşlar edinildiğinde bu hesaba borç, 941 Demirbaş Giderleri Alacaklı Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Demirbaşların kayıtlardan düşülmesi durumunda bu hesaba alacak, 941 Demirbaş Giderleri Alacaklı Hesabına borç kaydedilir.
941 Demirbaş giderleri alacaklı hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 580 - (1) Demirbaş giderleri alacaklı hesabı, demirbaş giderlerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 581 - (1) Demirbaş giderleri alacaklı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Demirbaşlar edinildiğinde bu hesaba alacak, 940 Demirbaş Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Demirbaşların kayıtlardan düşülmesi durumunda bu hesaba borç, 940 Demirbaş Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
95 Ariyet verilen değerler
MADDE 582 - (1) Ariyet verilen değerler hesap grubu; mevzuatları gereği ariyet sözleşmesi ile işletmelerin birbirlerine verdikleri malların izlenmesi için kullanılır.
(2) Ariyet verilen değerler, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
950 Ariyet Verilen Değerler Hesabı
951 Ariyet Verilen Değerler Alacaklı Hesabı
Hesap grubuna ilişkin işlemler
MADDE 583 - (1) Ariyet olarak mal alan ve veren işletmeler arasında yapılacak sözleşmede; malın niteliği, teslim tarihi, değeri ve mülkiyetinin malı teslim edene ait olduğuna ilişkin bilgilere yer verilir.
(2) Yapılan sözleşme uyarınca aynı ilde olan işletmeler arasında ariyet verilen mallar sözleşmede belirtilmiş ise bu tarihte, belirtilmemiş ise istenildiğinde ariyet alan tarafından iade edilir.
950 Ariyet verilen değerler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 584 - (1) Ariyet verilen değerler hesabı, yapılan sözleşme ile işletmelere verilen ve alınan ariyet değerlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 585 - (1) Ariyet verilen değerler hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Ariyet olarak verilen değerler teslim edildiğinde bu hesaba borç, 951 Ariyet Verilen Değerler Alacaklı Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Ariyet olarak verilen değerler iade edildiğinde bu hesaba alacak, 951 Ariyet Verilen Değerler Alacaklı Hesabına borç kaydedilir.
951 Ariyet verilen değerler alacaklı hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 586 - (1) Ariyet verilen değerler alacaklı hesabı, yapılan sözleşme ile işletmelere verilen ve alınan ariyet değerlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 587 - (1) Ariyet verilen değerler alacaklı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Ariyet olarak verilen değerler teslim edildiğinde bu hesaba alacak, 950 Ariyet Verilen Değerler Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Ariyet olarak verilen değerler iade edildiğinde bu hesaba borç, 950 Ariyet Verilen Değerler Hesabına alacak kaydedilir.
96 Konsinye mallar
MADDE 588 - (1) Konsinye mallar hesap grubu; işletme tarafından üretilmiş veya mülkiyeti işletmeye ait olmakla birlikte aracı kullanılmak suretiyle satılmak üzere gönderilen malların izlenmesi için kullanılır.
(2) Konsinye mallar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
960 Konsinye Mallar Hesabı
961 Konsinye Mallar Alacaklı Hesabı
Hesap grubuna ilişkin işlemler
MADDE 589 - (1) Satılmak üzere gönderilen malların mülkiyeti, mallar satılıncaya kadar malı gönderen işletmeye ait olduğundan, işletmenin aktifinde muhafaza edilir.
(2) Stokların satıldığının bildirilmesi hâlinde tahakkuk kayıtları ve satış bedelinin işletme hesabına intikalinde tahsilat kayıtları bu yönetmelikte yer alan hesaplar çerçevesinde yapılır.
960 Konsinye mallar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 590 - (1) Konsinye mallar hesabı, aracı kullanılmak suretiyle satılmak üzere gönderilen malların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 591 - (1) Konsinye mallar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Konsinye olarak gönderilen mallar bu hesaba borç, 961 Konsinye Mallar Alacaklı Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Konsinye olarak gönderilen mal satıldığında bu hesaba alacak, 961 Konsinye Mallar Alacaklı Hesabına borç kaydedilir.
961 Konsinye mallar alacaklı hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 592 - (1) Konsinye mallar alacaklı hesabı, aracı kullanılmak suretiyle satılmak üzere gönderilen malların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 593 - (1) Konsinye mallar alacaklı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Konsinye olarak gönderilen mallar bu hesaba alacak, 960 Konsinye Mallar Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Konsinye olarak gönderilen mal satıldığında bu hesaba borç, 960 Konsinye Mallar Hesabına alacak kaydedilir.
97 Ödenek Hesapları
MADDE 594 - (1) Bu hesap grubu, bütçelerde öngörülen ödenekler ile bunlardan yapılan kullanım ve iptallerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Ödenek hesapları, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
970 Kullanılacak Bütçe Ödenekleri Hesabı
971 Bütçe Ödenekleri Hesabı
975 Ödenekli Giderler Hesabı
Hesap grubuna ilişkin işlemler
MADDE 595 - (1) Kesin hesabın çıkarılmasına esas olacak şekilde, ödenek işlemlerinin ilgili ödenek hesaplarının belirlenen yardımcı hesaplarına göre kayıtlara alınarak muhasebeleştirilmesi ve takibi muhasebe birimlerince yapılır.
(2) Bütçeyle verilen ödenekler, ödenek kalemleri arasında yapılan aktarmalar, yılı içinde eklenen ve iptal edilen ödeneklere ilişkin işlemler, muhasebe birimine bildirilir ve gerekli muhasebe kayıtları yapılır.
(3) Ödeneğine dayanılarak tahakkuk ettirilip nakden veya mahsuben ödenen bütçe giderleri, Bakanlıkça farklı bir süre öngörülmemişse, muhasebe birimlerince gün sonlarında ödenekli giderler hesabına kaydedilir.
970 Kullanılacak bütçe ödenekleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 596 - (1) Bu hesap; bütçelerde öngörülen ödenekler, ödenek kalemleri arasında yapılan aktarmalar, yılı içinde eklenen veya iptal edilen ödenekler ile bunlardan kullanılanlara ilişkin işlemlerin muhasebe birimlerince izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 597 - (1) Kullanılacak bütçe ödenekleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Bütçe ile verilen ödenekler bu hesaba borç, 971 Bütçe Ödenekleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) İşletme bütçesinden aktarma suretiyle eklenen ödenekler bu hesaba borç, 971 Bütçe Ödenekleri Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) İşletme bütçesinden aktarma suretiyle düşülen ödenekler bu hesaba alacak, 971 Bütçe Ödenekleri Hesabına borç kaydedilir.
2) Ödeneğine dayanılarak bütçeye gider kaydedilen tutarlar bu hesaba alacak, 975 Ödenekli Giderler Hesabına borç kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı ödeneklerden yıl içinde kullanılmadığı için iptal edilenler bu hesaba alacak, 971 Bütçe Ödenekleri Hesabına borç kaydedilir.
4) Mali yılın son ayına ait bütün ödeme ve mahsup işlemleri yapıldıktan sonra yılı içinde alınan ödeneklerden kullanılmayıp iptal edilen tutarlar geçici mizandan önce bu hesaba alacak, 971 Bütçe Ödenekleri Hesabına borç kaydedilir.
971 Bütçe ödenekleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 598 - (1) Bu hesap, bütçelerde öngörülen ödenekler, ödenek kalemleri arasında yapılan aktarmalar, yılı içinde yapılan ödenek ekleme ve iptallerinin muhasebe birimlerince izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 599 - (1) Bütçe ödenekleri hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Bütçe ile verilen ödenekler bu hesaba alacak, 970 Kullanılacak Bütçe Ödenekleri Hesabına borç kaydedilir.
2) İşletme bütçesinden aktarma suretiyle eklenen ödenekler bu hesaba alacak, 970 Kullanılacak Bütçe Ödenekleri Hesabına borç kaydedilir.
3) Mevzuatı gereği yıl içinde eklenen ödenekler bu hesaba alacak, 970 Kullanılacak Bütçe Ödenekleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) İşletme bütçesinden aktarma suretiyle düşülen ödenekler bu hesaba borç, 970 Kullanılacak Bütçe Ödenekleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Bu hesapta kayıtlı ödeneklerden yıl içinde kullanılmadığı için iptal edilenler bu hesaba borç, 970 Kullanılacak Bütçe Ödenekleri Hesabına alacak kaydedilir.
3) Ödenek hesaplarına ilişkin kesin hesap bilgilerinin geçici mizandan alınmasından sonra dönem sonunda, bu hesabın alacak bakiyesi bu hesaba borç, 975 Ödenekli Giderler Hesabına alacak kaydedilir.
4) Mali yılın son ayına ait bütün ödeme ve mahsup işlemleri yapıldıktan sonra yılı içinde alınan ödeneklerden kullanılmayıp iptal edilen tutarlar geçici mizandan önce bu hesaba borç, 970 Kullanılacak Bütçe Ödenekleri Hesabına alacak kaydedilir.
975 Ödenekli giderler hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 600 - (1) Bu hesap, ödeneğine dayanılarak tahakkuk ettirilip nakden veya mahsuben ödenen bütçe giderlerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 601 - (1) Ödenekli giderler hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Ödeneğine dayanılarak bütçeye gider kaydedilen tutarlar bu hesaba borç, 970 Kullanılacak Bütçe Ödenekleri Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem sonunda hesabın borç bakiyesi bu hesaba alacak, 971 Bütçe Ödenekleri Hesabına borç kaydedilir.
98 Taahhüt hesapları
MADDE 602 - (1) Bu hesap grubu, yılı için geçerli sözleşmeler ile ertesi mali yıl veya yıllara geçerli olmak üzere yapılan sözleşmelere dayanılarak girişilen taahhütler, mevzuatı gereğince bu tutarlara ilave edilen taahhütler ile bunlardan yerine getirilenler veya feshedilenlerin sözleşme fiyatlarıyla izlenmesi için kullanılır.
(2) Taahhüt hesapları, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
980 Gider Taahhütleri Hesabı
981 Gider Taahhütleri Karşılığı Hesabı
Hesap grubuna ilişkin işlemler
MADDE 603 - (1) Gerek yılı için geçerli, gerekse ertesi mali yıl veya yıllara geçerli olmak üzere yapılan sözleşmelere dayanılarak girişilen taahhütler, bunlara yapılan ilaveler ve fiyat farkı tutarları ile taahhüdün yerine getirilmesi dolayısıyla nakden veya mahsuben yapılan hakediş ödemeleri ve bu ödemelerden yapılan kesintiler, taahhüt tutarından yapılan eksiltmeler, kısmen veya tamamen bozulan sözleşmelere ilişkin taahhütler ve diğer bilgiler taahhüt kartına kaydedilir.
(2) Kartın ön yüzünde “Taahhüde ait bilgiler”, “Taahhütler”, “Alınan teminatlar”, “Verilen avanslar ve mahsuplar” ile “Borçlar ve temlikler” başlıklı beş tablo bulunmaktadır.
(3) Girişilen taahhüde ilişkin bilgiler, sözleşmenin imzalanmasından itibaren en geç üç iş günü içinde ilgili işletme tarafından muhasebe birimine bildirilir. İşletmece yapılan bildirim üzerine taahhüt kartı düzenlenir ve gerekli kayıtlar yapılır. Gider taahhütleri kayıtlarının yapıldığı muhasebe işlem fişine taahhüt kartının onaylı bir örneği eklenir.
(4) İhale mevzuatına göre, ihale işlemleri tamamlanarak mal ve hizmet alımı ve yapım işleri için yapılan sözleşmelere ilişkin olarak hazırlanan ihale dosyasının iki nüshası düzenlenecek ilk hakedişle birlikte muhasebe birimine verilir.
(5) Muhasebe birimine gelen taahhüt dosyaları işletmeler itibarıyla ayrı ayrı saklanır. Sözleşmeler kanuni nedenlerle veya yargı organlarının kararı ile bozulduğu veya değiştirildiği takdirde, bu hususlar işletme tarafından en geç üç iş günü içinde muhasebe birimine bildirilir. Alınan yazı, dosyalarına konulur ve taahhüt kartındaki kayıtlar buna göre düzeltilir.
(6) Gider taahhütleri hesabı, tahakkuk birimleri itibarıyla tutulur ve taahhüt tutarları, bu hesaba katma değer vergisi hariç tutarlar üzerinden kaydedilir. Bu hesapta yer alan taahhütler, bütçe hazırlanması sırasında dikkate alınır.
(7) İhale mevzuatına göre girişilen taahhütler dolayısıyla, yılı içinde taahhüt edilen ödemelere karşılık o tutar ödeneğin bulunması ve bu ödeneğin başka bir işe kullanılmayarak saklanması gerekir. Girişilen taahhüde ait ödenek, taahhüdün izlendiği ilgili yardımcı hesap defterinin açıklama bölümünde gösterilir.
(8) Taahhüt hesaplarının sınıflaması, işleyişi ve taahhüt kartında yer verilecek hususlarda değişiklik yapmaya Bakanlık yetkilidir.
980 Gider taahhütleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 604 - (1) Bu hesap, yılı için geçerli sözleşmeler ile ertesi mali yıl veya yıllara geçerli olmak üzere yapılan sözleşmelere dayanılarak girişilen ve mevzuatı gereğince bunlara ilave edilen taahhüt tutarlarıyla bunlardan yerine getirilenler ve feshedilenlerin sözleşme fiyatlarıyla izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu hesap, sözleşme yılları ve bütçenin ekonomik kodlarına göre bölümlenir.
Hesabın işleyişi
MADDE 605 - (1) Gider taahhütleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Girişilen taahhüt tutarları ile bunlara ilave edilen her türlü taahhüt artışı bu hesaba borç, 981 Gider Taahhütleri Alacaklı Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Girişilen taahhüdün yerine getirilmesi nedeniyle sözleşme fiyatları üzerinden hesaplanan hakediş tutarları bu hesaba alacak, 981 Gider Taahhütleri Alacaklı Hesabına borç kaydedilir.
2) Herhangi bir nedenle feshedilen taahhüt tutarları sözleşme fiyatları üzerinden bu hesaba alacak, 981 Gider Taahhütleri Alacaklı Hesabına borç kaydedilir.
981 Gider taahhütleri alacaklı hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 606 - (1) Bu hesaba, gider taahhütleri hesabına yazılan tutarlar kaydedilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 607 - (1) Gider taahhütleri alacaklı hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Gider taahhütleri hesabına borç kaydedilen tutarlar, bu hesaba alacak kaydedilir.
b) Borç
1) Gider taahhütleri hesabına alacak yazılan tutarlar, bu hesaba borç kaydedilir.
99 Diğer nazım hesaplar
MADDE 608 - (1) Bu hesap grubu; işletmelerin yönetim ve bilgi ihtiyaçlarına uygun olarak açılacak hesapların izlenmesi için kullanılır. İşletmeler yönetim ve bilgi ihtiyaçlarına göre aşağıdaki nazım hesaplar dışında kendi nazım hesaplarını oluşturabilir.
(2) Diğer nazım hesaplar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
990 Sabit Ek Ödeme Giderleri Hesabı
991 Sabit Ek Ödeme Giderleri Alacaklı Hesabı
990 Sabit ek ödeme giderleri hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 609 - (1) Sabit ek ödeme giderleri hesabı, Sağlık Bakanlığı ile Refik Saydam Hıfzısıhha Merkezi Başkanlığı kadrolarında bulunan personele ilgili mevzuatına göre katkıya bağlı olmaksızın döner sermaye gelirlerinden yapılacak ek ödemelerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 610 - (1) Sabit ek ödeme giderleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Katkıya bağlı olmaksızın yapılan ek ödemeler bu hesaba borç, 991 Sabit Ek Ödeme Giderleri Alacaklı Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Kapsama dâhil personelin ilgili aya ilişkin performansa dayalı ek ödeme tutarından mahsup edilen tutarlar bu hesaba alacak, 991 Sabit Ek Ödeme Giderleri Alacaklı Hesabına borç kaydedilir.
991 Sabit ek ödeme giderleri alacaklı hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 611 - (1) Sabit ek ödeme giderleri alacaklı hesabı, Sağlık Bakanlığı ile Refik Saydam Hıfzısıhha Merkezi Başkanlığı kadrolarında bulunan personele ilgili mevzuatına göre katkıya bağlı olmaksızın döner sermaye gelirlerinden yapılacak ek ödemelerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 612 - (1) Sabit ek ödeme giderleri alacaklı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1)Katkıya bağlı olmaksızın yapılan ek ödemeler bu hesaba alacak, 990 Sabit Ek Ödeme Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Kapsama dâhil personelin ilgili aya ilişkin performansa dayalı ek ödeme tutarından mahsup edilen tutarlar bu hesaba borç, 990 Sabit Ek Ödeme Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
ONDÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Ay Sonu İşlemleri, Dönem Sonu İşlemleri,
Döner Sermaye Hesaplarının Şayıştaya Verilmesi ve Belgelerin Saklanması
Ay sonu işlemleri
MADDE 613 - (1) Katma değer vergisi ile ilgili tahakkuk işlemleri: Ay sonlarında indirilecek katma değer vergisi hesabı ile devreden katma değer vergisi hesabının borç kalanları toplamının, hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanı ile karşılaştırılması sonucunda;
a) İndirilecek katma değer vergisi hesabı kalan verirse aradaki fark 190 Devreden Katma Değer Vergisi Hesabına borç, 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına alacak,
b) Hesaplanan katma değer vergisi hesabı kalan verirse aradaki fark 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak, 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına borç,
kaydedilir.
(2) Ödenecek döner sermaye yükümlülükleri ile ilgili tahakkuk işlemleri: Ödenecek döner sermaye yükümlülükleri hesabında, ilgili ay sonu itibarıyla o aya ilişkin; 800 Bütçe Gelirleri Hesabının alacak toplamından, 810 Bütçe Gelirlerinden Ret ve İadeler Hesabı, 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabının o aya ilişkin alacak toplamı ile bütçe geliri yazılmakla birlikte matraha dâhil edilmeyecek olan 334 İşletmeler Arası Mali Borçlar Hesabında kayıtlı olup işletme lehine silinenler, ilgili idareden gönderilen nakdi değerler ile şartlı bağış ve yardımlar ve satın alınan stoklardan iade edilenler düşüldükten sonra bulunacak tutar esas alınır. Bu tutar üzerinden, mevzuatları ile belirlenen esas ve usullere göre hesaplanan tutarlar hizmet işletmelerinde 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabına, diğer işletmelerde 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç, 362 Ödenecek Döner Sermaye Yükümlülükleri Hesabına alacak kaydedilir.
(3) Ay sonu envanter işlemleri: İşletmelerce, en geç her ayın sonunda mevcut stokların envanteri yapılır. Stoklarla ilgili envanter sonuçları ilgili stok hesabı ile değerlendirilerek döneme ait stokların maliyeti aşağıdaki maliyet saptama yöntemlerinden biriyle belirlenir. Hangi maliyet saptama yönteminin kullanıldığı bilanço dipnotlarında gösterilir. Bu yöntemlerden biriyle hesaplanan stokların maliyeti ilgili satışların maliyeti hesabına borç, ilgili stok hesabına alacak kaydedilir. Hizmet işletmelerinde ise 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabında toplanan giderler, en geç ay sonunda 741 Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabına alacak, 622 Satılan Hizmet Maliyeti Hesabına borç kaydedilir.
a) Birim Maliyet Yöntemi
b) İlk Giren- İlk Çıkar Yöntemi
c) Son Giren- İlk Çıkar Yöntemi
ç) Ortalama Maliyet Yöntemi
(4) Aylık bütçe geliri olarak tahsil edilen tutarın beyanı ve genel bütçeye aktarılacak tutarların yatırılması: İşletmelerce bir ay içinde elde edilen gayrisafi hasılattan bütçe geliri olarak tahsil edilen tutarlar, “Aylık Bütçe Geliri Olarak Tahsil Edilen Tutara İlişkin Bildirim” (Örnek: 27) ile izleyen ayın 20 nci günü mesai saati bitimine kadar faaliyette bulundukları yerlere göre ilgili muhasebe birimine bildirilir. Bildirilen bütçe geliri tutarı üzerinden hesaplanan genel bütçeye aktarılacak miktarlar aynı süre içinde ilgili muhasebe birimine yatırılır. Aylık dönemler içinde bütçe geliri olarak tahsilat yapılmaması hâlinde de, işletmelerce 27 nolu bildirim düzenlenerek ilgili yerlere verilir.
Dönem sonu işlemleri
MADDE 614 - (1) Dönem sonu işlemleri mali yılın sonunda geçici mizanın çıkarılmasının ardından yapılan aşağıdaki işlemlerden oluşur.
(2) Yıllık bütçe geliri olarak tahsil edilen tutar ve kâr bildirimi: Kendi özel kanun ve yönetmeliklerinde özel hüküm bulunanlar hariç, kârlarını Hazineye yatırmakla yükümlü olan işletmelerce dönem sonu bilançolarına göre tespit edilen kârlar, düzenlenen “Yıllık Bütçe Geliri Olarak Tahsil Edilen Tutar ve Kâr Bildirimi” (Örnek: 28) ile hesap döneminin bitiminden itibaren mevzuatında belirtilen sürede ilgili muhasebe birimine bildirilerek, aynı süre içinde yatırılır ve karşılığında alınan alındının onaylı örneği Bakanlığa gönderilir. Kârlarını Hazineye yatırmak zorunda olmayan ancak, genel bütçeye aktarılacak tutarları ödeme yükümlülüğü olan işletmelerce de 28 nolu bildirim düzenlenerek, “Kârın yatırılmasına ilişkin alındının tarih ve numarası” sütunları boş bırakılmak suretiyle yukarıda belirtilen sürelerde muhasebe birimine verilir. Yıllık bilanço ve diğer hesapları bağlı oldukları merkez müdürlüklerinde birleştirilen işletmeler, dönem kârları ile ilgili herhangi bir bildirim ve ödemede bulunmaz, bu yükümlülük ilgili merkez müdürlüklerince yerine getirilir.
(3) Dönem sonu envanter işlemleri: Dönem sonu envanter işlemleri, muhasebe dışı ve muhasebe içi envanter işlemleri olmak üzere iki aşamadan oluşur.
a) Muhasebe dışı envanter :
1) Muhasebe dışı envanter işlemlerinde; mevcutlar, alacaklar ve borçların sayımı yapılarak muhasebe kayıtlarında yer alan ekonomik değerler ile işletme kaynaklarının gerçek durumu yansıtıp yansıtmadığı malî yılın son günü itibarıyla tespit edilir.
2) Aralık ayı sonu itibarıyla yapılan sayımlarda; kasa mevcudu için, “Kasa Sayım Tutanağı” (Örnek: 29/A), banka mevcudu için “Banka Mevcudu Tespit Tutanağı” (Örnek: 29/B), alınan çekler için “Alınan Çekler Sayım Tutanağı” (Örnek: 29/C), veznede bulunan menkul kıymet ve teminat mektupları için “Menkul Kıymetler/Teminat Mektupları Sayım Tutanağı” (Örnek: 29/Ç) ile işletmenin borçlu ve alacaklı olduğu kişi ve kurumların hesap bazında, isim ve borç-alacak tutarlarını ayrıntılı olarak göstermek için “Borçlar/Alacaklar Döküm Cetveli” (Örnek: 29/D), muhasebe yetkilisinin başkanlığı altında muhasebe yetkilisi yardımcısı veya şef ve veznedardan oluşturulacak sayım kurulu tarafından düzenlenir.
3) Maddi duran varlıkların değişimini ve amortismanlara ilişkin ayrıntılı dökümü gösteren “Maddi Duran Varlıklar Sayım Tutanağı ve Amortisman Döküm Cetveli” (Örnek: 30/A), ambarlarda ve atölyelerde mevcut madde ve malzemelerin cinsi, adedi, fiyat ve tutarını gösteren “Stok Sayım Tutanağı” (Örnek: 30/B) ile maddi duran varlıklar ile ambar konusuna giren madde ve malzemelerde meydana gelen zayiatı, usulüne göre gerçekleşen fireleri, çeşitli nedenlerle değerlerinde meydana gelen eksilmelerin ayrıntılarını gösteren “Fireler Döküm Cetveli” (Örnek: 30/C) ve benzeri cetveller ise, işletmelerce en az üç kişiden oluşturulacak komisyonlarca düzenlenerek, muhasebe birimlerine teslim edilir.
b) Muhasebe içi envanter işlemleri:
1) Muhasebe dışı envanter işlemlerinin tamamlanmasından sonra muhasebe kayıtları ile fiilî durum arasındaki dengesizlikler gerekli muhasebe kayıtları yapılarak düzeltilir.
2) İndirim, iade ve iskontolar hesabının borç bakiyesi, dönem sonunda 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabına borç, indirim, iade ve iskontolar hesabına alacak kaydedilir.
3) İşletmeler tarafından sürekli kullanılmak amacıyla elde edilen duran varlıkların dönemsel olarak maliyetlere yüklenecek kısımları, amortisman yöntemleri yardımı ile envanter işlemleri sırasında tespit edilir ve ilgili muhasebe kayıtları yapılır.
4) İşletmelerin senetli ve senetsiz alacakları ile ilgili olarak normal yollardan tahsili imkânsız hâle gelenlerden, şüpheli hâle gelenler için karşılık ayırma, değersiz hâle gelenler için giderleştirme işlemleri, bu Yönetmeliğin ilgili maddelerinde açıklandığı şekilde yapılır.
5) Peşin ödenen gider ve tahsil edilen gelirler, envanter sırasında incelenerek döneme ilişkin olanları ilgili gider ve gelir hesaplarına; gelecek dönemlere ilişkin olanlar ise ilgili hesaplara kaydedilerek muhasebeleştirilir.
6) Kurumlar vergisi mükellefi olan döner sermayeli işletmelerce, dönem kârı üzerinden ayrılan karşılık tutarları 691 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına borç, 370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına alacak kaydedilir. Peşin ödenen vergiler ve fonlar hesabına borç kaydedilen tutarlar 371 Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabına borç, 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir. Dönem kârı veya zararı hesabının alacak kalanı 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç, ayrılan karşılık tutarı 691 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına, bu hesapların karşılaştırılması sonucunda kalan tutar ise 692 Dönem Net Kârı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir. Ödenecek vergi ve fonların ilgili hesaplara devrinde ayrılan karşılık tutarları 370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına borç, 371 Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabına alacak, bu hesapların karşılaştırılması sonucunda bulunan ödenmesi gereken tutar ise 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.
c) Bütçe ve ödenek hesaplarına ilişkin dönem sonu işlemleri
1) Bütçe gelir ve bütçe gider hesapları ile ödenek hesaplarına ilişkin kesin hesap bilgileri geçici mizandan alınır.
2) Bütçe gelirleri hesabının alacak bakiyesi; bütçe gelirleri hesabına borç, bütçe uygulama sonuçları hesabına alacak kaydedilir.
3) Bütçe giderleri hesabının borç bakiyesi; bütçe giderleri hesabına alacak, bütçe uygulama sonuçları hesabına borç kaydedilir.
4) Bütçe gelirlerinden ret ve iadeler hesabının borç bakiyesi; bütçe gelirlerinden ret ve iadeler hesabına alacak, bütçe uygulama sonuçları hesabına borç kaydedilir.
5) Gider yansıtma hesabının alacak bakiyesi; gider yansıtma hesabına borç, bütçe uygulama sonuçları hesabına alacak kaydedilir.
6) Gelir yansıtma hesabının borç bakiyesi; gelir yansıtma hesabına alacak, bütçe uygulama sonuçları hesabına borç kaydedilir.
7) Ödenekli giderler hesabının borç bakiyesi; bütçe ödenekleri hesabına borç, ödenekli giderler hesabına alacak kaydedilir.
8) Bütçe ödenekleri hesabının alacak bakiyesi aynı hesaba borç, ödenekli giderler hesabına alacak kaydedilir.
9) Yukarıda yapılan işlemlerden sonra, bütçe hesapları ana hesap grubu ile ödenek hesapları hesap grubunda yer alan tüm hesaplar kapatılır.
ç) Bütçe ve ödenek hesapları dışındaki dönem sonu işlemleri:
1) Dönen varlıklar ana hesap grubundaki ilgili hesaplara aktarılması gereken tutarlara ilişkin aktarma işlemleri ile vadeleri bir yılın altına inen uzun vadeli yabancı kaynaklardan, kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubundaki ilgili hesaplara aktarılması gerekenler tutarlara ilişkin aktarma işlemleri yapılır.
2) Dönem sonunda ilgili varlık ve yabancı kaynak hesaplarında kayıtlı olup, yabancı para cinsinden izlenen tutarlar değerlemeye tabi tutulur.
3) Dönem sonunda yapılan bu işlemlerden sonra “7 Maliyet hesapları” nın borç kalanları, yansıtma hesaplarının alacağı karşılığında gelir tablosunun ilgili hesaplarına aktarılır. Yapılan aktarma işleminden sonra “7 Maliyet hesapları” ile yansıtma hesapları karşılıklı kapatılır.
4) 60 Brüt Satışlar, 64 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar ile 67 Olağandışı Gelir ve Kârlar hesap gruplarında yer alan hesapların alacak bakiyesi, dönem sonunda 690 Dönem Kârı veya Zararı hesabına alacak, bu hesap gruplarının ilgili hesaplarına borç, 61 Satış indirimleri, 62 Satışların Maliyeti, 63 Faaliyet Giderleri, 65 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar ile 68 Olağandışı Gider ve Zararlar hesap gruplarında yer alan hesapların borç bakiyeleri, dönem sonunda 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç, bu hesap gruplarının ilgili hesaplarına alacak kaydedilerek, gelir tablosu hesap gruplarında yer alan tüm hesaplar kapatılır.
5) 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabının alacak veya borç bakiyesi, duruma göre öz kaynaklar hesap grubu içerisinde yer alan 590 Dönem Net Kârı Hesabı veya 591 Dönem Net Zararı Hesabına aktarılır.
(d) Büyük defter hesap sonuçlarına göre kesin mizan çıkarılır. Kesin mizanın düzenlenmesini takiben, dönem sonunda son yevmiye olarak borç ve alacak bakiyesi veren hesapların kapatılmasını sağlamak için kesin mizanda borç bakiyesi veren hesaplar alacak; alacak bakiyesi veren hesaplar borç kaydı yapılarak muhasebe dönemi kapatılır. Yeni faaliyet döneminin açılış kaydına esas alınacak kesin mizanda borç ve alacak kalanı veren hesaplar, yeni faaliyet döneminin açılış kaydına esas teşkil eder.
Dönem başı işlemleri
MADDE 615 - (1) Malî yılın başında muhasebe kayıtlarının açılmasını sağlamak üzere önceki faaliyet döneminin son yevmiyesinde borç kaydedilerek kapatılan hesaplara ilişkin tutarlar alacak kaydı yapılarak; alacak kaydedilerek kapatılan hesaplara ilişkin tutarlar ise borç kaydı yapılarak dönem başlatılır. Açılış kaydını takiben önceki yıl dönem sonu kârları veya zararları, geçmiş yıllar kârları hesabı veya geçmiş yıllar zararları hesabına aktarılır.
İdare hesabı ile ilgili cetvel ve tablolar
MADDE 616 - (1) Mizan (Örnek:31); Hesap planlarında yer alan hesaplardan yararlanılarak, aylık ve yıllık olarak geçici ve kesin mizan düzenlenir.
a) Aylık mizan: Defter-i kebir (büyük defter) hesaplarından yararlanılarak ay sonu işlemlerini de içeren ve her ayın sonu itibariyle düzenlenen mizandır. Bu mizanda; her hesabın borç ve alacak toplamlarının, defter-i kebir hesaplarında yer alan hesapların borç ve alacak toplamlarına, borç sütunu toplamı, alacak sütunu toplamına eşit olması gerekir.
b) Genel geçici mizan: Her hesap döneminin sonunda, envanter kayıtlarından önce ve 12 aylık bilgiyi içeren 3’lü kod bazındaki hesaplar düzeyinde çıkarılan mizandır.
c) Genel kesin mizan: Genel geçici mizan düzenlenip, envanter kayıtları ve gelir - gider hesapları, sonuç hesaplarına; bütçe gelir ve bütçe gider hesapları ile bütçe gelirlerinden ret ve iadeler hesabı, ilgili yansıtma hesapları ile bütçe uygulama sonuçları hesabına aktarılmak suretiyle, maliyet hesapları da, ilgili yansıtma hesapları ile kapatılır. Bu işlemler yapıldıktan sonra düzenlenen mizan, genel kesin mizandır
(2) Bilanço (Örnek: 32); Her bir işletmenin belli bir tarihteki varlıklarını, yabancı kaynaklarını ve öz kaynaklarını gösteren tablodur. Kesin mizanda yer alan hesapların borç kalanları bilançonun aktif hesaplarını, alacak kalanları da bilançonun pasif hesaplarını oluşturur. Aktif ve pasifi düzenleyici hesaplar bulundukları grupta eksi değer olarak gösterilir. Bilançolar, bu Yönetmeliğin 34, 35, 36 ve 37 nci maddelerinde belirlenen ilkelere uygun olarak hazırlanır ve sunulur. Bilançolar, dönemler arasında karşılaştırma yapılabilmesini sağlamak üzere son üç faaliyet dönemine ilişkin verileri kapsayacak şekilde hazırlanır.
(3) Gelir tablosu (Örnek: 33); İşletmenin belli bir dönemde elde ettiği tüm gelirler ile aynı dönemde katlandığı bütün maliyet ve giderleri ve bunların sonucunda işletmenin elde ettiği dönem net kârı veya zararını göste­ren bir tablodur. Gelir tablosu bu Yönetmeliğin 32 nci maddesinde yer verilen ilkelere uygun olarak hazırlanır ve sunulur. Gelir tablosu, dönemler arasında karşılaştırma yapılabilmesini sağlamak üzere son üç faaliyet dönemine ilişkin verileri kapsayacak şekilde hazırlanır.
(4) Satışların maliyeti tablosu (Örnek: 34); İşletmelerin dönem içindeki stok hareketlerini, üretim maliyetlerini, satılan mamul maliyetlerini, satılan hizmet maliyetlerini gösterecek şekilde hazırlanır
(5) Sermaye hareketleri tablosu (Örnek: 35); Hesap dönemi içinde sermayede meydana gelen artış ve azalışları gösteren tablodur. Sermayeyi artıran işlemler artı, azaltan işlemler ise parantez içinde eksi olarak gösterilerek dikkate alınır.
(6) Bütçe giderlerinin ekonomik sınıflandırılması tablosu (Örnek: 36); İşletmelere ait bütçe giderleri, bütçelerindeki ekonomik sınıflandırmaya uygun olarak raporlanır. Bütçe giderlerinin ekonomik sınıflandırılması tablosu, bütçe gider hesapları hesap grubundaki hesaplardan yararlanılarak hazırlanır. Tablo, dönemler arası karşılaştırma yapılabilmesini sağlamak üzere son üç mali yıla ilişkin verileri kapsayacak şekilde hazırlanır.
(7) Bütçe gelirlerinin ekonomik sınıflandırılması tablosu (Örnek: 37); İşletmelere ait bütçe gelirleri, bütçelerindeki sınıflandırmaya uygun olarak raporlanır. Bütçe gelirlerinin ekonomik sınıflandırılması tablosu, bütçe gelir hesapları hesap grubundaki hesaplardan yararlanılarak hazırlanır. Tablo, dönemler arası karşılaştırma yapılabilmesini sağlamak üzere son üç mali yıla ilişkin verileri kapsayacak şekilde hazırlanır.
(8) Bütçe gelirleri tahakkuk artıklarından zamanaşımına uğramış olanlara ilişkin ayrıntı cetveli (Örnek: 38); Bu cetvele, yönetim dönemi hesabı verilen mali yılın sonuna kadar zamanaşımına uğramış tahakkuk artıkları ayrıntılı olarak kaydedilir. Zamanaşımına uğramış tahakkuk artıkları cetvele, gelir çeşitlerine göre kaydedilir.
(9) Sayıştay ilamları cetveli (Örnek: 39); Bu cetvele, Sayıştayca tazmin hükmedilen tutarlara ilişkin ilamın yılı ve numarası, borçlunun adı ve soyadı, sorumlular adına ortaklaşa ve zincirleme hüküm verilen hallerde sorumluların ad ve soyadları, borç tutarı, ilamın kesinleştiği yıl, yapılan tahsilat, silme, düşme veya terkin işlemleri ile kalan borç tutarı sütun başlıklarına göre kaydedilir. Borçların izlenmesine ait son durum açıklama sütununda belirtilir.
Döner sermaye idare hesaplarının Sayıştaya verilmesi ve belgelerin saklanması
MADDE 617 - (1) Genel ve özel bütçeli idarelere bağlı olarak kurulmuş olan döner sermaye işletmeleri 17/12/2011 tarihli ve 28145 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu İdaresi Hesaplarının Sayıştaya Verilmesi ve Muhasebe Birimleri İle Muhasebe Yetkililerinin Bildirilmesi Hakkında Usul ve Esaslara göre idare hesaplarını Sayıştaya verirler.
(2) Genel ve özel bütçe kapsamındaki idarelere bağlı döner sermaye işletmelerinin hesap ve işlemlerine ilişkin her çeşit kayıt, belge ve bilgileri döner sermaye muhasebe birimince saklanır. Bu kayıt, belge ve bilgilerin Sayıştaya gönderilmesi ve Sayıştay tarafından ilgili idare döner sermaye işletmesine iadesi, saklanması ve yok edilmesine ilişkin olarak 17/12/2011 tarihli ve 28145 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Belgelerin Sayıştaya Gönderilmesi, İadesi, Saklanması ve Yok Edilmesine İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre işlem yapılır.
(3) Hesap belgelerinin; denetim elemanları, adlî ve idarî mahkemeler ile soruşturmacılar tarafından incelenmesi gerekli görüldüğü takdirde ilgili belgeler, ait oldukları yıl, ay ve yevmiye numaraları ile tutarlarını gösteren bir yazıyla ilgili idare döner sermaye işletmesinden istenir. Bu yazıya, mahkeme karar veya tutanağının bir sureti ile denetim elemanları dışındaki soruşturmacıların soruşturma onayının bir sureti bağlanır. İnceleme işi tamamlanan belgeler hiç bir surette alıkonulmayarak aynen ilgili idare döner sermaye işletmesine gönderilir. Konuyla ilgili olarak düzenlenen rapor veya verilen kararın bir sureti de ilgili idare döner sermaye işletmesine gönderilir. Sayıştay raporu ekinde yer alan ve denetim nedeniyle Sayıştayda bulunan belge ve bilgiler doğrudan Sayıştaydan istenir.
(4) Hesaplara ilişkin kayıt, belge ve bilgiler, yukarıda belirtilen nedenler dışında üçüncü kişilere verilemez. Ancak Devlete, gerçek veya tüzel kişilere ait bir hizmetin görülmesi, bir hakkın korunması ve ispatı gerektiğinde usulüne uygun olarak istenen belge örnekleri verilebilir veya mahkemelerce tayin edilen bilirkişiler veya ilgili dairelerince görevlendirilecek yetkililer, kayıt belge ve bilgileri yerinde inceleyebilir. Belgelerin istenmesine ilişkin yazıda, yapılacak incelemenin niteliği ayrıntılı olarak açıklanır. Yazıda belge ve cetvelin hangi yıl ve aya ait olduğu ile yevmiye numarası ve tutarı gösterilir.
ONBEŞİNCİ BÖLÜM
Bilgi Verme, Kayıt, Tescil ve Diğer İşlemler
Bilgi verme
MADDE 618 - (1) Faaliyete geçen işletmelerin; ad ve adresleri, faaliyet konuları ve faaliyete geçiş tarihleri, kurulmasına yetki veren kanun ve yönetmelikleri, tahsis olunan sermaye ile ödenmiş sermayeleri, faaliyete geçiş tarihinden itibaren bir ay içinde Bakanlığa bildirilir.
Kayıt ve tescil
MADDE 619 - (1) Aylık bütçe geliri olarak yapılan tahsilat tutarı üzerinden, genel bütçeye aktarılacak tutarları ödemekle yükümlü tutulan işletmeler, faaliyete başladıkları tarihte bulundukları yerlere göre genel bütçe muhasebe birimlerinden il merkezlerinde Defterdarlık Muhasebe Birimlerine, ilçelerde ilçe muhasebe birimlerine başvurarak kayıtlarını yaptırarak, hesap numarası alırlar.
(2) Kayıt ve tescil işlemi için Yönetmelik eki “Döner Sermayeli İşletmeler Kayıt Bildirimi” (Örnek : 41) kullanılır.
(3) Önceden kayıt ve tescili yapılmış işletmelerin, geçmiş yıllarda almış oldukları hesap numaraları aynen muhafaza edilir.
(4) Faaliyetlerine son verilen işletmeler, ilgili idarelerce, faaliyetin sona erdiği tarihten başlayarak bir ay içinde kayıtlı bulundukları muhasebe birimine bildirilir.
Defterdarlık ve ilçe muhasebe birimlerince yapılacak işlemler
MADDE 620 - (1) Defterdarlık ve ilçe muhasebe birimlerince:
a) Faaliyete yeni geçen işletmelerden “Döner Sermayeli İşletmeler Kayıt Bildirimi” alınarak, önceden kayıtlı işletmeler de dikkate alınarak yeni kurulan işletmelere hesap numarası verilir.
b) Her bir işletme için “Döner Sermayeli İşletmeler Hesap Kartı” (Örnek: 42) açılır.
c) Aylık bütçe gelirinden, genel bütçeye aktarılacak tutarları ödemekle yükümlü olan işletmelerden kaydını yaptırmayanlar, kayıt konusunda uyarılarak. kaydını yaptırmamış olanlar Bakanlığa bildirilir.
ç) İşletmelerden alınan “Aylık Bütçe Geliri Olarak Tahsil Edilen Tutara İlişkin Bildirim” incelenerek, Hazineye yatırılması gereken tutarlar tahsil edilir.
d) Tahsil edilen genel bütçeye aktarılacak tutarlar ve yıl sonu kârları, bütçe gelirleri hesabının ilgili yardımcı hesabına kaydedilir.
e) İşletmelerin aylık bildirimlerini süresinde vermeleri sağlanır, bildirimde bulunmayan işletmeler Bakanlığa bildirilir.
Faaliyeti olmayan işletmelerin yapacağı işlemler
MADDE 621 - (1) Hesap dönemi içinde faaliyette bulunmamış olan işletmeler, bilanço ve gerekli cetvel ve belgelerini faaliyette bulundukları yıllarda olduğu gibi düzenlemeye devam ederler.
Faaliyete geçmemiş işletmelerin yapacağı işlemler
MADDE 622 - (1) Kendilerine döner sermaye verildiği hâlde henüz faaliyete geçmemiş olan işletmelerce, tahsis edilen sermayenin bankada bulunduğuna ilişkin alınacak banka uygunluk bildirimi ile bu bildirime dayanılarak hazırlanacak bilanço Bakanlığa gönderilir.
Dönem kârının Hazineye veya ilgili kurum bütçesine aktarılması
MADDE 623 - (1) Kanun ve yönetmeliklerde kârlarının sermayelerine ekleneceği belirtilen işletmelerce, bu işlem ilgili hesap döneminde değil, ertesi hesap döneminde yapılır. Dönem kârları, bilançoda ve gelir tablosunda sermayeye eklenmeden gösterilir.
(2) Sermayeleri kanun ve yönetmelikte belirlenen limite ulaşan ve mevzuatlarında yıllık kârlarının Hazineye veya ilgili kurum bütçesine aktarılacağına ilişkin hüküm bulunan işletmelerce, hesap dönemi içinde elde edilen kârlar, ertesi hesap döneminde ilgili muhasebe birimine yatırılır ve karşılığında alınan alındının onaylı örneği Bakanlığa gönderilir.
Ödeme süresinin uzatılması
MADDE 624 - (1) Genel bütçeye aktarılacak tutarları ve yıl sonu kârlarını ödeyemeyecek olan işletmelerce, gecikme nedenleri açıkça bildirilmek ve bildirilen hususlar belgelendirilmek suretiyle, bildirim ve ödeme süresinden önce Bakanlığa müracaat edilir. Ödeme süresini uzatmaya Bakanlık yetkilidir.
Bildirimde bulunmama ve süresinde ödeme yapmamanın sonuçları
MADDE 625 - (1) Süresinde beyan edilmeyen ve ödenmeyen aylık bütçe geliri olarak tahsil edilen tutar üzerinden genel bütçeye aktarılacak tutarlar ile dönem sonu kârları için tahakkuk edecek zamlı tutarlar, işletmelerin harcama yetkilisi ve muhasebe yetkilisinden 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanundaki hükümlere göre tahsil edilir. Ödeme süreleri Bakanlıkça uzatılan genel bütçeye aktarılacak tutarlar ve yıl sonu kârları için zam uygulanmaz.
Sermayede değişiklik yapılamayacağı
MADDE 626 - (1) Kanun ve yönetmelik hükmü bulunmadıkça sermaye miktarında değişiklik yapılmaz. Ancak, mevzuata aykırı olmamak kaydıyla değişiklik yapılması hâlinde (bağış ve yardım gibi.), ilgili idarenin değişikliğe ilişkin onayı belgeler arasına konulur ve değişiklik gerekçesi açıklanır.
Sosyal hizmetler payının hesaplanması ve gönderilmesi
MADDE 627 - (1) İşletmelerce yıl sonlarında, bu Yönetmeliğin 60 Brüt Satışlar, 64 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar ile 67 Olağandışı Gelir ve Kârlar gruplarındaki hesapların alacak toplamlarından; 61 Satış İndirimleri grubunda yer alan hesapların borç toplamları çıkarılarak bulunacak gayrisafi hasılattan, 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun 18/k maddesi gereğince (%1) oranında ayrılan Sosyal Hizmetler Payı, hasılatın elde edilmesini takip eden yılın Ocak ayının son gününe kadar ilgili muhasebe birimine yatırılır.
Merkez müdürlüğü veya muhasebe birimlerince yapılacak işlemler
MADDE 628 - (1) Özel kanunlarında yer alan hükümler gereğince yıllık hesaplarını doğrudan Sayıştaya değil, tetkik ve birleştirilmek üzere ilgili idarelerin döner sermaye merkez muhasebe birimine veya döner sermaye merkez müdürlüğüne gönderen işletmeler, aynı süre ve esaslar içerisinde bu Yönetmeliğin 630 uncu maddesinde belirtilen cetvel ve belgeleri hazırlayarak doğrudan merkeze gönderirler. Merkezce, bilanço ve ekleri hesap döneminin bitiminden itibaren en geç 4 ay içinde Sayıştaya gönderilir.
ONALTINCI BÖLÜM
Mali Raporlama
Mali raporlama
MADDE 629 - (1) Mali tablolar, bütünlük, güvenilirlik, kullanışlılık, yöntemsel geçerlilik ve ulaşılabilirlik ilkeleri çerçevesinde; yeterli mesleki eğitimi almış personel tarafından muhasebe kayıtlarındaki verilere dayanılarak ve istatistiksel yöntemler kullanılarak hazırlanır. Dipnotların ve açıklamaların, belirli bir olayın veya işlemin işletmenin mali durumu ve faaliyetleri üzerindeki etkisinin değerlendirilmesinde yetersiz kalması halinde ilave açıklamalara yer verilir.
Düzenlenecek temel mali tablolar
MADDE 630 - (1) Aşağıda sayılan mali tablolar muhasebe birimince hazırlanır.
Mali tablolar:
a) Aylık Mizan,
b) Bilanço,
c) Gelir tablosu,
ç) Bütçe uygulama sonuçları tablosu (Örnek: 43),
d) Nakit akım tablosu (Örnek: 44),
e) Giderlerin ekonomik sınıflandırılması tablosu (Örnek: 45),
f) Gelirlerin ekonomik sınıflandırılması tablosu (Örnek: 46),
g) Bütçe gelirlerinin ekonomik sınıflandırılması tablosu,
ğ) Bütçe giderlerinin ekonomik sınıflandırılması tablosu,
h) Bütçe giderleri ve ödenekler tablosu.
(2) Bakanlıkça analitik bütçe sınıflandırmasının, ekonomik sınıflandırma dışında diğer sınıflandırmaların kullandırılması halinde, yukarıda belirtilen mali tablolar dışında, diğer sınıflandırmalara ilişkin düzenlenecek tablolar da eklenir.
Bütçe uygulama sonuçları tablosu
MADDE 631 - (1) Bütçe uygulama sonuçları tablosu, her bir işletmenin bütçe uygulamaları sonucunda belirli raporlama dönemlerinde elde ettiği bütçe gelirleri ve yaptığı bütçe giderlerini gösteren ve bunlar hakkında detaylı bilgi sağlayan mali tablodur.
(2) Bütçe uygulama sonuçları tablosu, bütçe gelir ve bütçe gider hesapları hesap grupları ile bütçe gelirlerinden ret ve iade hesapları hesap grubundaki hesaplardan üretilir. Bütçe yılının tamamına ilişkin olarak düzenlenen tabloya mahsup dönemi işlemleri de dâhil edilir.
(3) Tablo, dönemler arası karşılaştırma yapılabilmesini sağlamak üzere son üç mali yıla ilişkin verileri kapsayacak şekilde Yönetmeliğin 33 üncü maddesinde yer verilen ilkelere uygun olarak hazırlanır.
Nakit akım tablosu
MADDE 632 - (1) Nakit akım tablosu, işletmenin belirli raporlama dönemleri itibarıyla nakit ve nakit benzeri varlıklarının akışını gösteren tablodur. Nakit benzeri varlıklar, hemen paraya dönüştürülebilen ve değer değişikliği oluşma ihtimali ihmal edilebilir ölçüde olan varlıklardır. Nakit akım tablosu işletmenin dönem nakit tahsilatları ve ödemeleri, mali ve mali olmayan varlıkları ile yükümlülüklerine ilişkin işlemlerden kaynaklanan nakit akımlarını gösterir.
(2) Nakit akım tablosunda, belirli bir dönem içinde nakit giriş ve çıkışları ihtiyaca göre sınıflandırılmış olarak yer alır. Yabancı para cinsinden olan nakit giriş ve çıkışları ilgili döviz alış kuru üzerinden ulusal para birimine çevrilip nakit akım tablosuna dâhil edilir.
(3) Nakit ve nakit benzeri varlıkların kullanımını gerektirmeyen kazanç ve kayıplar, nakit dışı bağış ve yardımlar, takas ve trampa gibi işlemler ile gelecekte nakit akımı yaratacak işlemler nakit akım tablosuna dâhil edilmez.
(4) Nakit ve nakit benzeri varlıkları oluşturan unsurların dönem başı ve dönem sonu mevcudu ile dönem içi değişim tutarı tablonun dipnotlarında ayrıca gösterilir. Söz konusu değişim tutarının, nakit akım tablosunun düzenlenmesi sonucu ortaya çıkan “Nakit Stokundaki Net Değişim” tutarına eşit olması gerekir.
(5) Nakit akım tablosu; faaliyetlerden sağlanan nakit akımları, yatırımlardan sağlanan nakit akımları ve finansman faaliyetlerinden sağlanan nakit akımları şeklinde bölümlenir.
a) Faaliyetlerden sağlanan nakit akımları: Faaliyetlerden sağlanan nakit akımları; faaliyet gelir ve giderlerinden kaynaklanan nakit giriş ve çıkışlarından oluşur. Ancak, maddi duran varlıkların edinilmesi ve elden çıkarılması gibi işlemler sonucunda ortaya çıkan nakit akımları bu bölüme dâhil edilmez.
b) Yatırımlardan sağlanan nakit akımları: Yatırımlardan sağlanan nakit akımları; varlık hesaplarına yansıtılan maddi duran varlık yatırımlarının üretim ve inşasına ilişkin ödemeleri de kapsamak üzere, maddi ve maddi olmayan duran varlıkların elde edilmesinden kaynaklanan nakit çıkışları ile maddi ve maddi olmayan duran varlıkların satışından kaynaklanan nakit girişlerinden oluşur.
Giderlerin ekonomik sınıflandırılması tablosu
MADDE 633 - (1) İşletmenin faaliyet giderleri, giderlerin ekonomik sınıflandırılması tablosunda, detaylı hesap planlarındaki sınıflamaya uygun olarak raporlanır. Tablo, dönemler arası karşılaştırma yapılabilmesini sağlamak üzere son üç faaliyet dönemine ilişkin verileri kapsayacak şekilde hazırlanır.
Gelirlerin ekonomik sınıflandırılması tablosu
MADDE 634 - (1) İşletmenin faaliyet gelirleri, gelirlerin ekonomik sınıflandırılması tablosunda, detaylı hesap planlarındaki sınıflamaya uygun olarak raporlanır. Tablo, dönemler arası karşılaştırma yapılabilmesini sağlamak üzere son üç faaliyet dönemine ilişkin verileri kapsayacak şekilde hazırlanır.
Raporlama süreleri
MADDE 635 - (1) Mali tablolar; bu tablolarda yer alan bilgilerin, gelecekteki olaylar ve sonuçları hakkında tahminlerin oluşturulması, doğrulanması veya değiştirilmesine olanak sağlayacak şekilde ihtiyaca göre aylık, üç aylık ve yıllık olarak hazırlanır.
(2) İlgili idarelerce Yönetmelik hükümlerine uygun olarak hazırlanan mali tablolar Bakanlıkça konsolide edilerek, işletmelere ait mali istatistikler elde edilir. Mali istatistiklerin, elektronik ortamda veya basılı olarak yayımlanmasında Bakanlık yetkilidir.
Mali tabloların Bakanlığa gönderilmesi
MADDE 636 - (1) Tüm gelir ve giderler ile borç ve malî imkânlarının tespitinin ve takibinin yapılabilmesi amacıyla, işletmeler gelir ve gider tahminlerini, malî tablolarını, birbirleriyle olan borç ve alacak durumlarını, personel giderlerine ilişkin her türlü bilgi ve belgeleri, istenilmesi halinde belirlenen sürede Bakanlığa vermek zorundadırlar. Söz konusu bilgilerin elektronik ortamda alınmasına ilişkin düzenlemeleri yapmaya Bakanlık yetkilidir.
ONYEDİNCİ BÖLÜM
Tutulacak Diğer Defterler
Borçlular defteri
MADDE 637 - (1) “Borçlular Defteri” (Örnek: 47), memur aylıklarından veya diğer istihkak sahiplerinin alacaklarından kesilmek üzere, diğer muhasebe birimlerinden veya icra ve diğer dairelerden gelen haciz kararları ve yazılarla takibi işletmeye bildirilen alacakların takip ve tahsili için tutulur.
(2) Defterin her sayfasına borç ve tahsilata ait bilgiler sütun başlıklarına göre kaydedilir.
Alındı kayıt defteri
MADDE 638 - (1) Muhasebe birimlerinde kullanılan alındılar, muhasebe yetkilisi mutemedi alındısı, teslimat müzekkeresi, gönderme emri ve banka çeki gibi belgeler ile Bakanlıkça “Alındı Kayıt Defteri” ne (Örnek: 48) kaydedilmesi bildirilen diğer benzeri belgeler, çeşitlerine göre bu defterde açılacak bölümlere kaydedilir.
(2) Muhasebe birimine gelen veya teslim alınan veya ilgililerce hiç kullanılmadan tutanakla iade edilen ciltler, belgeler defterin sol sayfasına, muhasebe birimince ilgililere verilen veya gönderilen belgeler ise sağ sayfasına sütun başlıklarına göre kaydedilir. İlgililere verilen belgelerden çeşitli nedenlerle kısmen kullanılmamış olarak geri alınan ciltler de defterin sağ sayfasındaki ilgili sütunlara kaydedilerek, geri alınma sebebi açıklama bölümünde belirtilir.
(3) Belgelerin alınmaları, verilmeleri veya gönderilmeleri sırasında ciltler itibarıyla yaprak adetleri birer birer sayılarak, numaraların birbirini izleyip izlemediği kontrol edilir. Yaprak sayısında ve numaralarda bir noksanlık varsa durum bir tutanakla tespit edilerek gönderen yere ve /veya Bakanlığa bildirilir. Kullanıldıktan sonra iade edilen belgelerin dip koçanları da yeniden sayılır ve doğru olduğu tespit edilerek geri alınır.
Arşiv defteri
MADDE 639 - (1) “Arşiv Defteri” ne, eski yıllara ait olup muhasebe biriminde kullanılmasına gerek kalmayan defter, yazışma dosyaları ile denetime giren yerlerde denetim tarihinden önceye, denetime girmeyen yerlerde ise 5 yıl önceye ait alındı ve çek dip koçanları ile diğer belgeler kaydedilerek arşive kaldırılır.
(2) Arşiv defteri, yıllar itibarıyla kısımlara, kısımlar da kaydedilecek belgelerin çeşitlerine göre bölümlere ayrılır. Arşive kaldırılacak belgeler, her yıl birden başlamak üzere numara verilmek suretiyle ilgili sayfalara sırayla kaydedilir. Bunların defterde alacakları sıra numaraları, kaldırılan defterler ile dosya ve deste hâlindeki dip koçanlı basılı kâğıtların üzerine yazılır.
(3) Eski yıllara ait bu defter ve belgeler, arşiv defterindeki sıra numaralarına göre arşivde düzenli bir şekilde yerlerine konulur. Herhangi bir yıla ait bir defter ya da dosyanın çıkarılması gerektiğinde, defterdeki kaydı bulunarak “Açıklama” bölümünde kime ya da nereye verildiği belirtilir. Çıkarılan eski evrak tekrar arşivdeki yerine konulurken defterin “Açıklama” bölümündeki not iptal edilir.
(4) Alındı, çek ve teslimat müzekkeresi gibi dip koçanlı ve sıra numarası taşıyan belgeler arşive kaldırılırken deftere birer birer yazılmaz. Bunlar cins ve cilt numaralarına göre desteler haline getirilerek başlangıç ve bitiş numaraları yazılır.
ONSEKİZİNCİ BÖLÜM
Muhasebe Yetkilileri, Veznedarlar ve Muhasebe Birimleri Arasındaki Devir İşlemleri
Muhasebe yetkilileri arasındaki devir işlemleri
MADDE 640 - (1) Muhasebe yetkilileri, görevlerinden her ne suretle ayrılırsa ayrılsın, yerine asil veya vekil olarak gelen ya da bırakılan memura yönetim dönemine ait hesaplar ile kendisinden önceki muhasebe yetkilisinden aldığı hesaplara ait devri, aşağıdaki hükümler doğrultusunda vermek zorundadır.
(2) Muhasebe yetkilileri, yerlerine vekil tayin edilmeden görevlerinden ayrılamazlar. Ancak, zorunlu nedenler veya görev alanları içerisinde yapacakları denetim ve incelemeler için işlemlerden doğacak sorumluluk kendilerine ait olmak üzere en çok bir gün süre ile vekil tayin edilmeden görevlerinden ayrılabilirler.
a) Kesin veya uzun süreli ayrılmalarda devir işlemleri
1) Tayin, emeklilik gibi hâller ile geçici görev, kısa süreli askerlik, aylıksız izin, hastalık izni gibi iki aylık süreyi aşacağı önceden bilinen ayrılmalarda görevinden ayrılan muhasebe yetkilisi, yerine asil veya vekil olarak gelen muhasebe yetkilisine “Devir Cetveli” (Örnek: 49) düzenleyerek ayrıntılı devir vermek zorundadır.
2) Devir cetvelinin düzenlenmesinden önce asil veya vekil olarak göreve başlayan muhasebe yetkilisi; hazır değerler, değerli kâğıtlar, menkul kıymet ve varlıklar ile teminat mektubu gibi değerleri sayarak teslim alır. Sayımda çıkan miktarlar, bu değerlere ait defterler üzerinde gösterilmekle beraber durum sayım tutanakları ile de tespit edilir. Sayımlarda, bu Yönetmeliğin ilgili maddelerinde belirtilen sayım tutanakları üçer nüsha düzenlenerek devir cetveline eklenir. Defter ve tutanaklar, devir veren ve alan tarafından imzalanır. Bundan sonra bir yazı ile o günün sonu itibarıyla banka mevcudu sorularak bankadan bildirilen miktarın, banka hesabı defteri kayıtlarına uygunluğu sağlandıktan sonra her iki muhasebe yetkilisi tarafından imzalanır. Aynı gün bankaya ikinci bir yazı yazılarak, devir tarihinden itibaren görevinden ayrılan muhasebe yetkilisinin yerine asil veya vekil olarak atanan muhasebe yetkilisinin kimliği ile tatbiki imzası bildirilir. Mührü tutanakla teslim alan yeni muhasebe yetkilisi fiilen göreve başlar.
3) Ayrılan muhasebe yetkilisi, ayrıldığı tarih itibarıyla hesap ve defter kayıtlarını tamamlatarak her ikisi arasında uygunluk sağlar. Ayrılma tarihine kadar düzenlenmiş belgeler, düzenlenecek üç nüsha tutanakla yeni muhasebe yetkilisine teslim edilir ve tutanaklar devir cetvellerine eklenir.
4) Yukarıda belirtilen işlemler yapılıp kasa, vezne ve ambar sayımları sonucu kayıtlara göre noksan veya fazla çıkan tutarlar, ilgili hesaplara kaydedilerek kayıtlar günlük hâle getirilir ve bu kayıtlara göre aşağıda açıklandığı şekilde devir cetveli düzenlenir:
b) Kesin veya uzun süreli ayrılmalarda devir cetvelinin düzenlenmesi
1) Tablo 1: Devrin yapıldığı günün sonu esas alınarak, her hesabın devir tarihine kadar olan borç ve alacak toplamları ile artıkları alınır. Bu artıkların yevmiye ve büyük defter kayıtlarına uygun olması gerekir.
2) Tablo 2: Devrin yapıldığı aybaşından devir tarihine kadar olan tahsilat, harcama, mahsup ve göndermeye ilişkin belgelerden noksan çıkanlar yevmiye tarih ve numarasına göre kaydedilir.
3) Tablo 3: Ön ödemeler hesap isimlerine göre kaydedilir.
4) Tablo 4: Üç numaralı tabloda belirtilen ön ödemelerden süresinde mahsup edilmeyenlerin ayrıntısı sütun başlıklarına göre kaydedilir.
5) Tablo 5: Alacaklar hesaplarında kayıtlı alacaklar; bunlardan tahsil, terkin, nakil ve mahsuplar ile henüz tahsil edilmeyen alacak artıkları, sütun başlıklarına göre kaydedilir.
6) Tablo 6: Beş numaralı tabloda belirtilen alacaklardan zamanaşımına uğramış olanların ayrıntısı sütun başlıklarına göre kaydedilir.
7) Tablo 7: Bu tabloya, bütçe gelirlerine ait tahakkuk toplamı, tahsilat toplamı ve tahakkuk artıkları kaydedilir.
8) Tablo 8: Muhasebe biriminde mevcut olan ve alındı kayıt defterinde kayıtlı bulunan alındı ve benzeri belgelerden kullanılmış ve kullanılmamış olanlar sütun başlıklarına göre kaydedilir. 5 yıl öncesine kadar kullanılmış olan alındı ve benzeri belgelerin dip koçanları teslim edilir ve alınır.
9) Tablo 9: Denetim elemanları tarafından yapılan denetimler sonucunda düzenlenen ve denetim raporları dosyasında saklanması gereken rapor ve yazılar ile kitap ve benzeri yayınlar sütun başlıklarına göre kaydedilir.
10) Tabloların yeterli olmayacağının anlaşılması hâlinde, aynı bilgileri taşıyan liste düzenlenerek cetvele bağlanır ve bu husus ilgili tabloda “listesi eklidir” şeklinde belirtilir.
c) Geçici ayrılmalarda devir işlemleri
1) Kesin veya uzun süreli ayrılma sayılmayan ve iki aydan kısa süreli geçici görev ya da hastalık gibi nedenlerle ayrılmalarda ayrıntılı devir yapılmaz ve devir cetveli düzenlenmez. Bu gibi ayrılmalarda, ayrılan muhasebe yetkililerinin yerlerine bırakacakları vekil memurlar, vekalet edecekleri süre içindeki işlemlerden sorumlu olacaklarından, kayıtlara göre kasa ve veznede bulunan değerleri sayarak teslim alırlar. Sayım işi, bu değerlere ait yardımcı hesap defterlerinin devir tarihine rastlayan sayfasına tutanak şeklinde yazılarak, devir veren ve devir alan muhasebe yetkilisi ile veznedar tarafından imzalanır. Mührü tutanakla teslim alan yeni muhasebe yetkilisi fiilen görevine başlar. Geçici ayrılmalarda bankaya yazılacak yazı ayrılan muhasebe yetkilisi tarafından imzalanır.
2) Geçici ayrılma, herhangi bir nedenle uzun süreli ayrılmaya dönüştüğü takdirde, Bakanlıkça verilecek talimat üzerine devir kurulunca devir cetveli düzenlenerek kesin devir yapılır.
ç) Devir vermeden ayrılmalarda yapılacak işlemler
1) Devir vermeden ayrılan muhasebe yetkilileri, yeni atandıkları yerlere gittiklerinde işe başlayamayacaklarından ve emekli ve açığa alınma aylıkları dâhil aylık alamayacaklarından, muhasebe yetkililerinin devir vermeden ayrılmamaları; devir alan muhasebe yetkilisinin de, devir aldığı hesaplarda bir noksanlık görüldüğü takdirde kendisi sorumlu olacağından, devir sırasında hesaplar üzerinde ayrıntılı inceleme yapması ve ayrılan muhasebe yetkilisinin devir vermemesi hâlinde bu durumu maaş nakil ilmühaberinde belirtmesi gerekir.
2) Hastalık, ölüm ve tutuklanma gibi nedenlerden dolayı veya devir vermekten kaçınma hâllerinde, ayrılanın yerine gelen asil ya da vekil muhasebe yetkilisinin başkanlığında; merkezde, muhasebe biriminde görevli muhasebe yetkilisi yardımcıları arasından Bakanlıkça, illerde defterdar, ilçelerde kaymakam tarafından seçilecek bir üye ile veznedardan oluşan devir kurulu eliyle veznede bulunan değerler yeni muhasebe yetkilisine teslim edilir ve durum derhal Bakanlığa bildirilir. Verilen emir üzerine, devir kurulu önünde devir vermeyen veya veremeyen muhasebe yetkilisi varmış gibi ayrıntılı devir cetveli düzenlenerek devir işlemleri tamamlanır.
Veznedarlar arasındaki devir işlemleri
MADDE 641 - (1) Veznedarların ayrılmalarında kasa hesabı defteri toplamı alınarak veznede bulunması gereken para, eski veznedar tarafından yeni veznedara devredilir ve yardımcı hesap defteri toplamını gösteren son sayfasında gerekli açıklama yapılarak altı, muhasebe yetkilisi ve veznedarlar tarafından imzalanır. Bu işlem veznede bulunan tüm değerler için de yapılır. Ayrılan memura bu devrin onaylı bir örneği verilir.
Muhasebe birimleri arasındaki devir işlemleri
MADDE 642 - (1) Muhasebe birimleri arasındaki devir işlemleri aşağıda açıklanmıştır:
a) Devredilen muhasebe birimlerinin devir işlemleri
1) Muhasebe biriminin devredildiğine ilişkin Bakanlıktan emir alındığı tarihten kaldırılma tarihine kadar işlemlere devam edilir ve o zamana kadar yapılan ön ödemelerin tahakkuk belgeleri alınmak veya nakden tahsil edilmek suretiyle mahsubu sağlanır. Başka kuruluşlar adına muhasebe birimi hesaplarında toplanmış olan paralar ilgili kuruluşlara gönderilir. Yukarıda açıklanan işlemler tamamlandıktan ve yevmiyeler kapatıldıktan sonra, geçici mizan çıkarılarak devir veren hesaplar için yeniden yevmiye açılır ve aşağıdaki işlemler yapılır:
2) Kasa mevcudu olarak görünen para, teslimat müzekkeresi ile bankaya yatırılır ve teslimat müzekkeresinin bankaca onaylı nüshası muhasebe birimine gelince tutarı hesaplara kaydedildikten sonra banka mevcudu olarak görünen tutar için, devir alan muhasebe birimine aktarılmak üzere gönderme emri düzenlenir.
3) Muhasebe biriminde mevcut olup devir alan muhasebe birimine teslimi gereken değerlerden, işletme malı menkul kıymet ve varlıklar ile kişilere ait menkul kıymetler ve teminat mektupları, hesaplardan çıkarılarak devir alan muhasebe birimine alındı belgesi karşılığında teslim edilir.
4)Yukarıda açıklandığı şekilde kasa mevcudu bankaya yatırılıp, banka mevcudu devir alan muhasebe birimine aktarıldıktan sonra, kasa ve banka hesabı dışında kalan ve borç veya alacak artığı devreden hesapların devir tarihine göre artıklarını ayrıntılı olarak gösteren ikişer nüsha devir mizanı düzenlenir. Devir mizanı, devir alan muhasebe biriminin devreden hesaplarla ilgili kayıtlarına esas olacağından, ilgili defterlerde yer alan bilgileri kapsaması gerekir. Devir mizanının birer nüshaları devir alan muhasebe birimine teslim edilir. İkinci nüshaları devir alan muhasebe yetkilisi tarafından imzalandıktan sonra saklanır.
5) Bu işlemler tamamlandıktan sonra, muhasebe biriminin devir tarihinde, borç artığı devreden hesapların artıkları, ilgili hesaplara alacak; alacak artığı devreden hesapların artıkları da ilgili hesaplara borç, kaydedilmek suretiyle hesaben devredilir ve muhasebe işlem fişinin ilgili nüshaları devir alan muhasebe birimine gönderilir.
6) Devir veren hesaplar kapatıldıktan ve devirler yapıldıktan sonra, devir tarihi olarak tespit edilen günün sonu itibarı ile verilmemiş ise o yıla ait yönetim dönemi hesabı dosyası düzenlenerek bir nüshası Sayıştaya gönderilir.
7) Yukarıda açıklanan işlemler yapıldıktan sonra muhasebe biriminin gerek eski yıllara, gerek yeni yıla ait kullanılmış olan alındı, gönderme emri, teslimat müzekkeresi, defter ve belgeleri ayrıntılı olarak ikişer nüsha düzenlenecek tutanaklar ile devir alan muhasebe birimine teslim edilir. Kısmen kullanılmış olan alındı, gönderme emri ve teslimat müzekkeresi ciltlerinin kullanılmamış yaprakları iptal edilir. Tutanakların bir nüshası devir alan muhasebe birimine verilir, bir nüshası da söz konusu belgeler içerisine konulur.
8) Kullanılmamış olan alındı, gönderme emri, teslimat müzekkeresi, defter ve belgeler ayrı ayrı ikişer nüsha listesi yapılarak devir alan muhasebe birimine ayrıca teslim edilir. Bu listelerde seri ve sıra numarası taşıyan alındı ve belgelerin numaraları gösterilir. Her iki nüsha da devir alan muhasebe yetkilisine imza ettirilerek bir nüshası teslim edilen belgelerle birlikte devir alan muhasebe birimine verilir, bir nüshası ise muhasebe biriminin bağlı bulunduğu defterdarlığa; defterdarlığa bağlı olmayan muhasebe birimlerine ait listeler ise bu alındıları gönderen yere gönderilir.
9) Kullanılmamış olan çekler ise seri ve sıra numaralarını belirten üç nüsha liste ile birlikte ilgili bankaya imza karşılığı teslim edilir ve bu listenin bir nüshası bankada kalır, bir nüshası devir alan muhasebe birimine verilir; bir nüshası ise muhasebe birimi yazışma dosyasına konulur.
10) Muhasebe birimine ait resmî mühürler, Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğüne gönderilir.
b) Devir alan muhasebe birimince yapılacak işlemler
1) Devir veren muhasebe biriminin, hesap artıklarını gösterir şekilde düzenlediği cetvellerde yazılı miktarlar devir alan muhasebe birimince incelenerek; defterlere işlenmesine esas olacak bilgileri kapsayıp kapsamadığı, hâlen izlenmekte olan alacaklara ait izleme dosyalarının düzenli olup olmadığı, devredilen alacaklardan takipsizlik nedeniyle zamanaşımına uğramış olanların bulunup bulunmadığı tespit edilir. Zamanaşımına uğramış ya da izleme dosyaları verilmemiş olanları varsa, hesaben devir alınmakla beraber, devir veren muhasebe yetkilisinin bu husustaki yazılı görüşü de alınmak suretiyle durum Bakanlığa bildirilir ve alınacak cevaba göre işlem yapılır.
2) Cetvel ve dosyalarda bir noksanlık varsa tamamlattırıldıktan sonra, cetvellerin birer nüshaları onaylanarak kaldırılan muhasebe birimine verilir.
3) Devir veren muhasebe biriminden alınan muhasebe işlem fişinin “karşı muhasebe biriminin hesap kaydı” başlıklı tablosundaki yevmiye kayıtlarının tersi kayıt yapılmak suretiyle, devir alınan değer ve hesapların devir alan muhasebe biriminin kayıtlarına alınması sağlanır.
4) Yukarıda devir alma ve muhasebeleştirme şekli açıklanan hesap artıkları, yevmiyeye ve ilgili defterlere ayrıntılı olarak ve yeniden sıra numarası verilerek kaydedildikten sonra aşağıda açıklanan işlemler de yapılır:
5) Kullanılmamış olarak teslim alınan, seri ve sıra numarası taşıyan ve alındı kayıt defterine kaydedilmesi gereken belgelerin giriş kaydı yapılır. Bunların seri numaraları belirtilmek suretiyle, cilt adetlerini ve devredilen diğer defterler ve basılı kâğıtları gösterir bir liste düzenlenerek, söz konusu belgelerin temin edildiği yere gönderilir.
6) Devredilen muhasebe biriminden teslim alınan kullanılmış defter ve dosyalar, bunların dökümünü gösteren liste ile birlikte saklanır.
c) Muhasebe birimi bağlantısı değiştirilen dairelerle ilgili devir işlemleri
1) Mevcut birimlerin muhasebe birimi bağlantılarının ve yerleşim yerlerinin değiştirilmesi konusundaki talepler Defterdarlık ve ilgili İl Müdürlüklerince birlikte değerlendirilerek sonuçlandırılır. Yapılan değişiklikler en kısa sürede Bakanlığa ve ilgili idareye bildirilir.
2) Muhasebe birimi bağlantı değişiklikleri yıl sonu itibarıyla yapılır. Yıl sonu itibarıyla yapılacak muhasebe birimi bağlantı değişikliklerinde bu işletmelerin hesapları, bağlantı değiştirilmeden önceki muhasebe birimi nezdinde Sayıştaya, Bakanlığa ve ilgili idareye verilir.
3) Devir işlemleri bağlantı değiştirilmeden önceki muhasebe biriminde yapıldıktan sonra izleyen malî yılın ilk gününde devir kayıtlarına ilişkin bilanço değerleri, düzenlenecek bir muhasebe işlem fişi ile ters kayıtla kayıtlardan çıkarılır ve yeni bağlanacakları muhasebe biriminin hesabına aktarılır.
4) İşletmeler yeni yıl faaliyetini bu muhasebe birimi nezdinde sürdürürler.
5) Bağlantısı değiştirilen birimlerin eski muhasebe birimi nezdinde açılmış bulunan banka hesapları bir ay süre ile kapatılmaz. Ancak, bu hesapta toplanan paralar, en geç tahsilatı takip eden ilk iş günü içinde bağlanılan muhasebe biriminin banka hesabına aktarılması için ilgili banka şubesine gerekli talimat verilir.
DÖRDÜNCÜ KISIM
Çeşitli ve Son Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
Çeşitli Hükümler
Kaybedilen alındılar için verilecek kayıt örnekleri
MADDE 643 - (1) Muhasebe birimlerince, gerek emanet suretiyle, gerek herhangi bir nedenle ya da mahsuben tahsil olunan paralar ile her ne suretle olursa olsun teslim alınmış her türlü değerlere karşılık verilmiş olan alındıların, ilgilileri tarafından kaybedildiği bir dilekçe ile bildirildiği takdirde, ilgili defterdeki kayıtları karşısına ve dip koçanının arkasına açıklama yapılmak sureti ile kaybedilen alındının bir örneği dilekçelerin altına veya arkasına yazıldıktan ve onaylandıktan sonra kendilerine verilir. Yatırılan para veya değerlerin geri verilmesi gerektiği takdirde, bu kayıt örneği alındı yerine kabul edilerek gereken işlem yapılır.
Hak sahipleri tarafından kaybedilen çekler
MADDE 644 - (1) Herhangi bir kimsenin alacağına karşılık verilen çeklerin, ilgilileri tarafından kaybedildiği bir dilekçe ile bildirildiği takdirde, ibrazında ödenmemesi için, kaybedilen çekin tarih ve sayısı ile tutarı derhal ilgili bankaya bir yazı ile bildirilir. Gerekli tedbirlerin alındığının banka tarafından muhasebe birimine bildirilmesini müteakip söz konusu tutar ilgilisine ödenir.
Kaybedilen veya kullanılmayacak hâle gelen alındı ve çekler hakkında yapılacak işlem
MADDE 645 - (1) Kullanılmamış her türlü alındı ve çek ciltleri ya da yaprakları kaybedildiği veya kullanılamayacak hâle geldiğinde, durum bir tutanakla tespit edilir. Konuyla ilgili olarak yapılan inceleme sonucu belirtilerek, söz konusu alındı ve çeklerin numaraları gösterilmek suretiyle Bakanlığa bildirilir ve alınacak cevaba göre işlem yapılır. Ayrıca çeklerin numaraları gösterilmek suretiyle durum muhasebe biriminin hesabının bulunduğu bankaya da bildirilir. Kullanılamayacak hâle gelen çekler düzenlenecek bir tutanakla imha edilmek üzere bankaya teslim edilir.
Alındı, çek ve benzeri belgelerin iptali
MADDE 646 - (1) Seri ve sıra numarası taşıyan alındı, çek ve benzeri belgelerden hatalı düzenlenme nedeniyle iptal edilmesi gerekenler; sol alt köşeden sağ üst köşeye doğru çizilen iki paralel çizgi arasına “İptal” ibaresi yazılmak suretiyle iptal edilir. Ayrıca, iptal edilen bu belgelerin arkasına iptal gerekçesi de yazılarak muhasebe birimi veznesinde düzenlenen alındılar muhasebe yetkilisi ve veznedar tarafından, vezne dışında düzenlenen muhasebe yetkilisi mutemedi alındıları ise muhasebe yetkilisi mutemedi ile birim yetkilisi tarafından imzalanır. İptal edilen dip koçanlı alındı, çek ve benzeri belgeler dip koçanına iliştirilmek suretiyle muhafaza edilerek saklanır.
Kayıt yanlışlıklarının düzeltilmesi
MADDE 647 - (1) Yevmiye kayıtlarında meydana gelebilecek her türlü yanlışlık ancak muhasebe kaydıyla düzeltilir.
(2) Diğer defter ve kayıtlara rakam ve yazılar yanlış yazıldığı takdirde, yanlış rakam ve yazının üzeri okunacak şekilde çizilmek, üst veya yan tarafına ya da ilgili bulunduğu hesaba doğrusu yazılmak suretiyle düzeltilir.
(3) Defterlere geçirilen kayıtlar kazınmak, çizilmek veya silinmek suretiyle okunamaz hâle getirilemez.
Başka defter ve belge düzenlenmesi ve kullanılması
MADDE 648 - (1) İşletmeler, faaliyet alanlarına ve diğer nedenlerden doğacak ihtiyaçlarına göre Yönetmelikte belirtilen defter ve belgelerden başka, defter ve belgeler düzenleyip kullanabilirler.
Defter ve belgelerin bilgisayarla düzenlenmesi
MADDE 649 - (1) Bakanlık, defter, belge ve kayıtların elektronik ortamda oluşturulması, kaydedilmesi, muhafazası ile defter ve belgelerin elektronik ortamda tutulması, düzenlenmesi ve yetkili mercilere verilmesi ve elektronik imzanın kullanımına ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir.
Denetim defteri ve denetim raporları dosyası
MADDE 650 - (1) Muhasebe birimlerinde, yapılan denetimlere ilişkin olarak denetimin kapsamı, dönemi, süresi ve denetim sonucunda düzenlenen rapor veya yazının tarih ve sayısını gösteren “Denetim Defteri” (Örnek: 50) tutulur. Bu defter, denetim bitiminde ilgili denetim elemanı tarafından sütun başlıklarına göre doldurularak imzalanır ve mühürlenir.
(2) Denetim elemanları tarafından düzenlenen raporların veya yazıların bir nüshası, bu rapor veya yazılar üzerine ilgili personel tarafından verilecek cevapların birer nüshası ile defterdarlık veya Bakanlıktan yapılan tebligat, bir araya getirilerek, üzerine raporun tarih ve numarası ile sayfa sayısının yazıldığı denetim raporları bir dosya içine konulur.
(3) Dosyalar, denetim raporları adıyla açılacak bir klasörde denetim defterindeki kayıt sırasına uygun biçimde saklanır.
(4) Denetim defteri ve denetim raporları, ilgili memurların görevlerinden ayrılmaları hâlinde yerlerine atanan asil ya da vekil memurlara aynen teslim edilir. Ayrılan memurun bu defter ve dosyaları teslim etmesi ve yerine gelen memurun da bunu araması gerekir.
Yetki
MADDE 651 - (1) Bu Yönetmeliğin uygulamasıyla ilgili olarak, yeni hesaplar açmaya, defter, belge ve cetvellerde değişiklik yapmaya, yenilerini ihdas etmeye, bütçenin hazırlanmasına ve kesin hesabın düzenlenmesine ilişkin usul ve esaslar belirlemeye, harcamalarda sınırlama getirmeye, bu Yönetmeliğin uygulanması sırasında doğacak tereddütleri gidermeye ve gerekli düzenlemeleri yapmaya Bakanlık yetkilidir.
Diğer mevzuattaki atıflar
MADDE 652 - (1) Başka yönetmeliklerde veya düzenleyici diğer işlemlerde 1/5/2007 tarihli ve 26509 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğine yapılmış olan atıflar, bu Yönetmeliğe yapılmış sayılır.
Hüküm bulunmayan hâller
MADDE 653 - (1) Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hâllerde, 5018 sayılı Kanun ve bu Kanuna dayanılarak genel yönetim ve merkezi yönetim için hazırlanan muhasebe yönetmelikleri kıyasen uygulanır.
İşletme yönetmelikleri
MADDE 655 - (1) İşletme yönetmeliklerinin, bu Yönetmeliğe aykırı hükümleri uygulanmaz.
Yürürlükten kaldırılan yönetmelik
MADDE 656 - (1) 1/5/2007 tarihli ve 26509 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.
Yönetmeliğin yürürlük tarihinden önce yapılmış olan işlemler
GEÇİCİ MADDE 1 - (1) 1/1/2015 tarihinden bu Yönetmeliğin yürürlük tarihine kadar Bakanlıkça belirlenen esaslara göre sonuçlandırılmış olan işlemler, bu Yönetmeliğe göre yapılmış sayılır.
Muhasebe yetkilisi görevini yürütenlere sertifika verilmesi
GEÇİCİ MADDE 2 - (1) Muhasebe yetkilisi olarak atanacaklardan bu yönetmeliğin yürürlük tarihinden önce muhasebe hizmetini sorumlu sıfatıyla en az iki yıl yürütenler için 4 yıllık yükseköğrenim görmüş olma şartı ile muhasebe yetkilisi sertifikası almış olma şartı aranmaz. Ancak bunlara Bakanlıkça düzenlenen en az 15 günlük eğitim sonucunda öğrenim durumuna uygun sertifika verilir.
İKİNCİ BÖLÜM
Son Hükümler
Yürürlük
MADDE 657 - (1) Sayıştayın görüşü alınarak hazırlanan bu Yönetmelik 1/1/2015 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 658 - (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Maliye Bakanı yürütür